Հա

Ազգային

23/11/2021 - 13:25

Հայութեան արդարացի իրաւունքը անժամանցելի է

22 նոյեմբեր 2021: Լիբանանի անկախութեան 78-րդ տարեդարձ, միաժամանակ անկախ Հայաստանի սահմաններու մասին Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու նախագահ Վուտրօ Ուիլսընի իրաւարար վճիռի հրապարակման 101-րդ տարեդարձ:

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ

 

22 նոյեմբեր 2021: Լիբանանի անկախութեան 78-րդ տարեդարձ, միաժամանակ անկախ Հայաստանի սահմաններու մասին Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու նախագահ Վուտրօ Ուիլսընի իրաւարար վճիռի հրապարակման 101-րդ տարեդարձ:

Հակառակ տիրապետող կարծիքին, որ նախագահ Ուիլսընի իրաւարար վճիռը Սեւրի դաշնագիրի յաւելուած մըն է, պէտք է կարեւորութեամբ նշել, որ այս իրաւարար վճիռը անկախ որոշում մըն է, վաւեր` ստորագրման եւ կնքման պահէն սկսեալ: Արդարեւ, նախագահ Ուիլսընին լիազօրութիւնը տրուած է աւելի վաղ, Սան Ռեմոյի խորհրդաժողովի օրերուն (19-26 ապրիլ 1920), դաշնակից տէրութիւններու Գերագոյն խորհուրդին կողմէ: Սեւրի դաշնագիրի 89-րդ յօդուածը կը յիշատակէ ԱՄՆ-ի նախագահին տրուած լիազօրութիւնը. «Թուրքիան եւ Հայաստանը, ինչպէս նաեւ պայմանաւորուող միւս կողմերը կը համաձայնին Էրզրումի, Տրապիզոնի, Վանի, Պիթլիսի նահանգներուն մէջ Թուրքիոյ եւ Հայաստանի միջեւ սահմանազատումը թողնել ԱՄՆ նախագահի իրաւարարութեան եւ ընդունիլ անոր որոշումը, ինչպէս նաեւ կը համաձայնին այն բոլոր միջոցառումներուն հետ, որոնք ան կարող է առաջարկել Հայաստանին դէպի ծով ելք տալուն եւ յիշեալ սահմանագիծը հատող օսմանեան որեւէ տարածք ապազինելու վերաբերեալ»:

Սեւրի դաշնագիրի ստորագրութիւնը (10 օգոստոս 1920) շատ ուշացաւ: Դաշնակից տէրութիւններուն միջեւ տարակարծութիւնները եւ անոնց շահերու հակասութիւնները առիթ ընծայեցին մէկ կողմէ Թուրքիոյ մէջ քեմալական շարժման արմատացման եւ միւս կողմէ խորհրդային Ռուսիոյ Կովկաս վերադարձին: Ուիլսընի կողմէ Արեւմտեան Հայաստանէն 90 հազար քառակուսի քիլոմեթրի յաւելումով 71330 քառ. քմ-ի վրայ, կ՛ունենայինք 161330 քառ. քմ տարածքով միացեալ Հայաստան մը, որ հայ ժողովուրդի դարաւոր պայքարի յաղթական պսակումը կրնար հանդիսանալ: Սակայն այս պայմանագիրը կը բախէր թէ՛ քեմալական Թուրքիոյ եւ թէ՛ խորհրդային Ռուսիոյ շահերուն: Երէկ թշնամի, բայց արդէն դաշնակիցներու վերաբերումին առիթով եղբայրացած Հայաստանի երկու հարեւանները պիտի չհանդուրժէին իրենց անցեալին նուաճած հողամասերու օտարումը:

Նախագահ Ուիլսընի իրաւարար վճիռը կրնար իրականանալ միայն այն պարագային, երբ դաշնակիցները զինու զօրութեամբ պարտադրէին անոր գործադրութիւնը: Սակայն դաշնակից տէրութիւններէն ոչ մէկը տրամադիր էր ուժով իրագործելու իրենց իսկ ընդունած արդարութիւնը: Ամերիկեան քոնկրեսին կողմէ Հայաստանի մանտային մերժումը դարձաւ անկախութեան կորուստին դատավճիռը: Փոքրիկ Հայաստանը, Ցեղասպանութենէն ետք հրաշքով մոխիրներէն յառնած պետութիւնը չէր կրնար իր զինուած սահմանափակ ուժերով կռուիլ երկու ճակատի վրայ ու գետնի վրայ իրագործել ինչ որ գրուած էր թուղթի վրայ:

Չգործադրուած բայց միշտ վաւերական իրաւարար վճիռը կը հանդիսանայ Արեւմտեան Հայաստանի նկատմամբ հայ ժողովուրդի անժամանցելի իրաւունքներու միջազգային ճանաչումը:

Անկախ Հայաստանի իշխանութիւնները չունէին պատրանքը, որ Սեւրի դաշնագիրն ու նախագահ Ուիլսընի իրաւարար վճիռը պիտի կարենան գործադրուած տեսնել: Մոսկուայի մէջ, Լեւոն Շանթի պատուիրակութեան անդամ Համբարձում Տէրտէրեանը Ռուսիոյ արտաքին գործոց փոխնախարար Լեւոն Կարախանին կը յայտնէր. «Առանձնապէս այն համոզումը չունեմ, որ դաշնակից պետութիւնները զինու զօրութեամբ Տաճկաստանը պիտի գրաւեն եւ սկուտեղի վրայ դրուած մատուցեն մեզ: Ես այն համոզումն էլ չունիմ, որ ներկայ Հայաստանը ի վիճակի պիտի լինի զինուորական իր միջոցներով տէր դառնալու տաճկահայկական նահանգներին: Բայց եւ այնպէս, չենք կարող հրաժարուել դարաւոր մեր արդարացի իրաւունքներից»:

Ներկայ անցուդարձերը եւս կը վկայեն, որ պարտուած ու տկարացած Հայաստանը չի կրնար իր զինուորական միջոցներով դէմ դնել Ազրպէյճանի նուաճողական նկրտումներուն: Բայց եւ այնպէս աներկբայօրէն ճիշդ է, որ չենք կրնար հրաժարիլ դարաւոր մեր արդարացի իրաւունքներէն:

 

«Ազդակ»

 

Յարակից լուրեր

  • Սփիւռքի ձգտումներուն հակասող որեւէ զիջում աընդունելի է
    Սփիւռքի ձգտումներուն հակասող որեւէ զիջում աընդունելի է

    2022 թուականին «Սփիւռքի տարի» հռչակումը եւ սփիւռքի մէջ բարեփոխումներու ձեռնարկումը մոռացութեան պէտք չէ մատնէ Հայաստանի հետ յարաբերութեան կարեւորութիւնը: Սփիւռքի վերակազմակերպման անհրաժեշտութեան շեշտումը զայն Հայաստանէն անջատելու նպատակ չի հետապնդեր: Ընդհակառակն, կազմակերպ ու գործօն սփիւռքը Հայաստանի համար կրնայ դառնալ կարեւոր յենարան մը` աղբիւր թէ՛ մասնագիտացած մարդուժի եւ թէ՛ տնտեսական ներդրումներու:

  • Հզօր Հայաստան եւ հզօր Սփիւռք
    Հզօր Հայաստան եւ հզօր Սփիւռք

    Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոս հայրապետական ամանորեան գիրով 2022 տարին կը հռչակէ «Սփիւռքի տարի»:

    1988-ին ծայր առած ղարաբաղեան պահանջատիրական շարժումը, որ հետագային վերածուեցաւ Խորհրդային Միութենէն անջատման ու անկախութեան շարժման եւ հնարաւոր դարձուց Արցախի հայութեան ինքնորոշման ու Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի տարածքի ընդարձակման, յանգեցաւ հայկական երկու անկախ պետութիւններու ստեղծման:

  • Ժողովուրդի զարթնումը խաբէութենէն
    Ժողովուրդի զարթնումը խաբէութենէն

    Հայաստանի մէջ դէպքերու ընթացքը իրաւացի կը դարձնէ հետեւեալ հարցումը. ինչո՞ւ տեղի ունեցաւ 2018 թուականի իշխանափոխութիւնը, զոր կատարողները յեղափոխութիւն կոչեցին: Նախկին բոլոր իշխանութիւններն ալ անթերի չէին: Քաղաքագիտութեան մէջ ընդունուած է, որ բոլոր նորանկախ պետութիւններուն մէջ, ուր քաղաքացիական հասարակութիւնը չէ ձեւաւորուած տակաւին, ժողովրդավարութեան կիրարկումը կ՛առաջնորդէ քողարկուած սակաւապետութեան, իսկ ազատական տնտեսութիւնը` մենաշնորհներու ստեղծման: 

  • Վերջ պարսաւանքին եւ խարխափումին
    Վերջ պարսաւանքին եւ խարխափումին

    Կիրքերը չեն հանդարտիր Հայաստանի մէջ: Տեղական ինքնակառավարման մարմիններու ընտրութիւնները իրենց երկու փուլերով ցոյց տուին, որ կառավարող մեծամասնութեան դիրքերը զգալիօրէն կը նահանջեն: Կառավարական շրջանակները կեղծ գոհունակութեամբ կը յայտարարեն, որ իրենք յաջողած են ապահովել ժողովրդական ազատ կարծիքի գերակայութիւնը: Սակայն իրենց արարքները ցոյց կու տան, որ ցնցուած են ու մտահոգ:

  • Դաշնակցութեան օրուան ընդառաջ
    Դաշնակցութեան օրուան ընդառաջ

    Աւանդութեան վերածուած է ամէն տարի ձմեռնամուտին նշել Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան օրը: Այս տարի 131-րդ տարեդարձն է Դաշնակցութեան հիմնադրութեան 1890 թուականին: Հայկական ազատագրական պայքարին հասունացման պայմաններուն մէջ, յառաջ եկած էին բազմաթիւ յեղափոխական խմբակներ, բջիջներ ու կուսակցութիւններ: Գտնուեցան ապագայատեսիլ բուռ մը մարդեր, հիմնաւորապէս մտաւորականներ, որոնք անդրադարձան, որ անհատական կամ փոքր խմբակային ճիգերով կարելի չէ ազատագրական պայքար ծաւալել եւ գաղափարի ու գործի շուրջ համախմբել հայ ժողովուրդի բոլոր խաւերը: 

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։