Հա

Ազգային

24/08/2019 - 13:50

Ունենք ձախողւող իշխանութիւն

Ի՞նչ տւեց մեզ թաւշեայ յեղափոխութիւնը, ի՞նչ խնդիրների առջեւ ենք այսօր. Hraparak.am-ը զրուցել է ՀՅ Դաշնակցութեան Գերագոյն մարմնի անդամ, բնապահպանութեան նախկին փոխնախարար Յակոբ Մաթիլեանի հետ:

«alikonline.ir» - Ի՞նչ տւեց մեզ թաւշեայ յեղափոխութիւնը, ի՞նչ խնդիրների առջեւ ենք այսօր. Hraparak.am-ը զրուցել է ՀՅ Դաշնակցութեան Գերագոյն մարմնի անդամ, բնապահպանութեան նախկին փոխնախարար Յակոբ Մաթիլեանի հետ:

 

- Մեզանում, կարծես, մշակոյթ է ձեւաւորւում՝ ամէն ինչի սկիզբ ընդունել 2018-ի ապրիլեան յեղափոխութիւնը: Այդ տարեթւով են այսօր կատարւում նոր եւ նախկին իշխանութիւնների, նաեւ նրանց կողմնակիցների բոլոր տարանջատումները: Հարցս տարօրինակ կարող է հնչել, բայց ասացէք, խնդրեմ՝ Դուք Ձեզ նախկին համարո՞ւմ էք:

- Եթէ հիմք ընդունենք զուտ ժամանակային տարանջատումը՝ այո, այնքանով, որ համագործակցել ենք նախկին իշխանութիւնների հետ, պատասխանատւութիւն ստանձնել: Այս առումով ամաչելու բան չունենք: Իսկ եթէ հարցը դիտարկենք քաղաքական տեսանկիւնից, ապա դեռ պէտք է հասկանալ, թէ ինչ է տեղի ունեցել 2018-ին: Ինձ համար, օրինակ, վիճելի են պնդումները, թէ Հայաստանում յեղափոխութիւն է տեղի ունեցել: Իշխանափոխութիւնն արդէն կատարւած փաստ է, բայց հո ամէն իշխանափոխութիւն յեղափոխութիւն չէ՞: Դատէք ինքներդ՝ Նիկոլ Փաշինեանը վարչապետ է դարձել ՀՀ գործող օրէնքներով՝ ԱԺ քւէարկութիւնների արդիւնքում (չնայած ճնշումներին): Այդ ընթացքում եւ այսօր էլ մեր պետական ինստիտուտները գործում են Սահմանադրութեանը համապատասխան: Իմ համոզմամբ՝ յեղափոխութիւն, այդ բառի արժէքային իմաստով, մեզանում տեղի չի ունեցել, որ մի բան էլ ասենք՝ յեղափոխութիւնից առաջ եւ յետոյ:

 

- Այդուհանդերձ, ժողովրդական ընդվզումները բերել են իշխանափոխութեան, որը, ինչպէս ասացիք, կատարւած փաստ է:

- Այո, տեղի է ունեցել անցնցում իշխանափոխութիւն, որը պէտք է յանգեցնէեր լուրջ բարեփոխումների: Բայց այսօր ունենք իրավիճակ, երբ, իմ կարծիքով, աւելի կորեկտ կը լինի կատարւածը «տեղափոխութիւն» անւանել, մարդկանց տեղափոխութիւն՝ երկրի ղեկավարի, առանցքային պաշտօնեաների (ոչ բոլոր), նախարարների, մարզպետների, պատգամաւորների (ոչ բոլոր) եւ այլն: Այսպէս եղել է միշտ: Նախագահ է փոխւել, վարչապետներ, եկել են նոր կառավարութիւններ: Միակ տարբերութիւնը, թերեւս, այն է, որ այս անգամ իշխանափոխութիւնը կատարւել է, այսպէս ասենք, ժողովրդական բողոքի եւ ընդվզման արդիւնքում: Իսկ այն, որ նոր իշխանութիւններն անընդհատ փորձում են առաջին պլանում պահել իրենց եւ նախկինների միջեւ եղած «հակասութիւնները», սեփական ծրագրեր եւ պետութեան ղեկավարման մասին տարրական պատկերացումներ չունենալու հետեւանք է: Դա սեփական անկարողութիւնը քողարկելու եւ ինքնահաստատւելու հանրայայտ ձեւերից մէկն է: Կարծում եմ՝ սա զարգացումը բացառող իշխանութիւն է:

 

- Պարոն Մաթիլեան, բայց, վստահաբար, չի կարելի ասել, թէ յեղափոխութիւնը դրական ոչինչ չի բերել: Ընդունում ենք, չէ՞, որ տեղի ունեցածը ժողովրդական ընդվզման հետեւանք էր: Իսկ ժողովուրդը հէնց այնպէս չի ընդվզում:

- Իհարկէ, ժողովուրդը հէնց այնպէս չի ընդվզել: Տարիներով կուտակւած խնդիրներն են պատճառը: Եւ այս ամբողջ պատմութեան մէջ ամենադրականը թերեւս ժողովրդի մէջ արթնացած յոյսն էր, որ ի վերջոյ զարգացման հեռանկարներ են բացւելու, արդարութիւն է հաստատւելու երկրում: Արդեօք հէնց արդարութեան պահա՞նջը չէր, որ փողոց էր հանում 100 հազարաւոր մարդկանց: Ոչ ոք չէր էլ մտածում, թէ իշխանափոխութեան յաջորդ օրւանից արդէն լաւ է ապրելու: Բայց մարդիկ վստահ էին, որ արդարութիւն է հաստատւելու, գործելու են օրէնքները, բարեփոխումներ են լինելու, ինչն աստիճանաբար յանգեցնելու է բարեկեցութեան: Ցաւօք, այդ միակ դրական բանը՝ յոյսը, սկսել է մարել՝ տեղի տալով ծանր հիասթափութեան:

 

- Որպէս նախկին իշխանութիւնների ներկայացուցիչ՝ ասացէք, խնդրեմ՝ ո՞րն է իշխանութեան դժւարութեան օրերին ընդդիմութեան դերը: Գուցէ անվերջ քննադատելու փոխարէն պէտք է իշխանութեան մատից փո՞ւշ հանել, աջակցել, ընդհուպ՝ սեփական իմիջի հաշւին:

- Այդ մէկը լաւ էք ասում՝ աջակցել, օգնել… Գոնէ ՀՅԴ-ին չի կարելի մեղադրել, որ պետականամէտ չի եղել եւ չի փորձել պատասխանատւութեան իր բաժինը ստանձնել: 2018 թ. իշխանափոխութիւնից յետոյ մենք ենք առաջինը յայտարարել, որ վերադարձ անցեալին չի լինելու: «Լինելով», այսպէս կոչւած, նախկին՝ նախարարներ ենք ունեցել նոր կառավարութիւնում, մարզպետներ, ԱԺ-ում մեր քւէարկութիւններով սատարել նորահաստատ կառավարութեանը, մեր համաշխարհային կառոյցներով նպաստել Նիկոլ Փաշինեանի միջազգային հեղինակութեան բարձրացմանը: Բայց ո՞րը եղաւ իշխանութիւնների պատասխանը: Հոկտեմբերի 2-ի յայտնի իրադարձութիւննե՞րը, դեկտեմբերի 9-ի հապճեպ ընտրութիւննե՞րը, դեկտեմբերի 10-ին Փաշինեանի կեղծ զարմա՞նքը, թէ «արա՛ա՛ա՛, Դաշնակցութիւնը չի անցե՞լ խորհրդարան»: Իսկ գուցէ ընդվզած ժողովո՞ւրդն էր նոր կառավարութիւնից պահանջում նսեմացնել արցախեան պատերազմների հերոսներին ու գեներալներին, «ապրիլեան յեղափոխութիւնը» հռչակել մեծագոյն յաղթանակ, հալածանքներ սկսել Հայ Առաքելական Եկեղեցու դէմ, այնքան ոգեւորել ոմանց, որ լկտիաբար ներխուժեն ոստիկանական բաժանմունք ու յարձակւեն ոստիկանների վրայ:

Այստեղ միայն ՀՅԴ-ի հարցը չէ: Համընդհանուր էյֆորիան ողջ քաղաքական դաշտն է խաթարել: Որոշ իշխանաւորներ նոյնիսկ յայտարարում են՝ Հայաստանում ընդդիմութիւն չկայ: Փորձենք հասկանալ՝ թողե՞լ են, որ լինի: Գրեթէ 1995-ի պատկերով ԱԺ, որտեղ մէկ ուժի բացարձակ իշխանութիւն է, որտեղ միւսները որեւէ ազդեցութիւն չունեն եւ չեն կարող որեւէ կերպ կառավարութեան գործունէութիւնը վերահսկել: Սա լրջագոյն խնդիր է խորհրդարանական կառավարման համակարգ ունեցող երկրում: Եւ ամենեւին էլ պատահական չէ այն կարծիքը, որ քաղաքականութիւնն այսօր դուրս է ԱԺ-ից՝ փողոցում է կամ սոցցանցերում: Հանրութեանը յուզող հարցերն ԱԺ-ում եւ կառավարութիւնում քննարկելու փոխարէն, իշխանութեան ներկայացուցիչներն ու պատգամաւորները բաւարարւում են սոցցանցային գրառումներով, «լայւերով»: Վարչապետը կառավարութեան նիստերը վերածել է մենախօսութեան հարթակի, փորձում է երկիրը կառավարել սոցցանցերում ունեցած էջերով: Ինչ-որ չափով նոյն ընթացքի մէջ են նաեւ արտախորհրդարանական քաղաքական ուժերը, որոնք այդ նոյն սոցցանցերում են հակադարձում իշխանութիւններին: Խորհրդարանից դուրս ընդդիմութիւն գոյութիւն ունի: Այսօր այդ ուժերի լուրջ վերադասաւորումներ են ընթանում՝ ՀՅԴ առանցքային դերակատարմամբ: Մեր հանդիպումները տարբեր քաղաքական միաւորների եւ գործիչների հետ, որոնք ունակ են եղանակ ստեղծել ընդդիմադիր դաշտում, այդ դաշտը վերականգնելու, քաղաքական պայքարի տրամադրելու, իշխանութեանն այլընտրանք ձեւաւորելու, համախմբելու նպատակ են հետապնդում:

 

- Ձեր խօսքից հասկացայ, որ ապրիլեան յեղափոխութեան դրական կողմերի մասին շատ բան չունէք ասելու: Իսկ եթէ փորձէք թւարկել նոր իշխանութիւնների սխալ քայլերը, որոնք հասցնում են հիասթափութեան, որո՞նք կառանձնացնէք:

- Վերեւում մի քանի քայլի անդրադարձայ, չեմ կրկնի: Յաւելեմ, որ Փաշինեանի կառավարութեան լրջագոյն սխալներից են անցեալի մէջ թաղւելը, դատաիրաւական համակարգը սեփականաշնորհելու բացայայտ արշաւը: Իր բուռը հաւաքելով օրէնսդիր եւ գործադիր իշխանութիւնը՝ Փաշինեանն աշխատում է իւրացնել նաեւ դատական իշխանութիւնը: Սա մենիշխանութիւն հաստատելու ամենակարճ ճանապարհն է, որից յետոյ կը մնաձ միայն թագաւորութեան հռչակումը: Իսկ ամենահետաքրքիրն այն է, որ Փաշինեանն այդ ճանապարհն է ընտրել Ռոբերտ Քոչարեանի դէմ սկսւած դատական պրոցեսի շրջանակներում: Այդ գործի հետ կապւած՝ մենք ամէն ինչ տեսանք՝ շտապողականութիւն, թափթփւածութիւն, դիլետանտիզմ, դատարանների ու դատաւորների բացայայտ ճնշումներ: Սա ի՞նչ է, եթէ ոչ դատախազութեան եւ վերաքննիչ դատարանների լիազօրութիւնների իւրացում: Կարծում եմ՝ տեղին կը լինի յիշել ՀՅԴ 2018 թ. յուլիսի 27-ի յայտարարութիւնը ՀՀ երկրորդ նախագահի կալանաւորման կապակցութեամբ, որտեղ մտահոգութիւն ենք յայտնել, որ դատավարութեան արդար ընթացք չապահովելու դէպքում դա կարող է դիտւել քաղաքական հետապնդում: Հիմա տեսնում ենք, որ խախտումները բազմաթիւ են: Յիշէք յայտնի գաղտնալսումները, Փաշինեանի մեծադղորդ յայտարարութիւնը, թէ Հայաստանում կա՞յ մի դատաւոր, որ իր ասածը չի անի, բացայայտ ճնշումներ դատարանների վրայ, քրէական գործերի յարուցում դատաւորների դէմ… Այս ամէնը եւս մէկ անգամ հաստատում է, որ իրականացւողը քաղաքական հալածանք է:

Անշուշտ, հիասթափեցնում է նաեւ ՀՀ իշխանութիւնների վարած արտաքին քաղաքականութիւնը, իսկ աւելի ճիշտ՝ դրա բացակայութիւնը: Նոյն անորոշութիւնն է տիրում նաեւ Արցախի խնդրի կարգաւորման բանակցային գործընթացում, չգիտենք էլ՝ ուր են հասել դրանք, առհասարակ՝ շարունակւո՞ւմ են, թէ՞ ոչ: Իսկ այս հարցում ամենաթարմ կուրիոզն էլ վարչապետի իրարամերժ յայտարարութիւններն են՝ մէկը, որ ինքը չի կարող բանակցել, որովհետեւ չունի Արցախի ժողովրդի մանդատը, միւսը, որ Արցախը Հայաստան է եւ վերջ: Փաշինեանը նաեւ ցանկանում է, որ ժողովուրդն իրեն ասի, թէ Արցախի հարցի ինչպիսի լուծում է ուզում: Դրա փոխարէն, կարծում եմ, նա կարող է կրկին այցելել Եռաբլուր եւ Ստեփանակերտի պանթէոն, որից յետոյ իր համար ամէն ինչ պարզ կը լինի:

 

- Պարոն Մաթիլեան, աւարտին է մօտենում կառավարութեան կառուցւածքային փոփոխութիւնների գործընթացը: Հազիւ թէ հնարաւոր լինի ասել, որ նախարարութիւնների կրճատումով կրճատւել են մեր խնդիրները, բայց որպէս գործադիրում փորձ ունեցած նախկին պաշտօնեայ՝ ի՞նչ ունենք այս պահին:

- Աւելի ճիշտ է ասեմ՝ ի՞նչ չունենք: Չունենք գիւղատնտեսութեան նախարարութիւն՝ այն դէպքում, երբ երկրի ՀՆԱ-ի շուրջ քառորդն ապահովում էր գիւղոլորտը, որը, ի դէպ, մեր տնտեսութեան զարգացող եւ ամենահեռանկարային ճիւղն էր: Չունենք սփիւռքի նախարարութիւն, թէեւ հսկայական եւ տարածուն սփիւռք ունենք, չունենք մշակոյթի նախարարութիւն, թէեւ լրջագոյն խնդիրներ ունենք մեր յուշարձանների պահպանութեան, մեր մշակոյթն աշխարհին ներկայացնելու առումով: Արւածը, իմ կարծիքով, փորձ էր՝ իբր ձերբազատւելու նախկին ուռճացւած համակարգից: Եթէ նոյնիսկ համարենք, որ ուզեցել են լաւ բան անել, ապա պէտք է խոստովանել, որ ընտրւել է դա անելու ամենավատ տարբերակը՝ առանց նախապէս ճշտելու սկզբունքներն ու առաջնահերթութիւնները: Այլ խօսքով՝ առանց որոշակի ծրագրի: Եւ հիմա համակարգերը գրեթէ կաթւածահար են:

 

- Ամուլսար եւ Ստամբուլեան կոնւենցիա մամուլում սրանք բնութագրւում են որպէս գործող իշխանութիւնների փորձաքար, նոյնիսկ հրապարակում եղաւ, որ Ամուլսարի հետագայ շահագործմանը տւած համաձայնութեամբ Փաշինեանը, ըստ էութեան, սկսեց իր իշխանութեան յետհաշւարկը: Կիսո՞ւմ էք այդ տեսակէտը:

- Ամուլսարի հանքի շահագործել-չշահագործելու հարցում տեսակէտների պակաս իսկապէս չկայ: Այլ հարց է, թէ որն է այս իրավիճակից ելքը: Այդ խնդիրն արդէն մէկ տարուց աւելի է, ինչ իշխանութիւնները շահարկում են եւ այն էլ՝ իրենց ամբոխավար էութեանը համահունչ: Այսօր, սակայն, կանգնել են իրականութեանը դէմ-յանդիման եւ չեն կարողանում որոշում կայացնել: Սա, ինչ թաքցնենք, նաեւ մեր անկախութեանը եւ ինքնիշխանութեանն առնչւող հարց է, որը չի կարելի լուծել ֆէյսբուքեան «լայւով» կամ, ասենք, բնապահպաններին ու ջերմուկցիներին ասֆալտին փռելով:

Մեզ նման փորձութիւն է սպասւում նաեւ Ստամբուլեան կոնւենցիայի հետ կապւած: Կարծում եմ՝ կոնւենցիայի դէմ ստորագրահաւաքի կազմակերպիչների մի բացթողումն էլ այն էր, որ հարեւանութեամբ մի սեղանիկ էլ չէին դրել՝ «կողմ» ստորագրութիւնները հաւաքելու համար: Այդ դէպքում պատկերն աւելի յստակ կը լինէր, իսկ կառավարութեան համար որոշում կայացնելը կը հեշտանար, եթե, իհարկէ, մեր «անկախ» կառավարութեան վրայ այս հարցում ճնշումներ չկան:

 

Աշոտ Սահակեան

Յարակից լուրեր

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։