Հա

Ազգային

11/03/2020 - 09:50

«Օրակարգային հարցերին անդրադառնալու փոխարէն «այո» ու «ոչ» են անում». Արթուր Խաչատրեան

«Իրատես»-ի զրուցակիցն է ՀՅԴ Գերագոյն մարմնի անդամ, գիւղատնտեսութեան նախկին նախարար Արթուր Խաչատրեանը:

«alikonline.ir» - «Իրատես»-ը զրուցել է ՀՅԴ Գերագոյն մարմնի անդամ, գիւղատնտեսութեան նախկին նախարար Արթուր Խաչատրեանի հետ՝ ներկայիս իշխանութիւնների վարած քաղաքականութեան ու ապրիլի 5-ին սպասւող սահմանադրական փոփոխութիւնների հանրաքւէի մասին։

«Իրատես»-ի զրուցակիցն է ՀՅԴ Գերագոյն մարմնի անդամ, գիւղատնտեսութեան նախկին նախարար Արթուր Խաչատրեանը:

 

- Պարոն Խաչատրեան, մէկուկէս տարի է արդէն, որ իշխանութիւնների վարած քաղաքականութեան ու նախարարութիւնների օպտիմալացման ծրագրի իրագործման հետեւանքով Հայաստանում գիւղատնտեսութեան նախարարութիւն չկայ: Կողքից հայեացք գցելով՝ օպտիմալացումից յետոյ գիւղատնտեսութեան ոլորտում ի՞նչ է փոխւել:

- Նախ՝ ուզում եմ յիշեցնել, որ տարիուկէս առաջ, երբ սկսեցին խօսել «օպտիմալացման» մասին, խօսքը միայն մի քանի նախարարութիւններ լուծարելու կամ միաւորելու մասին չէր, այլ, իրենց իսկ բնորոշմամբ, 100 հազարաւոր «ձրիակերների» կամ «հարկատուների ուսերին նստածների» աշխատանքից ազատելու մասին: Իշխանութիւնները, բարեբախատաբար, հասկացան, որ 100 հազար մարդու աշխատանքից ազատել չի կարելի, քանի որ, նախ, դա անմարդկային է, երկրորդ՝ կարող է տնտեսական կոլապսի յանգեցնել: Մարդկանց աշխատանքից չազատեցին, ճիշտ է, բայց նախարարութիւնները միաձուլելու մտքից յետ չկանգնեցին: Նշեմ, սակայն, որ մի քանի նախարարութիւն իրար կպցնելու իշխանութեան հիմնաւորումն ի սկզբանէ հիմնազուրկ էր: Եւ երբ օրինագիծը կառավարութիւն, այնուհետ Ազգային ժողով մտաւ, մենք քննադատում էինք, որ դա ճիշտ քայլ չէ: Միաւորման ծիծաղելի փաստարկներ էին բերում, ասենք, Հոլանդիայի օրինակով, որտեղ գիւղատնտեսութեան նախարարութիւնը ինչ-որ ժամանակ միացւել է էկոնոմիկայի նախարարութեանը: Մեր հակափաստարկները, որ դա անցեալում է եղել ու շատ կարճ ժամանակահատւածով, չլսեց ոչ ոք: Իշխանութեան պատասխանն այն եղաւ, որ մենք ենք յաղթել ընտրութիւններում, վայելում ենք ժողովրդի վստահութիւնը, կառավարութեան հաստատւած ծրագիր կայ, ինչը պէտք է իրագործել: Մէկ տարի է անցել, ու կառավարութիւնը կարծես չի էլ պատրաստւում ներկայացնել, թէ նախարարութիւնները միաւորելով՝ ինչ արդիւնքի են հասել: Արդեօ՞ք Հայաստան-Սփիւռք յարաբերութիւններն աւելի են բարելաււել, երբ նախարարութեան փոխարէն յանձնակատարի գրասենեակ ձեւաւորեցինք։ Արդեօ՞ք մշակոյթը, կրթութիւնը, գիտութիւնը զարգացան այս միաւորման հետեւանքով եւ այլն։ Չեն ներկայացրել այն մեխանիզմը, որով պէտք է չափել նախարարութիւնների աշխատանքի արդիւնաւէտութիւնը: Հնարաւոր չէ խօսել աշխատանքի արդիւնաւէտութեան բարձրացումից՝ չպատասխանելով հարցին, թե այդ արդիւնաւէտութիւնն այսօր ինչքան է։ Մենեջմենթի մէջ յստակ կանոն կայ՝ չես կարող կառավարել այն, ինչ չես կարող չափել։ Եթէ ուզում էք հանրային հատւածի բարեփոխումներ իրականացնել, նախ պէտք է յստակեցնել նախարարութիւնների գործառոյթները, բիզնես գործընթացները, կատարել ռեսուրսային հաշւարկ, գնահատել անհրաժեշտ կոմպետենտութիւններն ու դրանց հիման վրայ միայն բարեփոխումներ իրականացնել։ Տպաւորութիւն է, որ նախարարութիւններն իրար միացնելու խօսք էին տւել ու չէին ուզում խօսքի տակ մնալ:

 

- Ասում էք՝ նախարարութիւնների աշխատանքի արդիւնաւէտութիւնը չափելու մեխանիզմ չեն առաջարկել, բայց կառավարութիւնն ու անձամբ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանն ամէն օր առաջընթացի մասին վկայող թւեր ու ցուցանիշներ են ներկայացնում, ասում՝ մարդիկ սկսել են աւելի շատ թատրոն ու կինօ գնալ, գիրք կարդալ եւ այլն:

- Տեսէք, ասում են՝ 7.6 տոկոս տնտեսական աճ են արձանագրել, որից միայն 5.4-ը առեւտուրն ու ծառայութիւններն են: Ակնյայտ է, որ դա ստւերից դուրս բերւած շրջանառութիւնն է։ Այդ «ձեռքբերումների» պարբերական զեկուցումը նպատակ ունի ցոյց տալու ու մարդկանց համոզելու, որ կեանքը բարելաււել է, ամէն ինչ շատ աւելի լաւ է: Ասում են, թէ վերամշակող արդիւնաբերութիւնն է զարգացել, որտեղ էական դեր է խաղացել հանքարդիւնաբերութիւնը: Այսինքն՝ աւելի շատ սար են քանդել, հանքանիւթ են ստացել ու դա վաճառել են, եւ դա այն դէպքում, երբ պղնձի համաշխարհային գներն անկման միտում ունեն: Առանց տնտեսական յստակ քաղաքականութեան չի կարելի տնտեսական աճ ակնկալել: Եթէ մի քանի խօսքով փորձենք գնահատել պետութեան տնտեսական քաղաքականութիւնը, ապա դա հետեւեալն է. ես դաշտը բացել եմ, կոռուպցիա չկայ, մոնոպոլիա չկայ (դա դեռ շատ մեծ հարց է՝ մոնոպոլիա կա՞յ, թէ՞ ոչ), աղքատութիւնը քո գլխի մէջ է, իսկ եթէ չես ուզում աղքատ ապրել, վեր կաց ու քայլիր: Պետութիւնն էլի յետ է քաշւել ու թողել, որ մարդիկ իրենք ինքնակազմակերպւեն: Մեզ յաճախ են յիշեցնում Սինգապուրի տնտեսական հրաշքի օրինակը. Սինգապուրը տնտեսական հրաշք արձանագրեց ոչ այն պատճառով, որ Լի Կուան Իւն (Սինգապուրի նախկին վարչապետ- Ս.Վ.) ասաց, որ եթէ հինգ ղեկավար չթալանի, ոչ ոք չի թալանի, այլ որովհետեւ հարաւարեւելեան Ասիայի երկրները յստակ տնտեսական քաղաքականութիւն էին վարում, բոլոր քայլերը պլանաւորել էի, պետութիւնը տնտեսական յեղափոխութեան լոկոմոտիւն էր, պետութիւնն էր տնտեսական յեղափոխութիւն իրականացնում: Ինչ վերաբերում է թատրոն ու կինօ գնալուն, ինչպէս նաեւ գիրք կարդալուն, ապա յեղափոխութեան հետ դա որեւէ կապ չունի: Ակնյայտ է, որ եթէ նախկինում գրախանութները ՀԴՄ-ներ չէին տալիս կամ քիչ էին տալիս, այժմ սկսել են շատ տալ, ու դա պէտք չէ որպէս մշակութային յեղափոխութիւն ներկայացնել:

 

- Ասում են՝ ՀԴՄ պահանջէք, որ ձեր կեանքը լաւանայ:

- ՀԴՄ պահանջելով որեւէ բան չի փոխւի: Այո, հարկային յաւելեալ եկամուտներ են ապահովւում, բայց ո՞ւր են ուղղւում դրանք. զգալի մասը տրամադրւում է պարգեւավճարներին, ինչ-որ մասն էլ Կենտրոնական բանկի դեպոզիտար հաշիւներին է փոխանցւել՝ փոխանակ տնտեսութեան մէջ ներդրում կատարելու: Որպէսզի կեանքը բարելաււի, պէտք է պետական ու մասնաւոր ներդրումներ լինեն՝ ներառեալ օտարերկեայ ուղղակի ներդրումները: Բայց օտարերկրեայ ու մասնաւոր ներդրումներ չկան, պետական ներդրումները ձախողւել են, կապիտալ բիւջէն չի կատարւում: Առանց ներդրումների, միայն ՀԴՄ պահանջելով ու ասելով, թէ՝ գնացէք ոչխար պահէք, հնարաւոր չէ տնտեսական յեղափոխութիւն անել:

 

- Մինչեւ Սահմանադրական դատարանի ճգնաժամը չլուծւի, ներդրումներ չեն լինի՝ իշխանութիւններն են ասում:

- 2018-ին, երբ իշխանութեանն ասում էինք, թէ ինչու էք աճապարում խորհրդարանական արտահերթ ընտրութիւններ կազմակերպել, ասում էին՝ քանի դեռ նոր խորհրդարան չկայ, ներդրումներ չեն լինի: Ունենք նոր խորհրդարան, բայց ներդրումներ չունենք: Հիմա ասում են՝ չկան ներդրումներ, որովհետեւ կայ ՍԴ ճգնաժամ: Երբ առաջին անգամ նման յայտարարութիւն լսեցի, անկեղծօրէն եմ ասում, թւաց՝ կատակ է: Դատական համակարգի դէմ ծաւալած արշաւն է խոչընդոտում ներդրումներին: Պատկերացրէք՝ դուք օտարերկրացի կամ տեղացի ներդրող էք, ներդրում էք կատարում, խնդիր էք ունենում գործադիր իշխանութեան հետ, բայց չէք կարող ակնկալել, որ դատարանն օբիեկտիւ ու արդար որոշում կը կայացնի, քանզի գիտէք, որ դատարանը կառավարութեան ուղղակի ազդեցութեան տակ է: Անհասկանալի է, թէ մինչ այս պահը ՍԴ-ն ինչով է խանգարել բարեփոխումներին: Ինչ վերաբերում է փաստարկներին, թէ նրանք երկար են պաշտօնավարելու, կամ նախորդ իշխանութիւնների հետ կապեր ունեցող մարդիկ են, ապա միջազգային պրակտիկան ցոյց է տալիս, որ երկար պաշտօնավարելու մէջ որեւէ վատ բան չկայ, իսկ նախորդ իշխանութիւնից էլի մարդիկ կան, որ մինչ այժմ պաշտօնավարում են:

 

- Գուցէ նրանց հրաժարականը պահանջելու հե՞րթն էլ գայ:

- Հնարաւոր է, բայց ինչքա՞ն կարելի է երկիրը յեղափոխական փսիխոզի պայմաններում պահել: Ներդրողը երբեք չի գայ մի երկիր, որտեղ յեղափոխական պերմանենտ իրավիճակ է: Ներդրողը գնում է այնտեղ, որտեղ հանգիստ ու ապահով է: Յեղափոխական վիճակում գտնւող ցանկացած երկիր փող չի գալիս:

 

- ՀՅԴ-ն կոչ է անում բոյկոտել սահմանադրական փոփոխութիւնների հանրաքւէն, բայց չէ՞ որ նման կոչ անելով՝ հերթական անգամ թիրախ էք դառնում:

- Մենք ասում ենք՝ բացառել «Այո»-ն, որովհետեւ, նախ, բուն գործընթացն օրէնսդրական խախտումներով է տեղի ունեցել, երկրորդ՝ քաղաքական կեղծ օրակարգ է: ՍԴ-ն որեւէ կերպ չի խոչընդոտել իշխանութեանն ու նրա հետեւորդ օրէնսդիրին որեւէ ռեֆորմ իրականացնելու հարցում: Այս կեղծ օրակարգը նպատակ ունի շեղելու ժողովրդի ուշադրութիւնն ակտուալ այլ օրակարգերից՝ տնտեսական աճից, որ գոյութիւն չունի, հանրային հատւածի բարեփոխումներից, որոնց արդիւնքը որեւէ մէկը չի տեսել: Բացի այդ, արցախեան խնդիրը կայ, իսկ Մինսկի խմբի համանախագահների ու ժնեւեան բանակցութիւններից յետոյ հնչած յայտարարութիւնները բաւական մտահոգիչ էին: Հարց է՝ ինչպէ՞ս են հասարակութեանը պատրաստում խաղաղութեան, ինչի՞ համար է Մինսկի խումբը հանդիպել Չաւուշօղլուի հետ, ինչո՞ւ Կասպրշիկը շնորհաւորեց եւ յետոյ լուսանկարւեց Ղարաբաղի, այսպէս կոչւած, ադրբեջանական համայնքի ներկայացուցչի հետ: Օրակարգային հարցեր են սրանք, որոնց անդրադառնալու փոխարէն ՍԴ-ի «այո» ու «ոչ» են անում:

 

- Օրերս էինք գրել, որ ՀՅԴ ներկայացուցիչները հանդիպել են վարչապետ Փաշինեանի հետ իշխանութեանը քննադատող ՀՅԴ-ն ի՞նչ է քննարկել վարչապետի հետ:

- Համահայկական մի շարք հարցեր կան, որոնց շուրջ պարտաւոր ենք մտքեր փոխանակել իշխանութեան հետ, անկախ նրանից՝ իշխանութիւ՞ն ենք, թէ՞ ընդդիմութիւն: Հանդիպելն ու մտքեր փոխանակելը չի նշանակում, թէ ընդդիմադիր կեցւածքը զիջում ես: Իշխանութեան վարած քաղաքականութեան նկատմամբ ունեցած վերապահումները նոյնն են մնացել: Լինել ընդդիմադիր ու ինչ-որ հարցի շուրջ մտքեր փոխանակել իշխանութեան հետ՝ իրար հակասող բաներ չեն:

 

- Եղե՞լ են դէպքեր, երբ իշխանութիւններն անսացել են ձեր կոչին, լսել են քննադատութիւնն ու զերծ են մնացել ինչ-որ քայլից:

- Ցաւօք, մեր կոչերին իշխանութիւնները հիմնականում անհաղորդ են մնում, իսկ մարդու դեգրադացիայի կամ կործանման առաջին նշանն այն է, որ կարծում է, թէ ինքն ամենաճիշտն է, ամենաանսխալականն ու ճշմարտութեան միակ կրողը: Մեր այն ուժգին քննադատութիւնը, որ հարիւրհազարաւոր մարդկանց չի կարելի փողոց շպրտել՝ կապւած գործադիրի ապարատից կրճատումներ անելու հետ, հաւանաբար լսեցին: Երեւի դա միակ դէպքն է:

 

Զրուցեց Սեւակ Վարդումեանը

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։