Հա

Ազգային

29/05/2019 - 12:30

«Հայկական գաւառներ»-ու հաւաքագրման գործը դեռ չէ աւարտած

Հայաստանի անկախութեան յայտարարութեան այս վերջին տողին էութիւնը ճիշտ հասկնալու համար պէտք է մօտէն ուսումնասիրել այդ օրերու տագնապալի եղելութիւններու պատմութիւնը։ 1918-ին, Անդրկովկասեան Հանրապետութեան մաս կազմող երեք ազգութիւնները՝ հայերը, վրացիները եւ թաթարները (այսօրուան ազերիները) դեռ շատ հեռու էին իրաւականօրէն սահմանագծուած ազգային հողատարածութիւններ ունենալէ։

ԿԱՐՕ ԱՐՄԷՆԵԱՆ



Հայաստանի անկախութեան յայտարարութեան այս վերջին տողին էութիւնը ճիշտ հասկնալու համար պէտք է մօտէն ուսումնասիրել այդ օրերու տագնապալի եղելութիւններու պատմութիւնը։ 1918-ին, Անդրկովկասեան Հանրապետութեան մաս կազմող երեք ազգութիւնները՝ հայերը, վրացիները եւ թաթարները (այսօրուան ազերիները) դեռ շատ հեռու էին իրաւականօրէն սահմանագծուած ազգային հողատարածութիւններ ունենալէ։ Անդրկովկասեան Սէյմը ստեղծած էր յանձնախումբ մը այդ բարդ քարտէզը յստակացնելու նպատակով եւ սակայն արեւելեան ճակատի վրայ թրքական ուժերու յառաջխաղացքը արագօրէն կանխեց այդ աշխատանքը եւ վերջ դրաւ Անդրկովկասեան Հանրապետութեան փխրուն կեանքին։ Հետեւաբար 1918-ի Մայիսին երբեք յստակ չէին սահմանները հայոց հայրենիքին եւ շփոթը մեծ էր, առաջին հերթին, հայ գործիչներու մտքերուն մէջ։ Հայոց Ազգային Խորհուրդը կը բաղկանար բազմաթիւ կուսակցութիւններէ եւ Դաշնակցութիւնը մեծ դժուարութիւններու առջեւ կը գտնուէր այսպիսի էական հարցերու վրայ համախոհութիւն մէջտեղ բերելու։ Երկար վիճաբանութիւններէ ետք, Հայոց Ազգային Խորհուրդը վերջապէս որոշեց ընթացք տալ թրքական վերջնագրին եւ Հայաստանը անկախ հռչակել իր հողային տարածութեան համար գործածելով «Հայկական գաւառներ» անորոշ բառակապակցութիւնը...

Սիմոն Վրացեան իր «Անձինք նուիրեալք» գրքի էջերուն մէջ կը նկարագրէ այդ օրերու հոգեվիճակը յատկապէս մեր երկրի սահմաններու անորոշութեան կապակցութեամբ։ Ի դէպ «Հայկական գաւառներ» անորոշ եզրը կը վերագրուի Ազգային Խորհուրդի անդամ ՝ անկուսակցական Ստեփան Մամիկոնեանին։ Մամիկոնեան յայտնի իրաւագէտ էր եւ յարգուած հեղինակութի՛ւն՝ Խորհուրդի խմբակցութիւններէն։ Ան յաջողեցաւ համոզել Ազգային Խորհուրդին մաս կազմող կազմակերպութիւնները (մասնաւորապէս Դաշնակցութիւնը), որ Խորհուրդը գիտակից մարտավարութեամբ հանդէս գաr գործածելով այդ իսկ եզրը... Պէտք էր լուսանցքը լայնօրէն բաց թողուլ այդ կէտին վրայ, որպէսզի գրաւոր յայտարարութիւնը անհարկիօրէն չսահմանափակէր հայկական կողմի իրաւական թէզը եւ յետագային հակասութեան մէջ չգտնուէր «գետնի վրայ» զարգանալիք կացութիւններուն հետ...

Վրացեան յատկապէս կը շեշտէ այն փաստը, որ հողային հարցին կենսական կարեւորութիւն տուողը այդ օրերուն եղած է Նիկոլ Աղբալեանը՝ ի՛նք, որուն գրչին կը պատկանի նաեւ անկախութեան յայտարարութիւնը։ Ազգային Խորհւրդի աշխատանքներու կողքին, Աղբալեան Հայաստանի «հայացման» խնդիրը տարած է իր ընկերոջ՝ Ռուբէն Տէր-Մինասեանին եւ երկուքով գիշերներ լուսցուցած են ապագայ Հայաստանի ռազմավարական սահմանագիծը ճշտելու գործին վրայ... Անկախ Հայաստանը դեռ Հայաստան չէր եւ չէր կրնար նկատուիլ մինչեւ որ «Հայկական գաւառներ» բառակապակցութիւնը յստակ եւ շօշափելի սահմանում ստանար։ Այս բանին կը գիտակցէին, առաջին հերթին, անկախութեան փաստաթուղթը դարբնող մեր մեծ ընկերները։

Աւելի՛ն։ Այդ գործին կիզակէտը Բաթումի Դաշնագիրը չէր կրնար ըլլալ։ Դաշնակցութիւնը լիովին կը գիտակցէր այս ճշմարտութեան։ Բաթումը սոսկ ժամանակ շահելու գործողութիւն մըն էր։ Եւ այս մէկը՝ ոչ միայն Թուրքիոյ համար, այլեւ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ՛ եւ այս բանին էր, որ չէին գիտակցեր թուրքերը... Անոնք կը գործէին «յաղթական» ուժի ամբարտաւանութեամբ եւ ինքնաբերաբար կ՚ըստորագնահատէին ռազմաճակատի իրավիճակը կարենալ խախտելու հայութեան քաղաքական կամքը։ Մեզի համար՝ Բաթումը սկզբնական հանգրուանն էր իրական անկախութիւնը շահելու այն մեծ գործողութեան, որ կեանքի կոչուեցաւ Սարդարապատի, Բաշ Ապարանի եւ Ղարաքիլիսայի ճակատամարտերով Արամ Մանուկեանի, Զօր. Սիլիկեանի, Զօր. Դրոյի, Զօր. Նազարբէկեանի, Գարեգին Նժդեհի եւ բազմաթիւ այլ զինուորական եւ քաղաքական գործիչներու եւ հայորդիներու իմաստութեամբ եւ նուիրումով։ Թուրքերու մեծագոյն սխալը եղաւ չնախատեսել այս հաւանականութիւնը։ Իսկ մեր ղեկավարութեան մեծագոյն իրագործումը պիտի ըլլար ռազմաճակատը յեղաշրջելու փայլուն ռազմավարութիւնը։ Մենք կրցանք լծակային ուժ (leverage) եւ առաւելութիւն մէջտեղ բերել մեր ամենէն տկար կարծուած ռազմական ատաղձէն՝ ժողովուրդի շարքերէն, որուն ռազմական ներոյժին հանդէպ Թուրքիա ունէր պատմական հսկայ արհամարհանք մը եւ որ ճակատագրական եղաւ Թուրքիոյ ռազմավարութեան համար եւ ի շա՛հ հայ ժողովուրդին։

Իսկ այժմ պէտք է շեշտենք, որ վերջին մէկ դարու փորձառութիւնը լայնօրէն ապացուցեց, որ «Հայկական գաւառներ»-ու հաւաքագրման գործը դեռ չէ աւարտած։ Մեր երկրի լինելիութեան քարտէզը դեռ չէ ամբողջացած։ Ընդհակառակն բոլշեւիզմը ծանր հարուած տուաւ այդ գործին։ Մեր ներկայ սահմաններով, մենք դեռեւս կը գտնուինք պատանդի կարգավիճակին մէջ եւ պարտաւորուած ենք մեծ ռազմական ուժ կուտակելու ապահովելու համար երկրին անվտանգութիւնը։ Այսօր եւս պէտք է յստակ ըլլայ բոլորին, որ Նիկոլ Աղբալեանի եւ Ռուբէն Տէր-Մինասեանի սկզբնական մտատեսիլը միատարր հայրենիք ստեղծելու ենթակայ չէ սակարկութեան։ Մեր պետութեան ղեկը ստանձնած մարդիկ - այսօր, երէկ կամ վաղը - պիտի ապրին այս պարզ եւ վերջնական ճշմարտութեամբ։ Բոլոր անոնք, որոնք ունին որեւէ վերապահութիւն այս սկզբունքին հանդէպ բարոյական իրաւունքը չունին մեր պետութեան ղեկավար դիրքերուն վրայ գտնուելու։

Մենք հող չունինք տալիք։ Մենք հող ունինք առնելիք։ Ոեւէ մէկը, որ «անյարմար» կ՚ըզգայ այս ճշմարտութիւնը բացայայտօրէն ընդունելու, գործ չունի պետութեան ղեկին վրայ։ Այսօրուան պետական այրերը (բոլոր կուսակցութիւններէն ներս) աւելի վատ դրութեան մէջ չեն կրնար գտնուած ըլլալ քան իրենց նախորդները 1918-ին։ 1918-ի չափանիշները արդէն իսկ դար մը առաջ հաստատած են մեր գործին նշաձողը։ Եթէ կասկած ունիք, թէ իսկապէս որո՞նք են այդ չափանիշները, գացէք եւ սերտեցէք։ Մեր ժողովուրդը քաջ գիտէ, թէ որո՞նք են անոնք։ Եւ ինքն է, որ պիտի գնահատէ ձեր, մեր եւ բոլորին վիճակացոյցը։

Յարակից լուրեր

  • «Հայաստանում է գտնւում աշխարհի ամենահիասքանչ վանքերից մէկը». The Daily Beast
    «Հայաստանում է գտնւում աշխարհի ամենահիասքանչ վանքերից մէկը». The Daily Beast

    Մինչ այժմ դուք, անկասկած, գտել էք COVID-19-ի հետ կապւած տագնապը յաղթահարելու միջոց: Հնարաւոր է՝ դուք հանգստանում էք խորը շունչ քաշելով կամ պարզապէս թունդ խմիչք էք լցնում ձեզ: Ես սիրում եմ աչքերս փակել եւ պատկերացնել իմ ճանաչած ամենախաղաղ վայրերից մէկը՝ Հայաստանի լեռներում գտնւող Գեղարդի վանքը:

  • Թուրքորոշիչները՝ որպէս չափորոշիչ
    Թուրքորոշիչները՝ որպէս չափորոշիչ

    ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարութեան կողմից հանրայնացւեց հանրակրթութեան պետական առարկայական չափորոշիչների եւ օրինակելի ծրագրերի նախագիծը, եւ բացայայտւած մի շարք իրողութիւնում կրկին երեւաց իշխանութիւնների կողմից ծրագրւած խորքային գործընթացների մի ողջ շղթայ։ Եւ, եթէ այլ պարագաներում խօսք կարող էր գնալ ապազգային, քայքայիչ ծրագրերի մասին՝ թելադրւած տեղական կամ օտար հակահայկական ուժերի կողմից, ապա չափորոշիչների պարագայում հետքերն ուղիղ տարան Թուրքիա։

  • Երկիր եւ լինելութիւն
    Երկիր եւ լինելութիւն

    Այսօր, նոր միայն կ՚ըզգանք ահագնութիւնը աղէտին։ Նոր միայն կ՚արթննանք եւ մենք մեզ - անգամ մը եւս - կը գտնենք սահմռկեցուցիչ իրականութեան առջեւ։ Հաստատուած իրողութիւն է, որ միշտ ալ կան եւ պիտի ըլլան դաւադիր ձեռքեր, որոնք այս սուրբ հողը պիտի վերածեն գեհենի։ Եւ այս մէկը՝ առաջին հերթին՝ երկրի ամենէն օրինապահ, ամենէն ստեղծագործ, ամենէն անօգնական քաղաքացիներու գոյութիւնը ճակատագրելով։ Անոնց գլխուն վրայէն` խաղալով այս անասնական խա՛ղը։

  • «Թուրքիան ձգտում է լարւածութիւնը պահել հարաւկովկասեան ուղղութեամբ՝ փորձելով դիմակայութեան մեջ ներքաշել Մոսկւային»․ Կարէն Վերանեանը՝ թուրք-ադրբեջանական համատեղ զօրավարժութիւնների նպատակների մասին
    «Թուրքիան ձգտում է լարւածութիւնը պահել հարաւկովկասեան ուղղութեամբ՝ փորձելով դիմակայութեան մեջ ներքաշել Մոսկւային»․ Կարէն Վերանեանը՝ թուրք-ադրբեջանական համատեղ զօրավարժութիւնների նպատակների մասին

    Տարածաշրջանային հարցերով փորձագէտ Կարէն Վերանեանի խօսքով՝ Ադրբեջանում ու Թուրքիայում փորձում են ամէն կերպ այս օրերին անցկացւող համատեղ զօրավարժութիւնները ներկայացնել որպէս աննախադէպ միջոցառումներ, սակայն իրականում այդ զօրավարժանքներում որեւէ նախադէպային տարր չկար, նման ծաւալի կամ խորութեան համատեղ թուրք-ադրբեջանական զօրավարժութիւններ առաջին անգամ չեն ընթանում։

  • ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարութեան ներկայացուցած կրթութեան չափորոշիչներու նախագիծին մասին
    ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարութեան ներկայացուցած կրթութեան չափորոշիչներու նախագիծին մասին

    Ամիսներէ ի վեր, ամբողջ աշխարհը մխրճուած է խորունկ ճգնաժամի մէջ, իսկ համահայկական հասարակութիւնը ա՛լ աւելի: Սփիւռքահայութեան միջին-արեւելեան գաղութները գոյատեւման պայքար կը տանին, իսկ մնացեալ գաղութները լծուած են անոր օժանդակութեան հասնելու աշխատանքին: Այս արդէն ցաւալի վիճակին բարդուեցաւ թագաժահրի համավարակը, որ փաստօրէն ամլացուց մարդկութեան՝ եւ ի մասնաւորի հայկական գաղութներու բնականոն գործունէութիւնը:

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։