Հա

Ազգային

03/02/2015 - 11:10

ՆՒԻՐԵԱԼՆԵՐ - Սիլւա Կապուտիկեան (1919-2006)

Յունւարի 20-ին նշեցինք ծննդեան տարեդարձը հայ գրականութեան մայրական շունչն ու կանացի հեղինակութիւնը ինքնատիպ գրաւչութեամբ դաշնաւորած Սիլւա Կապուտիկեանի:
Երկրորդ Աշխարհամարտի վերջերուն գրւած իր «Խօսք իմ որդուն» բանաստեղծութիւնը բաւարար եղաւ, որպէսզի քնարերգակ բանաստեղծուհին անմիջապէս գրաւէ սիրտն ու միտքը մեր ժողովուրդին՝ աշխարհի չորս ծագերուն:

Կանացի քնքշանքն ու մայրական հեղինակութիւնը

Ն.


Յունւարի 20-ին նշեցինք ծննդեան տարեդարձը հայ գրականութեան մայրական շունչն ու կանացի հեղինակութիւնը ինքնատիպ գրաւչութեամբ դաշնաւորած Սիլւա Կապուտիկեանի:
Երկրորդ Աշխարհամարտի վերջերուն գրւած իր «Խօսք իմ որդուն» բանաստեղծութիւնը բաւարար եղաւ, որպէսզի քնարերգակ բանաստեղծուհին անմիջապէս գրաւէ սիրտն ու միտքը մեր ժողովուրդին՝ աշխարհի չորս ծագերուն:
Պատգամ ունէր նորայայտ բանաստեղծուհին եւ օժտւած էր իր պատգամը ամենայն քնարականութեամբ, պարզութեամբ ու խոհականութեամբ սերունդներուն կտակելու, հայու հոգին յաւերժ ջերմացնելու շնորհալի տաղանդով՝
«Ու տե՛ս, որդիս, ո՛ւր էլ լինես,
Այս լուսնի տակ ո՞ւր էլ գնաս,
Թէ մօրդ անգամ մտքից հանես,
Քո մա՜յր լեզուն չմոռանա՛ս...»
Իր առաջին բանաստեղծութիւններէն իսկ, Սիլւա Կապուտիկեան հանդիսացաւ կանացի եւ մայրական սիրոյ, քնքշանքի ու գեղեցկութեան քնարական ծով աշխարհ մը, ուր կեղծն ու սուտը երբեք տեղ չունեցան:
Իր երգած սէրը առանց ցաւի չեղաւ, այլեւ տառապանքի մէջ խորացած եւ արմատաւորւած բիւրեղեայ իրաւութեամբ զատորոշւեցաւ: Ահա՛ «Լսիր, սիրելիս» խորագրւած իր խոստովանութիւնը.
Քեզ պիտի գաղտնիք բացեմ ես հիմա.
Ես կը գամ քեզ մօտ -
Գուցէ խենթացած սիրուց ու բախտից,
Գուցէ խստադէմ, մռայլ, ինչպէս մահ.
Մինչ ոսկորներս յոգնած աշխարհի
Սեւից ու ստից:
Սակայն իմացիր,
Երբեք ես չեմ գայ քեզ մօտ դիմակով.
Կը գամ ինչպէս կամ -
Սիրիր, ինչպէս կամ -
Եւ, աղաչում եմ, դու էլ մի զուգւիր
Լուսապսակով.
Եղիր ինչպէս կաս,
Սիրիր ինչպէս կաս:
Քեզանից առաջ
Ցամաքած, տրտում ջրհոր էր հոգիս,
Դու եկար.
Եւ ես լցւած եմ մի ծովի նման.
Բայց, աղաչում եմ,
Շողուն խօսքերով ինձ մի ամոքիր.
Ատում եմ կեղծը -
Ինձ իսկականն է հարկաւոր միայն:

 

Հրդեհ մի խաղայ -
Եթէ կրակդ մարել է իրաւ.
Մի քաշւիր ցաւից -
Խաբւելու ցաւը աւելի է մեծ.
Ստից շնչահեղձ այս աշխարհի մէջ
Արի գոնէ մենք չխաբենք իրար...
Անկեղծութեան եւ իրաւութեան երգիչն ու պատգամաբերը եղաւ Սիլւա Կապուտիկեան, որ դրսեւորեց իր բերած պատգամին անմնացորդ նւիրւելու մտաւորականի յանձնառութիւնն ու ազգային-հասարակական գործիչի հետեւողականութիւնը:
Հայ քաղաքական մտքի անդաստանէն ներս եւս Սիլւա Կապուտիկեան հորիզոն բացաւ.- 1964-ին լոյս ընծայեց «Քարաւանները դեռ քայլում են» վիճայարոյց ուղեգրութիւնը, որ ատենի խորհրդային քարոզչութեան տուրք տալով հանդերձ՝ թուրքական պետութեան գործադրած ցեղասպանական մեծ ոճիրին մերկացումը կատարեց ու տարագիր հայութեան ուղղեց հայրենիքին մէջ համախմբւելու եւ հայրենի պետականութեան շուրջ միաւորւելու պատգամը:
Հայութիւնը «իւրայիններու» եւ «դաշնակներու» բաժնելու խորհրդային պառակտիչ կաշկանդումէն ձերբազատւելու վարանոտ քայլերով՝ Սիլւա Կապուտիկեան հնչեցուց հայոց ազգային պահանջատիրութեան վերազարթնումին առաջին զանգերը եւ, իբրեւ այդպիսին, փորձեց երկխօսութեան կամուրջ մը հաստատել հայ ժողովուրդի հայրենաբնակ եւ տարագիր թեւերուն միջեւ:
Գրական-ստեղծագործական թէ ազգային-հասարակական տարբեր ուղի չէր կրնար ունենալ 1915-ի Վանի ինքնապաշտպանութեան կռիւներուն մասնակից Բարունակ Կապուտիկեանի դուստրը, որ 20 յունւարի 1919-ին ծնաւ Երեւանի մէջ, իր ամբողջ կեանքը անցուց Երեւանի մէջ, նոր դարու եւ նոր ժամանակներու ոգիով հնչեցուց հայ կնոջ ու մօր քնարական ձայնը, նոյնքան արդիական եղաւ հայ մտքին առջեւ հորիզոն բանալու իր խոհականութեան մէջ, բայց ի՛նչ որ գրեց եւ հանրային պատասխանատւութեան ի՛նչ դիրք ալ գրաւեց՝ շարունակ հաւատարիմ մնաց վանեցիի իր արմատներուն եւ, այդ ճամբով, միշտ ներշնչման աղբիւր ունեցաւ հայ ժողովուրդի արհաւիրքակենտրոն յուզաշխարհը...
1935-ին լոյս տեսած իր առաջին ոտանաւորէն մինչեւ 2002-ին լոյս տեսած «Իմ կածանը աշխարհի ճանապարհներին» մտորումները, Սիլւա Կապուտիկեան բեղուն գրիչ ունեցաւ: Տասնեակաւոր գրքոյկներու եւ հատորներու ժառանգութիւն մը թողուց մեր սերունդներուն:
Գիտական պատրաստութիւն ունէր. աւարտած էր Երեւանի Պետական համալսարանի լեզւագիտութեան բաժանմունքը, ինչպէս նաեւ Մոսկւայի Գորքիի անւան գրականութեան կաճառը:
Կեանքի ընկերն էր մեծն Յովհաննէս Շիրազի:
1941-էն սկսեալ Հայաստանի Գրողներու միութեան անդամ էր, իսկ 1945-ին անդամագրւած էր Համայնավար կուսակցութեան: Զոյգ հանգամանքներով՝ երկար տարիներ գտնւեցաւ պետական պատասխանատու պաշտօններու վրայ. պարտաւորւեցաւ իր տուրքը վճարելու խորհրդային կարգերուն, բայց առիթները ստեղծեց, որպէսզի կարենայ իր խղճի պարտքը կատարել հանդէպ բազմաչարչար հայութեան:
Դէպի սփիւռքեան հայօջախները կատարւած իր պարբերական այցելութիւններով եւ երբեմն երկարատեւ ուղեւորութիւններով՝ Կապուտիկեան ոչ միայն մօտէն ճանչցաւ հայկական արտերկիրը եւ շատ բան վերատեսութեան ենթարկեց խորհրդահայու իր ներաշխարհին մէջ, այլեւ՝ հայրենիքը աւելի հարազատ ու ճանաչելի դարձուց սփիւռքահայութեան:
Պատահական չէր, հետեւաբար, որ երբ զարթնումի ժամը հնչեց Արցախեան Պահանջատիրութեան ճակատին վրայ, 1980-ականներու երկրորդ կիսուն, Սիլւա Կապուտիկեան ազգային-հասարակական գործիչը հաստատակամ կանգնեցաւ Արցախը Հայաստանին վերամիացնելու համաժողովրդային շարժման առաջապահ դիրքերուն վրայ, իբրեւ աննկուն դրօշակիր:
Բանաստեղծը միշտ տիրական մնաց եւ իր ոգեղէն հուրը վարար պահեց Սիլւա Կապուտիկեան մտաւորականին եւ ազգային գործիչին մէջ՝ հաւատարիմ մնալով իր ծանօթ բանաստեղծութեան պատգամին.-


Ասում են, երբ փայտահատը՝ կացինն առած
Մօտենում է, որ ճիւղատի ծառը կանգուն,
Ծառն զգում է կացնի շունչը մահատարած,
Ծառն զգում է, ինչպէս մարդն է ահը զգում:

 

Ծառն զգում է եւ օրհասի իր բնազդով
Ճիւղերի մէջ, ճիւղերից ներս՝ լարւած ցաւից,
Հաւաքում է հիւթերը ողջ, սաղմ ու աւիշ
Ու մղում վար, արմատներն է մղում տենդով:

 

Զուր են սրում կացինները, զուր են սրում,
Կարծում են, թէ ա՛յդ ես, որ կաս՝ թոյլ ու հլու:
Բիւր անգամներ ճիւղատել են քեզ դարերում,
Բիւր անգամւայ դու փորձ ունես ընձիւղելու...


25 օգոստոս 2006-ին, անցաւոր մեր կեանքին հետ հաշւեյարդար կատարած՝ Սիլւա Կապուտիկեան առյաւէտ մեկնեցաւ մեր աշխարհէն եւ գնաց միանալու հայոց անմահներու համաստեղութեան:

Յարակից լուրեր

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։