Հա

Ազգային

27/06/2022 - 14:30

Իշխանութիւն եւ բարոյականութիւն

Երկիրներու միջեւ յարաբերութիւնները քննարկելու առիթով կը դիմագրաւենք մնայուն գործելաձեւ մը: Յարաբերութիւնները, նոյնիսկ երկու բարեկամ երկիրներու միջեւ, չեն հիմնուիր արդարութեան, իրաւունքի, ճշմարտութեան ու նմանատիպ բարեմիտ գաղափարներու վրայ: Յաճախ կը կրկնենք, որ յարաբերութիւններու մղիչ ուժը շահն է: Եթէ բարեկամական են երկու համարժէք պետութիւններու յարաբերութիւնները, կը գտնուի փոխադարձ զիջումներով, իւրաքանչիւրին շահը պահպանող լուծումը:

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ

 

Երկիրներու միջեւ յարաբերութիւնները քննարկելու առիթով կը դիմագրաւենք մնայուն գործելաձեւ մը: Յարաբերութիւնները, նոյնիսկ երկու բարեկամ երկիրներու միջեւ, չեն հիմնուիր արդարութեան, իրաւունքի, ճշմարտութեան ու նմանատիպ բարեմիտ գաղափարներու վրայ: Յաճախ կը կրկնենք, որ յարաբերութիւններու մղիչ ուժը շահն է: Եթէ բարեկամական են երկու համարժէք պետութիւններու յարաբերութիւնները, կը գտնուի փոխադարձ զիջումներով, իւրաքանչիւրին շահը պահպանող լուծումը: Եթէ հակադիր են յարաբերութիւնները, փորձ կ՛ըլլայ տագնապ ստեղծելու ճամբով առաւելագոյն զիջումներ պարտադրելու եղանակը. զօրաւորը կը յաղթէ, կամ տագնապը կ՛երկարաձգուի երկար տարիներ: Եթէ երկու երկիրները համարժէք տարողութիւն չունին, ուժեղը, հարուստը, լաւ զարգացածը կը պարտադրէ իր կամքը` աղքատը աւելի աղքատացնելով ու տկարը աւելի տկարացնելով: Այս անարդար գործելաձեւը կը ներկայացուի միջազգային իրաւունքի, ժողովրդավարութեան, հաւասարութեան ու նմանատիպ շողշողուն գաղափարներու խիստ սկզբունքային բացատրութիւններով:

Միջպետական յարաբերութիւններու մէջ անիմաստ է որոնումը պատմական ճշմարտութեան, արդարութեան ու ազգերու հաւասարութեան ու համերաշխ գործակցութեան շեփորուած սկզբունքներուն: Այս երեւոյթը միթէ բարոյականութեան ամէնէն պարզ, հասկնալի ըմբռնումի բացակայութիւն չէ՞. քիչ մըն ալ խտացնելով, կրնանք ըսել, որ միջազգային յարաբերութիւնները հիմնուած են բարոյական չափանիշներէ զերծ սկզբունքներու վրայ: Չըսելու համար` անբարոյութեան վրայ:

Միջազգային յարաբերութիւններու այս պատկերը կրնա՞յ պատճէնուիլ երկրի մը մէջ, անհատ քաղաքացիներու, քաղաքական կազմակերպութիւններու, հասարակական ընկերակցութիւններու միջեւ յարաբերութիւններուն պարագային: Պետութեան տարատեսակ գործառոյթներու աշխատելաձեւ դառնալ:

Հայաստանի մէջ, անկախութեան հռչակման օրերէն իսկ, նման աշխատելաձեւի առկայութիւնը մատնանշուած էր բազմիցս: Դժբախտաբար, պետութիւնը ղեկավարելու կոչուած իշխանութեան, իշխանութիւնը ամէն գնով պահելու մոլուցքէն թելադրուած ապաժողովրդավար վարուելակերպին թելադրանքով:

Թէեւ նոր չէ երեւոյթը, սակայն չորս տարի առաջ իրականացած իշխանափոխութենէն ետք, իշխանափոխութիւն մը, որ ոմանք կը յամառին յեղափոխութիւն կոչել, բարոյական չափանիշներու բացառումը դարձաւ սովորոյթ, օրէնք: Սուտը, զրպարտութիւնը, բամբասանքը, պարսաւանքը կառավարման միջոցներ դարձան: Իշխանութիւնը կամ իշխանութեան ջատագովներ կը գործեն սխալը, որքան ալ ծանր ըլլայ ատիկա, կ՛արժանանան բարեացակամ արդարացումի, երբեմն ալ` ուրացումի: Ընդդիմադիր շրջանակէ եկող դոյզն շեղումը, նոյնիսկ յանցանքի տարրեր չունեցող արարքը պատրուակ կը ծառայէ խստագոյն դատապարտման ու քրէական քաշքշուքի:

Երկու դէպքեր, անցնող շաբթուան ընթացքին, եկան հաստատելու վերը ըսուածին իրականութիւնը: Շաբաթը բացուեցաւ Ապարանի մօտ կրակոցով մը, որ պատճառեց երեք մահեր ու չորս վիրաւորներ: Ոստիկանութիւնը շուտով յայտարարեց, որ… որսորդական հրացանէ մը կրակոց մը արձակուած է, սովորական կենցաղային վէճի մը առիթով: Դէպքին քաղաքական դրդապատճառը բացայայտ էր. բացայայտ էր նաեւ ոճիրին դրդիչները, մասնակիցները ու պատճառը պարտկելու ճիգը: Մէկ հոգի ձերբակալուած է միայն, եւ արիւնալի ու ողբերգական արարքին ընթացիկ դէպքի մը հաւասարեցումը կը շարունակուի:

Երկրորդը բարացուցական է իշխանութեան գործունէութեան ոճին բացայայտման տեսակէտէն: Բարձրագոյն դատական խորհուրդի իրաւասութիւնը առկախուած նախագահը` Ռուբէն Վարդազարեան, եւ նոյն պաշտօնին ժամանակաւոր պաշտօնակատար դարձած Գագիկ Ջահանկիրեանը խօսակցութիւն մը ունեցած են: Վերջինը կը փորձէ համոզել առաջինը, որ հրաժարի նախագահի պաշտօնէն, մերթ իր դէմ եղած ամբաստանութիւնները ջնջել տալու խոստումով, մերթ ընտանիքի ու զաւակներու յիշեցումով, փափուկ սպառնալիք հնչեցնելով: Գագիկ Ջահանկիրեան կը հաստատէ, որ ինք ամբաստանութիւն հնարելու եւ ջնջելու կարողութիւն ունի. կ՛ըսէ, որ ինք կարող է դատական համակարգը կառավարել, որ անցեալին նոյնիսկ… նախագահ կառավարած է: Խօսակցութիւնը ձայնագրուած է ու հրապարակուած: Որեւէ ժողովրդավարական երկրի մէջ նման գայթակղութիւն մը կ՛առաջնորդէր հրաժարականի ու քրէական հետապնդման: Հայաստանի մէջ կ՛ուսումնասիրեն, ու հաւանաբար երկար ուսումնասիրեն ձայնագրութիւնը:

Պետական սպասարկութիւններու աշխատանքը պէտք է հնազանդի բարոյական ընթացիկ ըմբռնումներու, որոնք ամէն տեսակի օրէնսդրութեան հիմքը կը կազմեն: Բարոյական ըմբռնումներու բացակայութիւնը համազօր է ամբողջատիրութեան, որ ժողովրդավարական խօսոյթով ջնարակուած` բռնատիրութիւն է:

Տխուր է Հայաստան պետութեան այժմեան պատկերը:

«Ազդակ»

 

Յարակից լուրեր

  • Անհրաժեշտ է վարուող քաղաքականութեան փոփոխութիւն
    Անհրաժեշտ է վարուող քաղաքականութեան փոփոխութիւն

    Գիտէինք, որ ազերիները ձեռնարկած էին Լաչինի միջանցքին մէջ, Բերձոր ու Աղաւնոյ աւանները շրջանցող ճանապարհի կառուցման: Ներկայիս գործող ճանապարհի փոխարինումը այլ ճանապարհով մը նախատեսուած էր 9 նոյեմբեր 2020-ի զինադադարի, աւելի ճիշդ պիտի ըլլար ըսել` անձնատուական յայտարարութեան 6-րդ կէտով: 6-րդ կէտով համաձայնուած էր, որ Լաչինի միջանցքը պիտի ունենայ 3 քիլոմեթր լայնք եւ պիտի վերահսկուի ռուսական խաղաղարար ուժերու կողմէ: Ստորագրութեան յաջորդող երեք տարիներու ընթացքին պիտի մշակուէր այդ միջանցքին մէջ գոյութիւն ունեցող երթեւեկութեան նոր ուղիի մը ծրագիրը, որ պէտք է շրջանցէր Շուշի քաղաքը: Կը կարծուէր, որ համաձայնութեան կամայական մեկնաբանութեամբ, Ազրպէյճան աճապարած էր (բացառելով ծրագիրի մշակումը) ճամբու իր բաժինը կառուցել, մինչ Հայաստան ոչինչ կ՛ընէր իր բաժինը կառուցելու ուղղութեամբ: Պէտք եղաւ ազրպէյճանական յարձակման, զոհերու ու վիրաւորներու, որպէսզի Հայաստան նախաձեռնէ, վերջապէս, իր բաժինի կառուցման աշխատանքներուն:

  • Ով կը յարատեւէ, ի վերջոյ կը յաղթէ
    Ով կը յարատեւէ, ի վերջոյ կը յաղթէ

    Երկու շաբաթներու դադարէն ետք ուրբաթ, 29 յուլիսին տեղի ունեցաւ «Դիմադրութիւն» շարժման հանրահաւաքն ու քայլերթը: Այս հանրահաւաքին, կարգ մը պարզաբանութիւններու կողքին յայտարարուեցաւ, որ շարժումը աւելի քան վճռական է շարունակելու իր գործունէութիւնը, մինչեւ ճշդուած նպատակի իրագործումը` վարչապետի հրաժարումը եւ ազգային նոր կառավարութեան կազմութիւնը: Զանց կ՛առնեմ մանրամասնութիւնները, որոնք լրատուութեան միջոցով հանրայնացած են արդէն:

  • Լիզպոնի ողջակէզներուն նորօրեայ պատգամը
    Լիզպոնի ողջակէզներուն նորօրեայ պատգամը

    Երեսուն ինը տարիներ անցած են այն օրէն, 27 յուլիս 1983-էն, երբ հինգ հայ մատղաշ երիտասարդներ ցնցեցին` ամբողջ հայաշխարհին հետ, նաեւ միջազգային հանրային կարծիքը: Կամաւոր, իմացեալ մահուան մասին իրենց տուած բացատրութիւնները լոյս կը սփռեն կատարուած արտասովոր արարքի պատճառին վրայ: Ահաբեկչութիւն որակուած, սակայն Հայ դատի այժմէականացման միտող բազմաթիւ արդարադատ արարքներ կատարուած էին նախորդող տասնամեակին:

  • Համա-ՀՄԸՄ-ական խաղերը միասնականութեան խորհրդանիշ են
    Համա-ՀՄԸՄ-ական խաղերը միասնականութեան խորհրդանիշ են

    ՀՄԸՄ-ը իր քայլերգով ինքզինք կը բնորոշէ իբրեւ «հսկայ նուիրման տորմիղ հրաթեւ»: Մարդկային այս տորմիղին, որ հրաթեւ է, յատկանիշը հայրենիքին նուիրումն է: Ամէն մրցող մարզիկ հայրենիքին նուիրուած զինուոր է, պատրաստ զայն պաշտպանելու ոսոխին դէմ: Ինչպէս իրարու դէմ մրցող մարզիկները, իբրեւ քոյր ու եղբայրներ, անբաժանելի համախմբում մը կը ներկայացնեն, այնպէս ալ ազգը անբաժանելի ամբողջութիւն է, իր տարակարծիք անդամներով հանդերձ:

  • Իրական հարցերէն շեղելու մաշած գործընթացը
    Իրական հարցերէն շեղելու մաշած գործընթացը

    Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքական առօրեան, վերջին տասնօրեակի կլիմայական հեղձուցիչ պայմաններուն տակ, լիքն է այլազան նիւթերով: Նախ յայտարարուեցաւ, որ Էրտողան եւ Փաշինեան ունեցած են հեռախօսազրոյց մը, որուն ընթացքին Փաշինեան շնորհաւորած է Էրտողանը իսլամական Ատհայի տօնին առիթով, իսկ Էրտողան փոխադարձած է եւ շնորհաւորած Փաշինեանը…

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։