Հա

Ազգային

24/05/2022 - 13:50

Ակնարկ. Ինքնորոշման իրաւունքը` ուշադրութեան յանձնելէն եւ դերակատարութեան ճանաչումէն առաջ

Պրիւքսելի մէջ կայացած եռակողմ հանդիպումէն ետք կատարուած յայտարարութիւնը ըստ էութեան վերստին արծարծած է 9 նոյեմբերի հրադադարի համաձայնութեան 9-րդ կէտը. ամփոփ` տարածաշրջանային ապաշրջափակում:

Պրիւքսելի մէջ կայացած եռակողմ հանդիպումէն ետք կատարուած յայտարարութիւնը ըստ էութեան վերստին արծարծած է 9 նոյեմբերի հրադադարի համաձայնութեան 9-րդ կէտը. ամփոփ` տարածաշրջանային ապաշրջափակում:

Միջնորդական մրցապայքարը կը շարունակուի Պրիւքսելի եւ Մոսկուայի միջեւ: Յայտարարութեան մէջ Մոսկուայէն հնչած յայտարարութիւններուն ուղղութեամբ հակասութիւն չկայ. տարածաշրջանային ապաշրջափակումը կամ սահմանազատումն ու սահմանագծումը ընդհանուր առաջադրանք է: Խնդիրը ազդեցութիւններու կիրարկման եւ տարածման վրայ կը կեդրոնանայ:

Եւրոպական խորհուրդի նախագահին կատարած յայտարարութեան ամէնէն ուշագրաւ բաժինը, որ ի տարբերութիւն նախկին յայտարարութիւններուն կ՛առանձնանայ, հետեւեալն է.

«Ես երկու ղեկավարներուն էլ շեշտեցի` անհրաժեշտ է, որ ուշադրութիւն դարձնեն էթնիկ հայ բնակչութեան իրաւունքներուն եւ անվտանգութեան Ղարաբաղի մէջ»:

Հայ բնակչութեան իրաւունքներուն սկզբունքով եւ իրաւականօրէն առաջնային կերպով մաս կը կազմէ ինքնորոշումը: Խնամքով շրջանցուած է ինքնորոշման իրաւունք իրաւաեզրոյթը: «Անվտանգութեան» եզրի շեշտադրումը կը խօսի հայութեան ապահովութիւնը երաշխաւորելու հրամայականին մասին: Գուցէ լռելեայն` կարգավիճակին, որ անպայման անկախութիւն չ՛ենթադրեր այս պարագային:

Բնակչութեան անվտանգութիւնը կ՛երաշխաւորեն Ռուսիոյ դաշնութեան խաղաղապահ ուժերը: Հիմա կոչ կ՛ըլլայ Պրիւքսելի կողմէ անտանգութեան հարցին վրայ ուշադրութիւն կեդրոնացնելու: Պրիւքսել-Մոսկուա ներկայ լարուած յարաբերութիւններուն մէջ անվտանգութեան խնդիրին վրայ ուշադրութիւն կեդրոնացնելը զանազան մեկնաբանութիւններու դուռ կը բանայ:

Եւ եթէ միւս հարցերուն առումով սահմանազատումէն մինչեւ խաղաղութեան պայմանագիր, անցնելով ռազմագերիներու եւ ականազերծման թղթածրարներէն կամ տարածաշրջանային ապաշրջափակումէն Մոսկուայէն եւ Պրիւքսելէն հնչած յայտարարութիւններուն եւ կոչերուն միջեւ ակներեւ հակասութիւն չ՛երեւիր, ապա անվտանգութեան խնդիրին ուղղութեամբ ներկայ աշխարհաքաղաքական իրավիճակէն թելադրուած սուր հակասական ընկալումներ կրնան դրսեւորուիլ:

Այլապէս ալ կայ կարեւոր զուգահեռ. յիշենք, Հայաստանի մէջ Միացեալ Նահանգներու դեսպանին յայտարարութիւնը` «Ժողովուրդներու ինքնորոշման իրաւունքը առանցքային գործօն է, սակայն այս նպատակին հասնելու համար միջազգայնօրէն ճանչցուած միակ սկզբունքը չէ, իսկ հակամարտութեան համապարփակ կարգաւորման պարունակին մէջ Միացեալ Նահանգները` իբրեւ ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի համանախագահ, կը ճանչնայ Արցախի բնակչութեան դերակատարութիւնը իր ապագան որոշելու հարցին մէջ»:

Ինքնորոշման իրաւունքին միակ գործօնը չըլլալու տեսակէտը ուղղակի կը վերաբերի տարածքային ամբողջականութեան սկզբունքին: Արցախի բնակչութեան դերակատարութեան շեշտումը` իր ապագան ճշդելու առումով ինքնորոշման իրաւունքի պարզաբանման համազօր է: Այստեղ տարբեր երանգաւորումներ կան: Կը յիշուի ինքնորոշման իրաւունքի սկզբունքը, որ միակը չէ. բայց մանաւանդ կը յիշուի ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի ձեւաչափը, որուն հիմնարար սկզբունքներէն կը կազմէ ինքնորոշման իրաւունքը:

Պրիւքսելի եւ Ուաշինկթընի ներկայացուցիչներուն կատարած յայտարարութիւններուն միջեւ կան երանգային տարբերութիւններ: Պրիւքսելը խուսափած է ԵԱՀԿ-ին յղում կատարելէ եւ խնամքով շրջանցած ինքնորոշման իրաւունքի միջազգային սկզբունքը: Ամերիկացի դեսպանը ԵԱՀԿ-ի իբրեւ անդամ պետութիւն կը յիշէ ձեւաչափը, կը շեշտէ, Արցախի բնակչութեան դերակատարութիւնը յարգելու անհրաժեշտութիւնը, միաժամանակ կը շեշտէ, որ ինքնորոշումը միակ գործօնը չէ:

Երկու պարագաներուն սակայն Հայաստան-Ազրպէյճան յարաբերութիւններու հաստատման գաղափարը առկայ է: Պրիւքսելը կը խօսի խաղաղութեան համաձայնագիրի նախապատրաստական փուլին մասին, իսկ Միացեալ Նահանգներու դեսպանը` հակամարտութեան համապարփակ կարգաւորման:

Այս բոլորը սակայն մշուշոտ են: Կարգաւորումէն առաջ կարգավիճակի ճշդումը անհրաժեշտ է: Իսկ կարգավիճակը արդէն ճշդած է Արցախի բնակչութիւնը միջազգային իրաւաչափութեան համահունչ ինքնորոշուելով եւ հանրաքուէարկելով: Այդ իրաւունքի գործադրութեամբ միայն կը պայմանաւորուին իրաւունքներուն ուշադրութիւն դարձնելու պրիւքսելեան կոչը կամ բնակչութեան դերակատարութեան ճանաչումի ամերիկեան մօտեցումը:

 

«Ազդակ»

 

Յարակից լուրեր

  • «Ռեսուրս կայ». «Այլընտրանքային նախագծեր խումբ»
    «Ռեսուրս կայ». «Այլընտրանքային նախագծեր խումբ»

    Չորս ամիս է, ինչ սկսել ենք «Հայկական օրակարգ» նախագիծը։ Քննարկւել են ներքին եւ արտաքին բազմաթիւ խնդիրներ։ Դրել ենք սկզբունքներ. չենք խուսափում որեւէ բարդ հարցից, յարգում ենք միմեանց տեսակէտները, չենք վիրաւորում եւ չենք փառաբանում որեւէ մէկին։ Քննարկում ենք հարցեր ու փորձում ձեւակերպել լուծումներ։ Այս մասին յայտարարութիւն է տարածել «Այլընտրանքային նախագծեր խումբը»:

  • Ակնարկ. 6-րդ կէտը չէ նախատեսած տարածքներու յանձնում
    Ակնարկ. 6-րդ կէտը չէ նախատեսած տարածքներու յանձնում

    Հայաստանի վարչապետը մամլոյ ասուլիսի ընթացքին պարզ դարձուց, որ Հայաստան-Արցախ կապող Լաչինի միջանցքի փոփոխութեան կը նախապատրաստուին կողմերը: Իր այս հաստատումը հիմնաւորելու համար ան յղում կատարեց 9 նոյեմբերի յայտարարութեան ներառած համապատասխան կէտին` այլընտրանքային երթուղիի կառուցման համաձայնութեան: Ըստ իրեն, նոր կառուցուող երթուղային ճանապարհը պիտի ըլլայ աւելի յուսալի, եւ անիկա նպատակ ունի ամուր կապ, աւելի որակեալ ճանապարհ ապահովելը: 

  • Բոլորը խօսում են Բերձոր (Լաչին) քաղաքը Ադրբեջանին յանձնելու մասին: Ինչո՞ւ է դա կարեւոր
    Բոլորը խօսում են Բերձոր (Լաչին) քաղաքը Ադրբեջանին յանձնելու մասին: Ինչո՞ւ է դա կարեւոր

    Յունիսի 10-ին ՀՀ Ազգային ժողովի փոխխօսնակ Իշխան Սաղաթելեանը մամուլի ասուլիսի ժամանակ յայտնել է, որ Ադրբեջանը կառուցում է Գորիսը Ստեփանակերտին կապող եւ ներկայիս հիմնական մայրուղին՝ «Լաչինի միջանցքը» շրջանցող ճանապարհ, որը 2-3 ամիս յետոյ շահագործման կը յանձնւի: Դրա հետեւանքով «մենք ամբողջութեամբ կորցնելու ենք Բերձորի շրջանը, այդ թւում՝ Աղաւնոն, որոշ այլ հայկական գիւղեր»: 

  • Ակնարկ. Թուրանական կամուրջի կասեցումն ու «ռեւանշիստական» ուժերը
    Ակնարկ. Թուրանական կամուրջի կասեցումն ու «ռեւանշիստական» ուժերը

    Անգարայէն եւ Պաքուէն հնչող յայտարարութիւնները ապաշրջափակման եւ սահմանազատման-սահմանագծման առումներով որոշ շտապողականութիւն կը մատնեն եւ բնականաբար համակարգուած ըլլալու համոզումը կը փոխանցեն:

  • Իրանի եւ Հայաստանի նոր հիւպատոսութիւնների բացման անհրաժեշտութիւնն ու կարեւորութիւնը
    Իրանի եւ Հայաստանի նոր հիւպատոսութիւնների բացման անհրաժեշտութիւնն ու կարեւորութիւնը

    Աւելի քան երեք տասնամեակ է անցել Խորհրդային Միութեան փլուզումից ու Հայաստանի Հանրապետութեան անկախացումից, իսկ Իրանն ու Հայաստանը դիւանագիտական ​​յարաբերութիւնների հաստատման երեսունամեակը բոլորելու նախաշեմին են։

    Հայաստանը Իրանի միակ քրիստոնեայ հարեւանն է, որը պատմա-մշակութային շատ առանձնայատուկ կապեր ունի Իրանի հետ, իսկ իրանահայ հայրենակիցների առկայութիւնն Իրանում առաւել իւրայատուկ է դարձնում այն։

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։