Հա

Ազգային

29/04/2021 - 10:10

«Թուրքիայի հետ այս հանգրւանում բարեկամանալը ցնորք է, եթէ ոչ՝ ազգային աղէտ». Յակոբ Տէր-Խաչատուրեան

Hraparak.am-ի հարցազրոյցը ՀՅԴ Բիւրոյի ներկայացուցիչ Յակոբ Տէր-Խաչատուրեանի հետ:

«alikonline.ir» - Hraparak.am-ի հարցազրոյցը ՀՅԴ Բիւրոյի ներկայացուցիչ Յակոբ Տէր-Խաչատուրեանի հետ:

 

- Պարոն Տէր-Խաչատուրեան, ապրիլի 24-ին ԱՄՆ նախագահ Ջօ Բայդէնը ճանաչեց Հայոց Ցեղասպանութիւնը։ Ինչո՞ւ հիմա, եւ ի՞նչ կը տայ դա մեզ։

- Ջօ Բայդէնն այն նախագահներից է, որ շատ մօտիկից ծանօթ է ցեղասպանութեան մեր պահանջներին եւ մեր հետ իր հանդիպումներում ու առհասարակ ամերիկահայ համայնքի հետ տեսակցութիւնների ընթացքում միշտ նշել է, որ խորին համոզում ունի՝ տեղի ունեցածը ցեղասպանութիւն է։ Նա խոստացել էր, որ երբ դառնայ նախագահ, կը ճանաչի։ Այդ իմաստով, սա նախեւառաջ իր անձնական համոզումների խնդիրն էր։ Բայդէնը նաեւ այն նախագահն է, որ մարդու իրաւունքների հարցերը յայտարարեց առաջնահերթութիւն Ամերիկայի համար, եւ, բնականաբար, ցեղասպանութեան հարցն այդ դիտանկեան տակ պէտք է նայել, այսինքն՝ կայ թէ՛ անհատական համոզմունքի հարց, թէ՛ քաջութեան խնդիր։ 2-րդ. պէտք է խոստովանել, որ այսօր ամերիկեան եւ թուրքական յարաբերութիւնները շատ ցածր որակի վրայ են, որովհետեւ Թուրքիան շարունակաբար անում է քայլեր, որոնք անհանգստացնում են ԱՄՆ կառավարութեանը, եւ ստեղծւած իրավիճակում Թուրքիայի ճնշումը, ինչպէս որ անցեալում, այս շրջանում այլեւս նոյնքան կշիռ չունի։ Մենք կարողացանք այդ առիթն օգտագործել, որպէսզի շահերը համընկնեն, եւ լինի ճանաչում։ 3-րդ. դա նաեւ մեր աշխատանքի արդիւնքն էր, «մեր» ասելով՝ նկատի ունեմ թէ՛ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան մարմիններին, յատկապէս՝ Վաշինգտոնի Հայ Դատի գրասենեակը, թէ՛ այլ լոբբինգի կազմակերպութիւնները, որոնք աշխատեցին, ճնշում գործադրեցին նախագահի վրայ, որպէսզի իր նախագահութեան հէնց առաջին տարում այդ եզրոյթը գործածի, որովհետեւ բոլորս էլ գիտենք՝ եթէ առաջին տարում դա չարւէր, յետոյ աւելի կը դժւարանար այդ քայլը։ Այս ուղղութեամբ մեր բարեկամներն էլ գործի լծւեցին՝ սենատորներ, կոնգրեսմեններ, մեծ թւով նամակներ գրեցին, արշաւ սկսեցին վերջին մէկ ամսւայ ընթացքում, նամակներ գրւեցին նաեւ նահանգային ղեկավարների, համայնքային կազմակերպութիւնների, մարդու իրաւունքների հարցերով զբաղւող տարբեր հասարակական կազմակերպութիւնների կողմից։ Սրանք են այն 3 կէտերը, որոնց շնորհիւ հնարաւոր եղաւ իրագործել Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչումը, բայց, յամենայնդէպս, պէտք է երախտապարտ լինել, որ ԱՄՆ նախագահն այս բոլորը հաշւի առնելով՝ որոշեց, որ ժամանակն է՝ ԱՄՆ-ն իր խղճի պարտքը կատարի։

 

- Այս ճանաչումը կարո՞ղ է հիմք դառնալ իրաւական գործընթաց սկսելու եւ փոխհատուցում պահանջելու համար։

- Անցեալում մենք դա արդէն փորձել էինք, ԱՄՆ-ի դատարաններում վերապրող սերունդների ժառանգորդների անունից դատական հայցեր կան ապահովագրական ընկերութիւնների դէմ, որ որոշ յաջողութիւնների հասել էին, բայց կասեցւեցին այն պատճառով, որ ԱՄՆ-ում արտաքին գործերի պատասխանատւութիւնը նախագահին կը պատկանի, եւ նախագահի մակարդակով ցեղասպանութիւնը ճանաչւած չէր։ Հիմա, քանի որ ճանաչւեց, այդ հնարաւորութիւնները նորից կը բացւեն։ Այսինքն, դատաիրաւական հնարաւորութիւններ՝ անհատական եւ հաւաքական իմաստով, հիմա աւելի մեծ են։ 2-րդը՝ օրինական ուսումնասիրութեան խնդիրն է, այստեղ պահանջատիրութեան աւելի լայն հասկացութեան հետ գործ ունենք, որ մի քիչ աւելի բարդ խնդիր է, բայց ուսումնասիրում ենք, որովհետեւ 3 տարի առաջ Վաշինգտոնում ստեղծել ենք մի հիմնարկ՝ համաշխարհային մասնագէտներից բաղկացած, որ ուսումնասիրում են եւրոպական եւ ամերիկեան դատական համակարգը, թէ ինչպէս կարելի է պահանջներ ներկայացնել։ Այդ դոսյեն հիմա քննարկումների փուլում է, եւ մենք լաւատես ենք այդ հարցում։ Եւ, անշուշտ, որպէս հետեւանք այն կը լինի, որ շատ երկրներ, որոնք Ամերիկայի թիկունքում էին թաքնւած եւ ասում էին, թէ անգամ ԱՄՆ նախագահը չի ընդունել Հայոց Ցեղասպանութիւնը, հիմա ճնշումի տակ են, որպէսզի մի քայլ էլ իրենք անեն, եւ այս պատմական արդարութիւնը վերջնականապէս հաստատւի։

 

- Այսինքն՝ չէք բացառում, որ ԱՄՆ-ից յետոյ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման շղթայական ալիք կարող է սկսւել։

- Որոշ երկրների դէպքում՝ այո, որոնց վրայ ազդեցութիւն ունի ԱՄՆ-ն, եւ որոնք տակաւին մինչեւ այսօր յստակ դիրքորոշում չեն դրսեւորել։

 

- ԱՄՆ-ի կողմից Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման հանգամանքը կարո՞ղ է յանգեցնել Թուրքիայի կողմից աւելի ագրեսիւ քաղաքականութեան՝ ուղղւած ՀՀ սահմաններին, քանի որ հասարակութեան լայն շրջանակների մօտ մտահոգութիւն կայ, որ այս ճանաչման դիմաց Հայաստանից մի բան կը կորզեն։

- Թուրքիան միշտ էլ սպառնացել է, այդ թւում ուրիշ երկրների ճանաչումների պարագայում դիմել յատուկ քայլերի այդ երկրների դէմ, լաւագոյն օրինակը Ֆրանսիայի ճանաչումն էր, որ տեղի ունեցաւ 3 մակարդակով՝ Ազգային ժողով, ծերակոյտ, նախագահի յայտարարութիւն եւ օրէնք, որից յետոյ Թուրքիան իր դեսպանին յետ կանչեց, յարաբերութիւնները փորձեց նւազեցնել Ֆրանսիայի հետ, բայց մի քանի ամիս անց այդ յարաբերութիւնները նորից հասան նոյն մակարդակին, նոյնիսկ՝ գերազանցեցին։ Իրականում այս արցախեան պատերազմից յետոյ իր յարաբերութիւնները թշնամական են ոչ միայն Հայաստանի, այլ նաեւ հայ ժողովրդի հանդէպ, բայց չեմ կարծում, որ այդ իմաստով որեւէ հետեւանք կունենայ, որովհետեւ շատ լաւ գիտի, որ ողջ հայութիւնը պահանջատէր է այս ուղղութեամբ, եւ ճանաչումների շարքը պէտք է աւարտւի նրանով, որ Թուրքիան ինքը ճանաչի Ցեղասպանութիւնը ու կատարի հատուցում։

 

- Ի՞նչ հեռանկար ունեն հայ-թուրքական յարաբերութիւնները, որովհետեւ վերջին ամիսներին իշխանական վերնախաւը Թուրքիայի հետ բարիդրացիական յարաբերութիւններ հաստատելու յայտարարութիւններով է հանդէս գալիս։ Նախ՝ վարչապետը, յետոյ՝ ԱԽ քարտուղարը խօսեցին Թուրքիայի հետ յարաբերութիւնները կարգաւորելու մասին։ Ի՞նչ հեռանկար էք տեսնում եւ ինչպէ՞ս էք գնահատում այս տեսակ յայտարարութիւնները։

- Նախ, շատ ցաւալի է, որ Հայաստանում կայ բարձրաստիճան պաշտօնեայ, որ այս տեսակ մտածողութիւն ունի. դա կեղծ կատեգորիա է։ Կասկածից վեր է, որ թշնամական յարաբերութիւնները սրւել են միակողմանի՝ Թուրքիայի կողմից։ Այնպէս չէ, որ Հայաստանն է դէմ եղել սահմանների բացմանը, այդ Թուրքիան է շրջափակել Հայաստանը։ Երեւակայել, որ Թուրքիայի հետ այս հանգրւանում կարելի է բարեկամանալ, պարզապէս ցնորք է։ Իհարկէ, մենք էլ համոզւած ենք, որ մի օր, որպէս հարեւան պետութիւններ, պէտք է հասնենք բնականոնացման, բայց դա ենթադրում է, որ Թուրքիան նախ պէտք է առերեսւի իր պատմութեան հետ, ընդունի ցեղասպանութեան իրողութիւնը, ինչպէս ուրիշ պետութիւններ են արել, լաւագոյն օրինակը հրեաներինն է, երբ Գերմանիան ընդունեց իր պատասխանատւութիւնը եւ հատուցում կատարեց ու կատարում է մինչեւ այսօր, որից յետոյ յարաբերութիւնները կարգաւորւեցին։ Նոյնը պէտք է կատարւի մեր պարագայում, բայց այսպիսի պայմաններում, երբ պարտւած Հայաստանը Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի ճնշումների տակ շարունակ զիջումների է գնում, որեւէ բարեկամութեան մասին խօսելը ցնորք է, եթէ ոչ ազգային աղէտ։

 

Սոնա Ադամեան

Յարակից լուրեր

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։