Հա

Ազգային

18/05/2020 - 13:40

Կառավարման անկարողութիւն, նեղ քաղաքական նպատակներ եւ աղէտալի հետեւանքներ. իշխանութիւնների՝ համավարակին հակազդելու գործողութիւնների վերաբերեալ ՀՅԴ ՀԳՄ-ի գնահատականը

Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան Հայաստանի Գերագոյն մարմինը, վերլուծելով կորոնավիրուսի հակազդման շրջանակներում ՀՀ կառավարութեան գործողութիւնները արձանագրում է.

ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ գնահատականը կորոնավիրուսի համավարակին հակազդելու` Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան գործողութիւնների վերաբերեալ

 

Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան Հայաստանի Գերագոյն մարմինը, վերլուծելով կորոնավիրուսի հակազդման շրջանակներում ՀՀ կառավարութեան գործողութիւնները արձանագրում է.

  1. Հակառակ 2019 թ. դեկտեմբերին նոր կորոնավիրուսի մասին Չինաստանի պաշտօնական յայտարարութեանը, իսկ այնուհետեւ բազմաթիւ պետութիւնների եւ Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութեան կողմից վարակի վտանգաւորութեան մասին ահազանգերին՝ ՀՀ կառավարութիւնն ի սկզբանէ անլուրջ մօտեցում ցուցաբերեց վարակի նկատմամբ:
  2. Իրավիճակին արագ արձագանքելու, համապատասխան միջոցառումներ ձեռնարկելու եւ վարակի հետագայ տարածումը կանխելու փոխարէն, քաղաքական իշխանութիւնը, հաշւի չառնելով սահմանադրական փոփոխութիւնների հանրաքւէն յետաձգելու բազմաթիւ կոչերը, ակտիւօրէն շարունակեց քարոզարշավը եւ կազմակերպեց բազմամարդ հաւաքներ՝ նոյնիսկ այն ժամանակ, երբ պաշտօնապէս յայտարարւել էր Հայաստանում կորոնավիրուսի վարակի առաջին դէպքի մասին: Բացի այդ, արձանագրւած վարակի առաջին դէպքից յետոյ իշխանութիւնները հաղորդակցութեան սահմանափակումներ գործադրեցին միայն Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան նկատմամբ, մինչդեռ վարակման բարձր ցուցանիշ ունեցող մի շարք երկրների հետ շարունակւում էր օդային առօրեայ հաղորդակցութիւնը:
  3. Որպէս հետեւանք` մարտի 12-ին գրանցւեց վարակի առաջին օջախը: Սակայն հանրահաւաքներն ու քարոզարշաւը դադարեցւեցին եւ կանխարգելման աշխատանքներ սկսւեցին միայն մարտի 13-ին կայացած հանրահաւաքներից մէկից յետոյ, երբ յայտնի դարձաւ, որ հանրահաւաքի մասնակիցներից մէկի մօտ յայտնաբերւել է կորոնավիրուս։ Քաղաքական իշխանութեան վարքագիծն իր բացասական հետեւանքներն ունեցաւ համավարակով պայմանաւորւած վտանգներն ու բարդութիւնները չէզոքացնելու հետագայ ամբողջ գործընթացի վրայ:
  4. Հրատապ միջոցառումների ձեռնարկման հիմնաւորմամբ Կառավարութիւնը մարտի 16-ին յայտարարեց արտակարգ դրութիւն, ստեղծեց պարետատուն: ՀՅ Դաշնակցութեան Հայաստանի Գերագոյն մարմինը, անհատ քաղաքական գործիչներ, մասնագէտներ, հանրային տարբեր խմբեր հանդէս եկան իրավիճակի հակաճգնաժամային կառավարման վերաբերեալ կոչերով եւ ծրագրային առաջարկութիւններով (որոնցից շատերը շարունակում են արդիական մնալ նաեւ այսօր), սակայն իշխանութիւնները դրանք քննարկման առարկայ չդարձրեցին: Ներկայացված առաջարկներից շատերը կառավարութիւնը եւ պարետատունը գործադրեցին հատւածաբար` ամբողջականութիւնից կտրւած, յաճախ նաեւ ժամկէտների անտեսմամբ:
  5. Առանց համավարակին դիմակայելու յստակ ռազմավարութեան՝ յայտարարւած արտակարգ դրութիւնը համապատասխան լրջութեամբ չընկալւեց ո՛չ հասարակութեան եւ ո՛չ էլ արտակարգ դրութեան սահմանափակումները գործադրող պետական մարմինների կողմից՝ կարճ ժամանակամիջոցում վերածւելով անարդիւնաւէտ գործողութիւնների:
  6. Իշխանութեան գործունէութիւնը յաճախ անտրամաբանական էր, զուրկ խնդիրների իրական լուծումների փնտրտուքի ճիգից, թելադրւած հետագայում անգործութեան մէջ չմեղադրւելու մտայնութեամբ՝ ուղեկցւելով պետական կառավարման եւ տեղական ինքնակառավարման մարմինների շփոթ առաջացնող, իսկ յաճախ նաեւ անօրինական գործողութիւններով:
  7. Օգտւելով ստեղծւած վիճակից` կառավարութեան նախաձեռնութեամբ Ազգային ժողովը վաւերացրեց խնդրայարոյց, խորհրդարանական երկրին անյարիր որոշումներ, որոնք միտւած էին քաղաքական խնդիրների լուծմանը եւ/կամ նախկինում թոյլ տրւած անօրինականութիւնները օրինականացնելու շահադրութեամբ: Համավարակին դիմակայելու միջոցառումների շրջանակում կատարւեցին փոփոխութիւններ «Հեռահաղորդակցութեան մասին» ՀՀ օրէնքում, որը բացարձակապէս անարդիւնաւէտ էր յայտարարւած նպատակի առումով եւ ակնյայտօրէն խախտում էր մարդկանց անհատական տւեալների եւ անձնական կեանքի անձեռնմխելիութեան սահմանադրական նորմերը։ Այս եւ այլ գործողութիւններով, քաղաքական իշխանութիւնը իրականացրեց քաղաքական խնդիրների լուծման փորձեր՝ ձեւականօրէն օգտագործելով իրաւական տարբեր գործիքներ, որոնք պիտանի չեն համավարակի բացասական ազդեցութիւնների հակազդման տեսանկիւնից:
  8. Մի կողմից արտակարգ դրութեան յստակ ռազմավարութեան բացակայութիւնը, միւս կողմից հնչեցւած հակաճգնաժամային կառավարման առաջարկութիւնների անտեսումն ու ինքնահաւան անփորձութեամբ համավարակի դէմ պայքարի քաղաքական իշխանութեան վարքագիծը իմաստազրկեցին նաեւ արտակարգ դրութեան իրաւական ռեժիմի էութիւնը: Փաստօրէն, այն գործողութիւնները, որոնք քիչ թէ շատ պարունակում էին հանրային առողջութեան պահպանման տարրեր (այդ թւում՝ սանիտարահամաճարակային կանոնները եւ դրանով պայմանաւորւած բնակչութեան տեղաշարժի ու կուտակումների առանձին սահմանափակումները), կարող էին իրականացւել նաեւ առանց արտակարգ դրութիւն յայտարարելու, որի համար անհրաժեշտ էր բարելաւել արտակարգ իրավիճակներում բնակչութեան պաշտպանութեան օրէնսդրութիւնը եւ ձեռնարկել սահմանադրութեամբ ընձեռւած հնարաւորութիւնները: Մինչդեռ արտակարգ դրութեան իրաւական ռեժիմի՝ որպէս ծայրայեղ միջոցի գործադրումը ենթադրում է միջոցառումների այնպիսի կոշտ համալիր, որի գործողութիւնը պայմանաւորւած է բացառապէս սահմանադրական կարգին սպառնացող անմիջական վտանգը հնարաւորինս արագ չէզոքացնելու հրամայականով: Այլ խօսքով` երկրում արդէն իսկ 60 օր տեւած եւ եւս 30 օրով երկարացւած արտակարգ դրութիւնը ոչ միայն չի ծառայել (չի ծառայում) իր նպատակին, այլեւ դրանով նախատեսւած եւ պարբերաբար վերանայւող միջոցառումներն անլրջացնում են այս յատուկ ինստիտուտը, խախտում քաղաքացիների եւ իրաւաբանական անձանց մի շարք իրաւունքներ՝ առանց էականօրէն նպաստելու կորոնավիրուսի համավարակի բացասական դրսեւորումները չէզոքացնելու գործին (պատահական չէ, որ միլիոն բնակչի հաշւով, Հայաստանը տարածաշրջանում գտնւում է համավարակի դիմագրաւման առումով վատագոյն արդիւնքներ ունեցող երկրների շարքում):
  9. Կառավարութիւնը անկարող գտնւեց տնտեսական անկումը մեղմացնող եւ սոցիալական խնդիրները լուծող հաւասարակշիռ քաղաքականութիւն վարելու հարցում նոյնպէս: Արդիւնքում` ցաւալիօրէն սպասւում է երկրի տնտեսութեան խորը անկում եւ սոցիալական վիճակի վատթարացում:
  10. Տնտեսութեանը հասցւած վնասները մեղմելու համար ձեռնարկւած միջոցառումները արդիւնաւէտ չէին (չեն), յաճախ՝ սխալ: Սոցիալական աջակցութեան ծրագրերը, չնայած ներկայացւող շահառուների ականջահաճոյ թւերին, չներառեցին իրական կարիքաւորների ողջ շրջանակը: Հակաճգնաժամային սոցիալ-տնտեսական անարդիւնաւէտ քաղաքականութեան դէպքերից են՝

ա) Յայտարարւած կարանտինի պայմաններում տնտեսութեան (բացառութեամբ գիւղատնտեսութեան) ակտիւութեան խթանման անտրամաբանական ծրագրերը, իսկ գիւղատնտեսութեան պարագայում՝ գիւղատնտեսական գործունէութեամբ զբաղւողներին ոչ ուղղակի (բանկերի միջոցով) աջակցութեան անպիտան գործիքները: Անորոշութիւն է տիրում երկրի պարենային անվտանգութեան եւ ռազմավարական նշանակութեան պետական պահուստի համալրման հարցում:

բ) Բիզնեսին աջակցելու փոխարէն բանկերին ֆինանսաւորելը։ Փաստօրէն, կառավարութիւնը խուսափեց վերցնել տնտեսական ծրագրի իրականացման պատասխանատւութիւնը (ռիսկերը), որի պատճառով բիզնեսի աջակցութեան ծրագրերը հիմնականում սահմանափակւեցին վարկերի տոկոսադրոյքների սուբսիդաւորմամբ։

գ) Առանց բիւջետային ծախսերի վերանայման եւ գրաւոր պատշաճ հիմնաւորման՝ շուրջ 300 մլն. ԱՄՆ դոլարով պետական պարտքի աւելացման կառավարութեան որոշումը։

դ) Կառավարութեան եւ Կենտրոնական բանկի հարկաբիւջետային եւ դրամավարկային ոչ ներդաշնակ, յաճախ նաեւ հակասական քաղաքականութիւնները, որոնց արդիւնքում քաղաքացիներն ու տնտեսավարող սուբիեկտները չեն կարողանում ժամանակին կատարել իրենց վարկային պարտաւորութիւնները: Առհասարակ Կառավարութիւնը ճիշտ եւ ժամանակին ազդակներ չի փոխանցում հանրութեանը եւ գործարար համայնքին, որոնք սոցիալ-տնտեսական վիճակի մասին օբիեկտիւ տեղեկատւութեան կարիք ունեն։ Այս դժւար օրերին վարչապետի պոպուլիստական յայտարարութիւններն աւելի շատ ուղղւած էին իր եւ քաղաքական իշխանութեան վարկանիշի անկումը կասեցնելուն, քան սկսւած եւ ահանգնացող սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամին:

ե) Հակաճգնաժամային փաթեթների կիսատութիւնն ու ցածր հասցէականութիւնը, որոնց հետեւանքով, ըստ էութեան, փոշիացւեց շուրջ 120 մլն. ԱՄՆ դոլար։ Բացի այդ` առ այսօր յայտնի չէ, թէ կառավարութիւնն ի՞նչ ուղղութիւններով է օգտագործելու միջազգային կազմակերպութիւններից եւ պետութիւններից ստացած (խոստացւած) շուրջ 150 մլն. ԱՄՆ դոլար օգնութիւնը։

զ) Հանրային միջոցների յախուռն եւ չհիմնաւորւած ծախսումները եւ խնայողութեան ռեժիմի հայեցակարգի բացակայութիւնը:

Հանրագումարում. Մի կողմից առկայ է ֆինանսական միջոցների փոշիացում, միւս կողմից շատ կարիքաւորներ պետութեան կողմից չստացան անհրաժեշտ եւ կենսական օժանդակութիւնը: 

  1. Ստեղծւած անհամարժէք վիճակից քաղաքացիները ելքը գտան` զանգւածաբար խախտելով արտակարգ դրութեամբ թելադրւած սահմանափակումները: Վարւող քաղաքականութեան նկատմամբ քաղաքացիների արդարացի դժգոհութիւններից խուսափելու նպատակով իշխանութիւնը հանեց արտակարգ դրութեամբ պայմանաւորւած գրեթէ բոլոր սահմանափակումները՝ համավարակի կանխման հիմնական պատասխանատու յայտարարելով անհատ քաղաքացուն: Փաստօրէն, մայիսի 4-ից արտակարգ դրութեան ռեժիմի թուլացման մասին որոշումը, ըստ էութեան, իշխանութիւնների կողմից համավարակի տարածումը կառավարելու անկարողութեան խոստովանութիւն է, ինչը, առանց արտակարգ իրավիճակներում բնակչութեան պաշտպանութեան մասին օրէնսդրական փոփոխութիւնների, չափազանց վտանգաւոր որոշում է եւ յանգեցնելու է ծանրագոյն հետեւանքների:
  2. Կառավարութեան անկարողութիւնը դրսեւորւեց նաեւ դժւար պահերին հայութեանը յատուկ բարեգործական ու բարեսիրական տարբեր նախաձեռնութիւններով հանդէս գալու աշխատաքները համակարգելու հարցերում: Այդպիսի աջակցութիւնը ցուցաբերւեց ինչպէս երկրի ներսում, այնպէս էլ աշխարհասփիւռ հայութեան կողմից: Աւելին, չնայած քաղաքական իշխանութեան կողմից հայկական սփիւռքում էական դերակատարութիւն ունեցող կազմակերպութիւնների եւ անհատների վերաբերեալ անհամարժէք գնահատականներին, աշխարհասփիւռ հայութեան տարբեր գաղթօջախներից ինքնակամ նախաձեռնւեցին երկրի ներսում համավարակի դիմագրաւման խնդիրների լուծմանն ուղղւած օժանդակութիւններ, այդ թւում՝ ՀՅԴ Բիւրոյի կոչով Դաշնակցութեան տարբեր Կենտրոնական կոմիտէներ եւ ենթակայ կազմակերպութիւններ կազմակերպեցին եւ Հայաստան ուղարկեցին բժշկական ու անհատական պաշտպանութեան պարագաներ, սոցիալական խոցելի խմբերին ցուցաբերւեց պարենամթերքով աջակցութիւն, կատարւեցին դրամական փոխանցումներ կորոնավիրուսի ազդեցութեան դէմ պայքարի նպատակով բացւած գանձապետական հաշւին եւ այլն: 

Ամփոփելով եզրակացնում ենք, որ

  1. Համավարակի տարածման ամբողջ ընթացքում իշխանութիւնը եղել է քաղաքականապէս անպատասխանատու, մասնագիտական առումով անկարող:
  2. Ցուցաբերելով հակաճգնաժամային կառավարման բացարձակ անկարողութիւն` կառավարութիւնը շարունակում է նեղ քաղաքական նպատակներ հետապնդող իր վարքագիծը՝ անտեսելով երկրի ներքին եւ արտագին ահագնացող մարտահրաւէրները: 
  3. Անտրամաբանական եւ անընդունելի է արտակարգ դրութեան իրաւական ռեժիմի` հերթական անգամ երկարացումը, երբ համավարակի դէմ պայքարում իրականացված գործողութիւնները եւ արձանագրված արդիւնքները համահունչ չեն արտակարգ դրութիւն յայտարարելու նպատակադրումներին: Աւելին` ձեռնարկւող գործողութիւնները, որոնք ներկայ փուլում, ըստ էութեան, համավարակի դէմ պայքարի միջոցառումներ են, կարող են իրականացւել առանց երկրում արտակարգ դրութիւն յայտարարելու՝ արտակարգ իրավիճակների օրէնսդրութիւնը բարեփոխելու եւ օրինականութեան սկզբունքով գործադրելու միջոցով: Արտակարգ դրութեան իրաւական ռեժիմը գործող կառավարութիւնն առաւելապէս օգտագործում է քաղաքական նպատակներով: Հետեւաբար, այս ձախողւած քաղաքականութեան ողջ պատասխանատւութիւնը կրում է օրւայ քաղաքական իշխանութիւնը:
  4. Քաղաքական իշխանութիւնը պետութեան համար այս ծանրագոյն ժամանակաշրջանում պարտաւոր էր (է) առաջնորդւել երկրում ներդաշնակ եւ հանդուրժողական մթնոլորտի ձեւաւորման, համահայկական ողջ ներուժի համախմբման եւ երկարաժամկէտ հակաճգնաժամային միջոցառումներ մշակելու եւ գործադրելու անվերապահ վճռականութեամբ:

ՀՅԴ Հայաստանի Գերագոյն մարմին

18.05.2020 թ.

Երեւան

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։