Հա

Քաղաքական

10/05/2020 - 12:50

«Նիկոլ Փաշինեանը չի տիրապետում իրավիճակին. նա փորձում է իր ձեռքը հաւաքել ողջ իշխանութիւնը, արդէն ոչ թէ՝ ժողովրդավարական, այլ՝ բռնի մեթոդներով». Բագրատ Եսայեան

Որքանո՞վ են արդիւնաւէտ Հայաստանում կորոնավիրուսի դէմ պայքարում իրականացւող քայլերը, ի՞նչ արդիւնքներ են արձանագրւել 2018 թւականի յայտնի քաղաքական իրադարձութիւններից յետոյ, արդեօ՞ք երկրում տեղի է ունենում տնտեսութեան վերաբաշխում, եւ որքանո՞վ է պետութիւնը ժողովրդավար: Այս եւ այլ հարցերի շուրջ 168.am-ը զրուցել է ՀՅԴ անդամ, ԿԳ նախկին փոխնախարար Բագրատ Եսայեանի հետ:

«alikonline.ir» - Որքանո՞վ են արդիւնաւէտ Հայաստանում կորոնավիրուսի դէմ պայքարում իրականացւող քայլերը, ի՞նչ արդիւնքներ են արձանագրւել 2018 թւականի յայտնի քաղաքական իրադարձութիւններից յետոյ, արդեօ՞ք երկրում տեղի է ունենում տնտեսութեան վերաբաշխում, եւ որքանո՞վ է պետութիւնը ժողովրդավար: Այս եւ այլ հարցերի շուրջ 168.am-ը զրուցել է ՀՅԴ անդամ, ԿԳ նախկին փոխնախարար Բագրատ Եսայեանի հետ:

 

- Covid 19-ը պետութիւններին թելադրում է նոր օրակարգեր. որքանո՞վ են արդիւնաւէտ կորոնավիրուսի դէմ պայքարում հայաստանեան իշխանութիւնների կողմից մինչ օրս իրականացւող քայլերը, արտակարգ դրութեան հաստատումը երկրում:

- Նախ՝ արձանագրենք, որ արտակարգ դրութիւնն իր հաստատման օրից ընդամենը 10-15 օր քիչ թէ շատ պահպանւեց: Որոշ անտրամաբանական քայլեր արւեցին:

Արտակարգ դրութիւն յայտարարւեց, բայց սկզբնական շրջանում հասարակական տրանսպորտն ակտիւօրէն աշխատում էր, մարդիկ փողոցում էին: Երբ հասարակական տրանսպորտը դադարեց աշխատել, եւ մարդիկ քիչ թէ շատ տեղաշարժի սահմանափակման հաստատւած կանոններին սկսեցին ենթարկւել, անսպասելիօրէն վարչապետը յայտարարեց, որ մենք համարեա կոտրել ենք կորոնավիրուսի ողնաշարը: Այս անպատասխանատու յայտարարութեան պատճառով ժողովուրդը նորից չպատճառաբանւած ապահովութեան զգացողութիւն ունեցաւ. ապրիլի 2-րդ կէսին առանց որեւէ սահմանափակման բոլորը կարծես փողոցում էին:

Այսպիսով՝ նոյնիսկ տեղաշարժի իրաւունքի սահմանափակում հաստատելով, կառավարութիւնը չկարողացաւ իր յայտարարած ռեժիմը պահպանել: Սա խօսում է մի բանի մասին. մենք կարծես թէ գնում էինք ոչ թէ՝ շւեդական, այլ՝ չինական կամ կորէական ճանապարհով, բայց ստացւեց՝ ինչ-որ խառը մի բան արեցինք՝ ո՛չ չինականին հետեւեցինք, ո՛չ էլ շւեդականին:

Աւելին՝ մարդու հիմնարար իրաւունքների սահմանափակման եւս մէկ քայլ ձեռնարկւեց. մարտի 30-ին ընդունւեց անձնական տւեալների գաղտնիութեան մասին սկզբունքը շրջանցող մի օրէնքի փոփոխութիւն, որը հնարաւորութիւն է տալիս տեղորոշել մարդուն՝ նախ՝ ըստ իր հեռախօսազանգերի, երկրորդ՝ յստակ իմանալ այն ցանկը, թէ այդ մարդն ում հետ է կոնտակտ ունեցել հեռախօսով: Սա կարող էր արդիւնաւէտ լինել միայն այն պայմաններում, երբ համատարած թեստաւորում իրականացւէր:

Այսինքն՝ չինական խիստ ճանապարհով գնացին՝ առանց հետեւելու նոյն Չինաստանի օրինակին, որտեղ անձնական տւեալնների պաշտպանութեան շրջանցումն արւում էր կորոնավիրուսի դէմ պայքարի շրջանակում: Թէ ում պէտք է նրանք հետեւէին 800-1000 թեստ անելու դէպքում՝ այդպէս էլ հասկանալի չեղաւ. Պարզ է, որ մարդկանց մօտ հարց առաջացաւ, որ, եթէ այս օրէնքն ընդունում էք, սա կարող է նաեւ քաղաքական հետեւանքներ ունենալ:

 

- Չնայած երկրում արտակարգ դրութիւն է յայտարարւած, բայց մթնոլորտը շարունակում է մնալ լարւած՝ կալանաւորման նոր որոշումներ, քաղաքական հետապնդումների մասին յայտարարութիւններ, Գաւառի յայտնի միջադէպը, սոցիալական դժգոհութիւններ: Արդէն երկու տարի տարի շարունակւող նմանատիպ իրավիճակը, Ձեր գնահատմամբ, ինչպիսի՞ քաղաքական ու սոցիալական հետեւանքներ կունենայ:

- Ակնյայտ է, որ պրոցեսներն այդպէս էլ կանգ չառան: Չնայած իրենք իրենց երկու տարի առաջ իրականացրած յեղափոխութիւնն անւանում են թաւշեայ եւ ոչ բռնի, հանդուրժողականութեան եւ սիրոյ, սակայն անհանդուրժողականութիւնը եւ ատելութիւնը կարծես կաթում է արդէն իշխող քաղաքական ուժի ցանկացած ներկայացուցչի լեքսիկոնից:

Դա շարունակւեց, աւելին, սա իր հանդերձաւորումը ստացաւ կոնկրետ գործողութիւններով, շարունակւեցին նոյն պրոցեսները՝ Ռոբերտ Քոչարեանի դատավարութեան յետաձգումը, վստահ եմ՝ չպատճառաբանւած յետաձգումը (խախտւեց անձի արդար դատաքննութեան իրաւունքը նոյնիսկ այստեղ), քաղաքական հակառակորդների նկատմամբ լեքսիկոնը կարծես ոչնչով չմեղմացաւ, ընդհակառակը՝ ուժեղացաւ՝ նոյն «վնգստալ», «ով է համարձակւում», եւ այլն:

Կարծում եմ, որ արտակարգ դրութիւնն էական ազդեցութիւն չունեցաւ քաղաքական մթնոլորտի մեղմացման առումով, ինչպէս եւ՝ կորոնավիրուսի դէպքում:

 

- Օրերս անդրադարձել էիք ՊԵԿ նախկին նախագահի որդու՝ Գուրգէն Խաչատրեանի շուրջ տեղի ունեցող իրադարձութիւններին, մասնաւորապէս՝ կասկածի տակ դնելով Հայաստանում ներդրողների հարցը՝ «Ucom-ի հետ կատարւողի դէպքերից յետոյ»:

Արդեօ՞ք սրանք Իշխանութիւնների յայտարարած տնտեսական յեղափոխութեան տրամաբանութիւնից բխող գործընթացներ են:

- Ես իսկապէս չեմ հասկանում տնտեսական յեղափոխութիւն եզրոյթը. Տնտեսական յեղափոխութիւն ասւածը պէտք է արտայայտւէր օրէնքների, հարկային քաղաքականութեան, տնտեսութեան կառուցւածքի փոփոխութիւններով. Կարծես որեւէ բան փոխելու ոչ յայտարարութիւն է եղել, եւ ոչ էլ մտադրութեան մասին յայտարարութիւն: Այս առումով՝ ես չէի ցանկանայ Ucom-ի շուրջ կատարւող իրադարձութիւնները կապել տնտեսական յեղափոխութեան հետ, բայց կը ցանկանայի կապել յեղափոխական տրամաբանութեամբ առաջնորդւելու իշխանութիւնների վճռականութեան հետ:

Եւ երբ այս վճռականութեան մասին յայտարարում են, այն կէտերում, որտեղ օրէնքը չի տալիս բաւարար հնարաւորութիւններ իրենց ուզածն իրականացնելու, նոյնիսկ տնտեսական դաշտում, իշխանութիւնները գնում են ոչ թէ՝ օրէնքի տրամաբանութեան ճանապարհով, այլ՝ յեղափոխութեան տրամաբանութեան (յայտարարելով՝ այո՛, յեղափոխութիւն ենք արել, ուրեմն այդպէս էլ պէտք է անենք):

Առաջին շրջանում սա իր տրամաբանական ազդեցութիւնն ունեցաւ, սակայն, եթէ իշխանութիւններն իսկապէս փորձեին տնտեսական յեղափոխութիւն անել, այսինքն՝ փորձէին փոխել տնտեսական քաղաքականութիւնն ու կառուցւածքը՝ սպառողական տնտեսական ճիւղերի զարգացումից՝ դէպի զարգացմանն ուղղւած տնտեսական ճիւղերի զարգացում, միգուցէ արտաքին ներդրողները կոգեւորւէին եւ կը գային, բայց շարունակւեց նոյն յեղափոխական իրաւունքի կիրառումը:

Հիմա քաղաքական եւ տնտեսական դաշտում քննարկումները գնում են բոլորովին այլ ուղղութեամբ, արդէն հրապարակայնացւում են իշխանութեան բարձրագոյն ներկայացուցիչների՝ ընդհուպ մինչեւ վարչապետ, ապօրինի յանձնարարականները Սահմանադրութեամբ ամրագրւած սեփականութեան անխախտելի իրաւունքի դէմ ուղղւած գործողութիւնների մասին:

Փոխադարձ մեղադրանքներ են հնչում, թէ ով է յանձնարարել, ինչու է յանձնարարել, ինչպէս կարող է գործադիր իշխանութիւնը տնտեսվարող սուբիեկտից պահանջել յստակ գնով վաճառել իր սեփականութիւնը եւ վաճառքից ստացւած գումարը փոխանցել պետբիւջէ: Կամ գնորդը (պարզ է նաեւ, որ յստակ գնորդ է գտնւել, որը պատրաստ է այդ իջեցւած գնով ձեռք բերել այդ սեփականութիւնը) ինչքա՞ն պէտք է իրականում վճարէր, կամ արդեօք պէտք է միայն տնտեսվարողի՞ն վճարէր, բազմաթիւ հարցեր են առաջանում:

Ներդրողն առաջինը նայում է օրէնքներին՝ արդեօ՞ք նպաստաւոր է ներդրումային դաշտը, երկրորդը՝ իշխանութեան գործելակերպին:

Օրէնքների առումով մենք փոփոխութիւններ չունեցանք, իշխանութեան գործելակերպի առումով՝ ունեցանք խայտառակ իրավիճակ, երբ ոտնձգութիւն է կատարւում սահմանադրութեամբ ամրագրւած սեփականութեան անխախտելի իրաւունքի դէմ:

Ucom-ի տեղում կարող էր լինել որեւէ այլ ընկերութիւն. խնդիրն ուղղակի սեփականութեան դէմ օրէնքի շրջանցումով ոտնձգութեան մասին է:

 

- Արդեօ՞ք այս պարագայում տնտեսութեան վերաբաշխման մասին որակումները հիմնաւոր են:

- Վերաբաշխման հարցը կարծես իշխանութեան օրակարգում է. Նոյն սերիայից է, ես կարող եմ ասել, օրինակ, «Սանիթեք»-ի հարցը, որը կարծես բոլոր օրէնքների շրջանցումով, ուղղակի իշխանութեան սուբիեկտիւ ցանկութեամբ՝ դուրս մղւեց դաշտից, նոյն սերիայից կարող ենք համարել «Գոլդեն Փելիս» հիւրանոցի նւիրաբերումն Արմէն Աւետիսեանի կողմից, որը հետագայում, բնական է, պէտք է աճուրդով վաճառւի: Այսինքն՝ քայլերը՝ յեղափոխութեան իրաւունքի ուժով սեփականութեան վերաբաշխման ուղղութեամբ, կարծես յստակ են:

 

- ԱԺ-ում՝ կառավարութեան ծրագրի կատարման ընթացքի եւ արդիւնքների մասին զեկոյցը ներկայացնելիս վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանը նշել էր, թէ 2018-ի մայիսից ի վեր Հայաստանում հաստատւած է ժողովրդավարական կայունութիւն: Որպէս իր խօսքերի ապացոյց՝ վարչապետը ներկայացրել էր 2019-ին միջազգային ժողովրդավարական ինդեքսներում Հայաստանի արձանագրած աճը։ Այդ աճը տեսանելի՞ է Ձեզ համար:

- Նախ՝ երբ խօսում է միջազգային կառոյցների ինդեքսների աճի մասին... հրապարակւեց «Ֆրիդոմ հաուզի» գնահատականը. գլոբալ առումով Հայաստանը շարունակում է դասւել կիսակոնսոլիդացւած-աւտորիտար ռեժիմների շարքում: Եթէ սա կարող է ժողովրդավարութեան ձեռքբերում համարել Նիկոլ Փաշինեանը, ես, ուրեմն, ողջունում եմ նրա անիրատեսական լաւատեսութիւնը: Աւելին՝ ընդամենը երկու պարամետրով է աճ արձանագրւել. առաջինը՝ նախորդ տարւայ ընթացքում ՏԻՄ ընտրութիւնների ժողովրդավարութեան ինդեքսով, եւ երկրորդը՝ կոռուպցիայի դէմ պայքարով՝ նոյնպէս աննշան աճ: Մնացած ուղղութիւններով որեւէ աճ արձանագրւած չէ, եւ սա չի կարող կայուն ժողովրդավարութիւն դիտարկւել որեւէ երկրում:

Եթէ ընդհանրապէս՝ ինստիտուցիոնալ առումով դիտարկենք՝ ժողովրդավարութեան առաջին սկզբունքն իշխանութեան երեք ճիւղերի տարանջատման եւ փոխադարձ հաւասարակշռման սկզբունքն է: Մենք կարո՞ղ ենք Հայաստանում խօսել իշխանութիւնների տարանջատման մասին:

Յետյեղափոխական էյֆորիայի մթնոլորտում մէկ անձը ձեւաւորել է իր քիմքին հաճելի խորհրդարան, որտեղ անձամբ նա (ոչ թէ քաղաքական ուժը) փաստացի նշանակեց պատգամաւորներ, որոնք կը ներկայացնէին կամ կը դակէին իր կողմից ներկայացվող ցանկացած նախաձեռնութիւն:

Եւ այսօր՝ կառավարութիւնն ինչ էլ տանում է ԱԺ, եթէ նոյնիսկ վիճելի է, եթէ նոյնիսկ ընդդիմութիւնը ներկայացնում է հակափաստարկներ, միեւնոյն է՝ «Իմ քայլը» դաշինքն իր քանակով անցկացնում է այդ օրէնքի նախագծերը:

Ասեմ, որ սա ՀՀՇ-ի հիմնադրած աւանդոյթի փայլուն շարունակութիւնն է, որը հետագայում, ինչո՞ւ ոչ՝ շարունակեց:

«Միասնութիւն» դաշինքը, Հանրապետական կուսակցութիւնը, եւ հիմա նոյն արատաւոր գործելակերպը շարունակում է «Իմ քայլը» դաշինքը. գործելակերպ, որը Հայաստանում քաղաքական կեանքն ուղղակի ոչնչացրել է:

Յաջորդ քայլը, եւ այս քայլից կարծես ինչ-որ մի փուլի սայթաքում է «Իմ քայլը» դաշինքը եւ անձամբ Նիկոլ Փաշինեանը, ՍԴ հանրաքւէով փոփոխութիւնն է, որն ինքնին ապօրինի է (հանրաքւէ անցկացնել դրոյթների մասին, որոնք արդէն գոյութիւն չունեն, այսինքն՝ անցումային դրոյթներն ուղղակի եղել են, անցել են եւ ուժի մէջ են մտել 2018 թւականի ապրիլին, հիմա յետադարձ ուժով հանրաքւէ անցկացնել, ասել, որ՝ այդ դրոյթները հիմա եկէք փոխենք): Սա աբսուրդի թատրոնից է: Քայլ է, որը յստակ ուղղւած է իշխանութեան երրորդ ճիւղի՝ դատական իշխանութեան ինքնուրոյնութեան ոչնչացմանը:

Այս ուղղութտամբ ժողովրդավարութեան մասին խօսելն ընդհանրապէս տեղին չէ: Յաջորդը՝ խօսել կայուն ժողովրդավարութեան մասին եւ մատնացոյց անել, որ երկրում կայ Ընտրական օրէնսգրքով ձեւաւորւած քաղաքական մեծամասնութիւն, եւ սա ասել անընդհատ՝ փորձելով արդարացնել իշխանութեան ցանկացած քայլ, յղում անել, թէ ժողովուրդը մեզ ձայն է տւել...

Բայց ժողովուրդը ձայն է տւել յետյեղափոխական էյֆորիայի պայմաններում, ձայն է տւել նրան, ում մատնացոյց է արել յեղափոխութեան՝ այդ ժամանակ անառարկելի հեղինակութիւն վայելող առաջնորդ Նիկոլ Փաշինեանը:

Նոյն բանը ես կարող եմ յիշեցնել 1991 թւականից՝ շատ աւելի մեծ ձայներով՝ 81-82 տոկոսով երկրի նախագահ ընտրւեց Լեւոն Տէր-Պետրոսեանը, բայց ընդամենը երկու-երեք տարի յետոյ նա այն աստիճան էր հեղինակազրկւել, որ, եթէ 1996 թւականին ընտրութիւնների կեղծիքը չլինէր, նա շատ աւելի վաղ կը հեռանար իշխանութիւնից:

Անցել է երկու տարի պառլամենտական ընտրութիւններից, եւ որեւէ մէկը չի կարող այսօր ասել, թէ այն 70 տոկոսը, որ «Իմ քայլը» դաշինքը ստացել է յետյեղափոխական էյֆորիայի, անտրամաբանական քւէարկութեան ժամանակ, այսօր նոյնը կունենան:

Այս տեսանկիւնից՝ այն, ինչն ինքն ասում էր Սերժ Սարգսեանին, այսօր քաղաքական ուժերն ասում են իրեն, որ ինքը չի տիրապետում իրավիճակին եւ ուղղակի փորձում է իր ձեռքը հաւաքել ողջ իշխանութիւնը՝ արդէն ոչ թէ՝ ժողովրդավարական, այլ՝ բռնի մեթոդներով, ինչն ուղղակի, որպէս պատմաբան՝ կարող եմ ասել՝ նեոբոլշեւիզմի ծայրայեղ դրսեւորում է ներկայ պայմաններում:

 

Զարուհի Դիլանեան

Յարակից լուրեր

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։