Հա

Քաղաքական

08/11/2020 - 13:30

«Առանց Թուրքիայի բացասական ազդեցութեան այս պատերազմը կարող էր առհասարակ չլինել». Արմէն Սարգսեանը՝ «Ուկրայինա 24»-ին

Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Արմէն Սարգսեանը հարցազրոյց է տւել «Ուկրայինա 24» հեռուստաընկերութեանը:

«alikonline.ir» - Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Արմէն Սարգսեանը հարցազրոյց է տւել «Ուկրայինա 24» հեռուստաընկերութեանը: «Արմէնպրես»-ը ներկայացնում է ՀՀ նախագահի աշխատակազմի հասարակայնութեան հետ կապերի վարչութեան տրամադրած թարգմանութիւնը:

 

«Ուկրայինա 24»- Պարոն նախագահ, առաջին հերթին շնորհակալութիւն, որ հնարաւորութիւն եւ ժամանակ էք գտել կապի դուրս գալու համար:

Իհարկէ, Ձեզ հետ ցանկանում եմ խօսել Լեռնային Ղարաբաղում տիրող իրավիճակի մասին, որտեղ աւելի քան մէկ ամիս է շարունակւում են ծանր մարտական գործողութիւնները: Հրապարակային տեղեկատւութեան համաձայն՝ այսօր առճակատումներն ընթանում են ռազմավարական կարեւորութիւն ունեցող դիրքերում: Կարելի է ասել, որ այս վերջին օրերը կարող են վճռորոշ լինել հակամարտութեան համար: Ներկայում Լեռնային Ղարաբաղում կամ, ինչպէս հայերն են անւանում, Արցախում ինչպիսի՞ իրավիճակ է:

- Իրօք, արդէն մէկ ամսից աւելի է՝ մարտերը շարունակւում են:

Կարծում եմ, որ այս պատերազմը բացարձակապէս անհիմն է: Այն սեպտեմբերի 27-ին սկսել է Ադրբեջանը՝ Թուրքիայի ուժեղ աջակցութեամբ: Դա ե՛ւ սպասելի, ե՛ւ անսպասելի էր: Սպասելի էր այն իմաստով, որ վերջին մի քանի տարիներին նրանք ակնյայտօրէն պատրաստւել էին այս պատերազմին: Անսպասելի էր, որովհետեւ ամէն դէպքում բանակցային գործընթաց կար, այն ոչ ոք չէր դադարեցրել, եւ շուրջ 20 տարի այդ բանակցութիւններն ընթացքի մէջ էին, բաւական յաջող էին ընթանում: Անշուշտ, կային օրեր, երբ այս կամ այն կողմը բաւարարւած էր դրանցով կամ ոչ այնքան: Սակայն, ամէն դէպքում, ցանկացած բանակցութիւն շատ աւելի լաւ է, քան պատերազմը: Պատերազմը մարդկային կորուստներ է ենթադրում երկու կողմում էլ, դա աւերածութիւն է, ոչ թէ կառուցում: Այս դէպքում, ցաւօք, ադրբեջանական կողմը պատերազմի առաջին օրերից ի վեր սկսել է ռմբակոծել քաղաքացիական բնակչութեանը: Նրանք դա սկսել են Ստեփանակերտից, եւ առաջին իսկ օրն այդ ամենի հետեւանքով առաւելապէս երեխաներ ու մեծահասակներ են տուժել, մենք մարդկային կորուստներ ենք ունեցել:

Այնպէս որ, ցաւօք, պատերազմն ընթանում է: Այն սանձազերծել է Ադրբեջանը: Եւս մէկ անգամ կրկնեմ՝ այս պատերազմը բացարձակապէս չհիմնաւորւած է, որովհետեւ ամէն դէպքում ցանկացած պատերազմ աւարտւում է բանակցութիւններով:

Ղարաբաղեան առաջին պատերազմը տեւել է մի քանի տարի, եւ կային օրեր, երբ բոլորն ասում էին, թէ վերջը մօտ է: Եւ կային օրեր, երբ ասում էին՝ միւս կողմի համար է վերջը մօտ: Իրականում այն շատ երկար տեւեց՝ մի քանի տարի: Սակայն ամէն դէպքում այն աւարտւեց զինադադարով, որը կողմերի՝ Ադրբեջանի, Հայաստանի եւ, ցանկանում եմ յատուկ ընդգծել, Ղարաբաղի միջեւ ստորագրւել է 1994 թւականին Բիշքեկում:

 

«Ուկրայինա 24»- Այո, այն, ինչ նշեցիք, շատ էական է: Հակամարտութեան՝ վերջին մի քանի շաբաթների սրացման ընթացքում բանակցութիւններ են եղել նոյն Մինսկի խմբի համանախագահների ձեւաչափով, եւ արդէն երեք անգամ համաձայնութիւն է ձեռք բերւել կրակի դադարեցման վերաբերեալ: Վերջին հանդիպումը եղաւ Ժնեւում Հայաստանի եւ Ադրբեջանի արտգործնախարարների մասնակցութեամբ: Չնայած այս համաձայնութիւններին, ինչո՞ւ է հակամարտութիւնը շարունակւում:

- Ես այս հարցը կը պարզեցնէի: Այդ բոլոր փորձերը, որոնք նախ եղան Ռուսաստանի Դաշնութեան ջանքերով, յետոյ ֆրանսիացիները փորձեցին, այնուհետեւ՝ ԱՄՆ-ը՝ պետքարտուղար Պոմպէոն: Յետոյ նախարարները հանդիպեցին Ժնեւում: Այս փորձերը անյաջող են աւարտւել շատ պարզ պատճառով. հակամարտութեան երկու կողմերից՝ Արցախի Հանրապետութիւնից եւ Ադրբեջանից բացի, կայ նաեւ երրորդ մասնակից, որը շահագրգռւած չէ հրադադարով: Դա Թուրքիան է:

 

«Ուկրայինա 24»- Եթէ խօսենք Թուրքիայի մասին, ապա վարկած կայ, որ, ըստ էութեան, այս ռազմական յարձակման նախաձեռնողը հէնց Թուրքիան է: Հակւա՞ծ էք համաձայնել նման տեսակէտի հետ, եւ, ըստ Ձեզ, ինչքա՞ն ժամանակ են այս ռազմական գործողութիւնները ծրագրւել: Պարոն նախագահ, կարո՞ղ ենք այսօր ասել, որ ժամանակահատւածը եւս պատահաբար չէր ընտրւել. լարումը սկսւել է սեպտեմբերի վերջին, երբ կորոնավիրուսի համավարակի բռնկումներ կային, երբ ԱՄՆ-ում նախագահական ընտրութիւնների թէժ քարոզարշաւներ էին:

- Դուք ինքներդ արդէն պատասխանեցիք Ձեր իսկ հարցին: Համաձայն եմ Ձեզ հետ: Ենթադրութիւնը, որ Թուրքիան է եղել նախաձեռնողը... Դա եղել է Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի ղեկավարութեան միջեւ: Նրանց յարաբերութիւններն ունեն երկար պատմութիւն, եւ այն, որ Թուրքիան շահագրգռւած է, ուղղակի ակնյայտ է:

Ղարաբաղեան պատմութիւնը, ցաւօք, միակը չէ, որտեղ Թուրքիան անկայունութիւն է ստեղծել եւ, ըստ էութեան, անում է ամէն ինչ, որ ոչնչացնի բոլոր հնարաւոր ստատուս քւոները: Թուրքիան իր շուրջը ստեղծում է անկայունութեան օջախներ: Տեսէք՝ նրանք սկզբում Եգիպտոսում էին, յետոյ միւսների հետ եղել են Լիբիայում, այնուհետեւ՝ Իրաքում: Նրանք խօսում են Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականութեան մասին, սակայն հէնց իրենք են ներխուժել Իրաք: Այնտեղ ոչ ոք ուշադրութիւն չէր դարձնում Իրաքի տարածքային ամբողջականութեանը: Յետոյ նոյնը եղաւ Սիրիայի դէպքում՝ Թուրքիան հաշւի չէր առնում Սիրիայի տարածքային ամբողջականութեան հարցը եւ առիթ գտաւ ու մտաւ այնտեղ: Իսկ այսօր Ադրբեջանում նրանք կռւում են Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականութեան համար: Ամէն դէպքում, սա շատ տարօրինակ է:

Թուրքիան անկայունութիւն է ստեղծում արեւելեան Միջերկրականում, հակադրութեան մէջ է Յունաստանի, Կիպրոսի հետ: Այսինքն՝ ամենուր նա անկայունութիւն է ստեղծում: Տարածաշրջանային մեծ խաղացող դառնալու՝ Թուրքիայի յաւակնութիւնն այն է, որ բոլորն ընդունեն նրա կարեւորութիւնը: Ադրբեջանի դէպքում նա մի քանի շարժառիթ ունի: Առաջին հերթին Թուրքիան ցանկանում է իր փոքր եղբօրն՝ Ադրբեջանին ցոյց տալ, որ՝ ահա դուք չէք կարող ինքնուրոյն լուծել խնդիրը, ես ձեր փոխարէն կը լուծեմ: Անշուշտ, ցանկացած նման ծառայութիւն ունի իր գինը: Իսկ գինն այն է, որ Թուրքիան այսօր ահռելի ազդեցութիւն ունի Ադրբեջանի վրայ, եւ նա, ամենայն հաւանականութեամբ, այնտեղ էլ կը մնայ: Այդ դէպքում էներգակիրների, այն նաւթատարների եւ գազատարների վրայ, որոնք անցնում են Կասպից ծովով, Կենտրոնական Ասիայով դէպի Եւրոպա, կը լինի նրա վերահսկողութիւնը, այսինքն՝ Եւրոպան ինչ-որ իմաստով պատանդ կը դառնայ: Եւ երրորդը փախստականներն են: Թուրքիայում 4 միլիոն փախստական կայ, որոնք հիմնականում Սիրիայից են: Թուրքիան սիրիական ճգնաժամի ստեղծողներից մէկն է: Հէնց Թուրքիան էլ ստեղծեց փախստականների ճգնաժամը: Այդ փախստականներն այսօր Թուրքիայի համար Եւրոպայի վրայ ազդեցութիւն ունենալու մեծ խաղաքարտ են: Չորս միլիոն փախստական կանգնած է Եւրոպայի սահմանին, եւ, ըստ էութեան, Եւրոպան մեծ գումարներ է վճարում, որպէսզի նրանք մնան Թուրքիայում: Վճարել է 6 միլիարդ եւրօ, եւ այս գումարներով, այդ փախստականները պէտք է որ շատ լաւ ապրէին, սակայն իրականում այդպէս չէ: Այս ամենին գումարած՝ ահաբեկիչները, որոնց Թուրքիան բերել է Ադրբեջան:

Այո, Թուրքիան ունի իր խաղը, եւ ամէն անգամ, երբ կողմերը պայմանաւորւում են հրադադարի հաստատման շուրջ, յայտնւում է մի կողմ, որը ասում է՝ ոչ: Դա ակնյայտօրէն հայկական կողմը չէ:

 

«Ուկրայինա 24»- Պարոն նախագահ, Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի ղեկավարութիւնները յայտարարութիւն են անում Ղարաբաղի խնդրի հնարաւոր ռազմական լուծման վերաբերեալ: Ինչպէ՞ս էք մեկնաբանում նման դիրքորոշումները, եւ Երեւանն այսօր տեսնո՞ւմ է ռազմական լուծման տարբերակի զարգացում:

- Գիտէք ինչ, նոյնն ասում էին 30 տարի առաջ՝ առաջին պատերազմի ժամանակ: Սկզբում Ադրբեջանն առաւելութիւն ունէր, եւ բոլորն ասում էին, որ նրանք այս հարցը լուծելու են ռազմական ճանապարհով: Սակայն յետոյ ամէն ինչ ճիշտ հակառակը եղաւ, եւ այս ամէնն աւարտւեց զինադադարով, ու բանակցութիւններ սկսւեցին: Նման յայտարարութիւններին թերահաւատօրէն եմ վերաբերւում, որովհետեւ աշխարհում ռազմական լուծումներ չկան: Նայէք ամբողջ պատմութեանը, Եւրոպայի պատմութեանը, ձեր՝ ուկրայինական պատմութեանը: Երբեք վերջնական լուծումները չեն եղել ռազմական արդիւնքների հիմքով: Միշտ ստիպւած են եղել ինչ-որ վայրում նստել բանակցութիւնների սեղանի շուրջ եւ պայմանաւորւել ապագայի մասին:

Ղարաբաղցիներն ապրում են Ղարաբաղում մի քանի հազար տարի, նրանք շատ աւելի ագրեսիւ «նւաճողների» են տեսել՝ սկսած մոնղոլներից վերջացրած սելջուկ թուրքերով եւ մնացած բոլորով: Ռազմական լուծում չկայ: Կայ միայն բանակցային լուծում, երբ կողմերը նստում են սեղանի շուրջ եւ որոշակի փաստաթղթի տակ ստորագրում են, յետոյ փորձում են այն իրագործել: Ո՛չ Ադրբեջանը եւ ո՛չ էլ Ղարաբաղը չեն անհետանայ այս մոլորակի վրայից:

Կարող եմ շատ պարզ օրինակ բերել, որը շատ յաճախ եմ բերում: 105 տարի առաջ նոյն Թուրքիան՝ ի դէմս Օսմանեան կայսրութեան, որոշել էր Արեւմտեան Հայաստանում ազատւել հայերից: Դա Հայոց Ցեղասպանութիւնն էր, էթնիկ զտում: Հայերին դուրս քշեցին այդ հողերից, որտեղ ապրել էին հազարաւոր տարիներ, երբ թուրքերն ընդհանրապէս չկային: Այդ էթնիկ զտումն աւարտւեց հայերի ցեղասպանութեամբ: Եւ ի՞նչ: Այդ ամէնն աւարտւե՞ց: Ո՛չ: Չաւարտւեց, որովհետեւ չնայած աւելի քան 100 տարի է անցել, հայերն ամենուր եւ միշտ յիշում են դա: Նրանք նոյն հայերը չեն, որոնց յաջողւել էր ողջ մնալ ցեղասպանութեան ժամանակ, այլ՝ նրանց թոռներն եւ ժառանգները, սակայն, ամէն դէպքում, դա մոռացւած չէ: Եւ այսօր ամբողջ աշխարհում հայերը պայքարում են, որ Ցեղասպանութեան ճանաչում լինի, շատ երկրներ արդէն իսկ այն ճանաչել են՝ սկսած ԱՄՆ Սենատից, վերջացրած Ֆրանսիայով, Գերմանիայի խորհրդարանով, Ռուսաստանի Դաշնութեամբ եւ այլ երկրներով: Ուստի այդ պայքարը շարունակւելու է: Եթէ նոյնիսկ նրանք (Ադրբեջանն ու Թուրքիան) երազում են, որ կարող են ռազմական ճանապարհով լուծել այս հարցը: Պէտք է յիշել, որ պատերազմներն աւարտւում են բանակցութիւնների սեղանի շուրջ: Իսկ այդ բանակցութիւնների սեղանն արդէն իսկ կայ, որը շատ ներկայացուցչական է: Հայերն այս ամբողջ տարիներին ապաստարաններ կամ ռազմակայաններ չեն կառուցել, հակառակը՝ ճանապարհներ, հիւանդանոցներ են կառուցել: Հայերն ապրել են այն երազանքով, որ ապրելու են խաղաղութեան մէջ: Իսկ Ադրբեջանը որոշել է՝ ոչ, եկէք այդ ամենը քանդենք:

 

«Ուկրայինա 24»- Դուք շատ ճիշտ նշեցիք՝ ցանկացած պատերազմ վաղ թէ ուշ աւարտւում է խաղաղութեամբ, եւ, դրանից ելնելով, ինչու պէտք է մեծ քանակութեամբ մարդկային կեանքեր խլւեն: Մի քանի օր առաջ Դուք Բրիւսէլում հանդիպել էք ՆԱՏՕ-ի գլխաւոր քարտուղար Ենս Ստոլտենբերգի հետ եւ խօսել Ղարաբաղի իրավիճակի մասին: Ինչպէ՞ս է գլխաւոր քարտուղարը բացատրում ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիայի դիրքորոշումը եւ գործողութիւնները:

- Թէ ինչպէս է նա դա բացատրել մեր փակ քննարկումների ժամանակ, ցաւօք, չեմ կարող հրապարակել: Սակայն կարող էք վստահ լինել, որ այդ սուր հարցերը բարձրաձայնել եմ, քանի որ ինձ համար անհասկանալի է ոչ միայն որպէս նախագահի, այլ նաեւ որպէս մէկի, որը գիտի, թէ ինչ է ՆԱՏՕ-ն: Ես եղել եմ ՆԱՏՕ-ում Հայաստանի առաջին դեսպանը: Ինձ համար անհասկանալի է, թէ ինչպէս է հնարաւոր, որ ՆԱՏՕ-ի անդամ երկիրը կարողանայ օգտագործել ՆԱՏՕ-ի զէնքը: Ղարաբաղում թուրքական կողմից օգտագործւող կամ Ադրբեջանին տւած զէնքը ՆԱՏՕ-ինն է: Նոյն Bayraktar ԱԹՍ-ները չնայած թուրքական են, դրանց շարժիչը աւստրիական է, աւիացիոն համակարգը Կանադայից է, արկերի կառավարման համակարգը՝ Մեծ Բրիտանիայից: Դա ՆԱՏՕ-ի զէնքն է: Այդ զէնքերը, սպաները, որոնք վարժանքներ են անցել ՆԱՏՕ-ում, պատերազմի մարտավարութիւնը ՆԱՏՕ-ից է, եւ այդ ամենը կիրառւում է Լեռնային Ղարաբաղի դէմ: Որտեղ է Լեռնային Ղարաբաղը եւ որտեղ՝ ՆԱՏՕ-ն: Կարող եմ ասել, որ բաւարարւած եմ մեր բանակցութիւններով, որովհետեւ հարցերը դրւած էին շատ կոնկրետ, եւ ես ստացել եմ պատասխաններ, որոնք քիչ թէ շատ գիտէի: Սակայն այդ խօսակցութիւնը պէտք է կայանար: Սակայն ՆԱՏՕ-ի վրայ ճնշումները պէտք է շարունակւեն:

 

«Ուկրայինա 24»- Նկատի ունէք ճնշումներ Թուրքիայի՞ վրայ:

- Ճնշումները ՆԱՏՕ-ի վրայ, որպէսզի ՆԱՏՕ-ն ճնշում գործադրի Թուրքիայի վրայ: Հակառակ դէպքում ՆԱՏՕ-ն, որպէս կազմակերպութիւն, չի կարող շարունակել ղեկավարել իր անդամներից մէկին, եւ նրա ակտիւութիւնը չի աւարտւի Ղարաբաղով: Աստւած գիտի, թէ նրանք է՞լ որտեղ կարող են յայտնւել եւ ինչով կը զբաղւեն: Թուրքիայի նման վարքագիծը փաստացի վարկաբեկում է ՆԱՏՕ-ն: Կարծում եմ՝ նման վարքագիծը անախրոնիզմ է, այն հնացած է: Կամ՝ Թուրքիայի յայտարարութիւնը, թէ՝ պէտք է թուրքալեզու պետութիւնների կոալիցիա կամ նոյնիսկ բանակ ստեղծել. կարելի է ասել, որ դա դինոզաւր է այլ դարաշրջանից: Այսօր 21-րդ դարն է: Աշխարհն այլեւս միաբեւեռ չէ: Ըստ էութեան, շատ միջազգային կազմակերպութիւններ այդքան էլ արդիւնաւէտ չեն: Այս աշխարհում շատ բան անկայուն եւ փոփոխական է: Ես այն նոյնիսկ անւանում եմ նոր աշխարհի քւանտային վարքագիծ: Քւանտային վարքագծով այս աշխարհում նման դինոզաւրերը կարող են շատ վտանգաւոր լինել, որովհետեւ երբ Թուրքիան խօսում է իր էթնիկ եղբայրների մասին, տեսէք, թէ մինչեւ ուր են նրանք հասնում: Նրանք հասնում են մինչեւ Կենտրոնական Ասիա, Չինաստան, Մոնղոլիա, Ռուսաստան, Ուկրայինա: Ամէն անգամ Թուրքիան պէտք է ռազմական տեխնոլոգիաներ եւ սարքաւորումնե՞ր օգտագործի, որպէսզի օգնի իր քոյրերին եւ եղբայրներին: Դա միջնադարեան մօտեցում է:

 

«Ուկրայինա 24»- Ամէն դէպքում, քաղաքակիրթ աշխարհի մի մասը եւ միջազգային հանրութիւնն այսօր աչք են փակում նման վարքագծի վրայ: Նրանց ցանկալի՞ է նման վարքագիծը, թէ՞ հնարաւոր է՝ միջազգային հանրութեան, աշխարհաքաղաքական կարեւոր դերակատարների դիրքորոշումը մօտ ժամանակներս փոփոխւի:

Ինչեւէ, պարոն նախագահ, անդրադառնանք այն աջակցութեանը, որն այսօր ստանում է Ղարաբաղը: Ինչպէս հասկանում եմ՝ այսօր խօսքը միայն ամբողջ աշխարհի հայերի մասին է, որը ներառում է ֆինանսական, նիւթական, հումանիտար օգնութիւն: Ինչքանո՞վ է այդ օգնութիւնն այսօր էական: Ինչպէ՞ս էք գնահատում այն: Ես կարող եմ ասել այն, ինչ գիտեմ. հակամարտութեան սկզբից ի վեր՝ առաջին իսկ օրերից Երեւանում աշխատում է Ուկրայինայի հայերի միութեան օպերատիւ շտաբը, որտեղ համակարգւում է տուժածներին հումանիտար օգնութիւն ցուցաբերելու աշխատանքը: Այնտեղ հսկայական աշխատանք է իրականացւում՝ միութեան ղեկավար Վիլէն Շատւորեանի ղեկավարութեամբ: Ինչքա՞ն կարեւոր է սա: Ինչպէ՞ս կը գնահատէք:

- Սկսեմ Ձեր հարցի առաջին մասից: Իսկապէս, ժամանակը շատ ճիշտ էր ընտրւել: Միացեալ Նահանգները զբաղւած էր ընտրութիւններով: Ուստի յուսալ, որ ԱՄՆ-ը կարող է աւելի ակտիւ ներգրաււել խնդրի կարգաւորման հարցում, չենք կարող: Եւրոպան եւս զբաղւած է՝ իր «Բրեքսիթ»-ով, կորոնավիրուսով, տնտեսական խնդիրներով եւ այլն: Բոլորը զբաղւած են: Այս տեսանկիւնից պէտք է եւս մէկ անգամ նշել այս պատերազմը սկսելու անմարդկայնութիւնը: Ընդ որում, պատերազմ սկսւեց այն դէպքում, երբ հնարաւորութիւն կար հարցը լուծելու բանակցութիւնների միջոցով: Գուցէ ինչ-որ բանի կամ ինչ-որ մէկի հետ կապւած դժգոհութիւններ ունես, այդ պարագայում կարող ես արտայայտել դժգոհութիւնդ, ինչ-որ բան կամ ինչ-որ մէկը կը փոխւէր, եւ ամէն բան նորմալ հունի մէջ կընկնէր: Չի կարելի սկսել սպանել մարդկանց այն պատճառով, որ ինչ-որ բանից դժգոհ ես: Սա ցոյց է տալիս այս պատերազմի անմարդկային բնոյթը:

Պատերազմից առաջ հաշւարկւել էր, որ նախ, բոլորը զբաղւած են լինելու: Երկրորդը, թէ՛ Ադրբեջանում, թէ՛ Թուրքիայում մի բարդ պատերազմ է ընթանում՝ կորոնավիրուսի տւեալները մեծ տեմպերով աճում են: Բացի այդ, Թուրքիայում նաեւ տնտեսութիւնն է մեծ տեմպերով անկում ապրում՝ նայէք թուրքական լիրային, ապա՝ հայկական դրամին, որը բացարձակ կայուն է:

Այս տեսանկիւնից, այո, մենք բարիդրացիական ու ռազմավարական յարաբերութիւններ ունենք Ռուսաստանի հետ: Ռուսաստանն իր հերթին լաւ յարաբերութիւնների մէջ է Ադրբեջանի հետ, եւ սա օգտակար է, քանի որ այս առումով Ռուսաստանը կարող է լաւ միջնորդի դեր կատարել: Դուք ճիշտ էք, որ հայերը կռւում իրենք իրենց համար: Նրանք այս կերպ պայքարել են նաեւ ղարաբաղեան առաջին պատերազմի ժամանակ: Խօսքը ղարաբաղցիների մասին է, ովքեր գիտեն՝ ինչպէս կռւել սեփական երկրի համար, խօսքը Հայաստանի մասին է, որն աջակցում է նրանց այս պայքարում, խօսքը կամաւորների մասին է, ովքեր ցանկանում են գալ եւ օգնել Ղարաբաղին: Ընդ որում, խօսքը ոչ միայն Հայաստանի, այլեւ Սփիւռքի հայերի մասին է: Թուրքիայի ներկայութիւնն ամէն բան փոխում է: Եթէ հնարաւոր էր Թուրքիայի բացակայութեան դէպքում մտածել, որ այս խնդիրն ինքնորոշման իրաւունքի եւ Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականութեան շրջանակում է, ապա Թուրքիայի ներկայութիւնը իրադրութիւնն ամբողջութեամբ փոխում է:

Ես ուզում եմ օգտւել հնարաւորութիւնից՝ շնորհակալութիւն յայտնելու Ուկրայինայի հայ համայնքին եւ այդ երկրում բնակւող հայերի բարեկամներին՝ իրենց օգնութեան համար: Ուզում եմ մէկ անգամ եւս կրկնել, որ ցանկացած նման պատերազմ մեզ՝ հայերիս համար հայրենական պատերազմ է: Եւ այս պատերազմում յաղթում է հէնց ժողովուրդը, յաղթում է միասնութեամբ, այլ ոչ թէ ինչ-որ զէնքով: Ցանկացած զէնք ինչ-որ դերակատարում է ունենում միայն պատերազմի սկզբում, այնուհետեւ կարեւոր են կամքի ուժը, համախմբւածութիւնը, մեր ժողովրդի համախմբւածութիւնը ղարաբաղեան խնդրի շուրջ, եւ այն օգնութիւնը, որի կարիքն ունի Ղարաբաղի ժողովուրդը, քանի որ երբ տղամարդիկ կռւում են, կանայք եւ երեխաները օգնութեան կարիք ունեն: Նրանք անօթեւան են դառնում, եւ անհրաժեշտ է նրանց օգնել: Ես նրանց չէի անւանի փախստական, սակայն նրանց ժամանակաւոր կարգավիճակը շատ անորոշ է: Ուստի ողջ աշխարհի հայկական սփիւռքի, այս պարագայում՝ Ուկրայինայի կողմից օգնութիւնը մեծ գնահատանքի է արժանի: Ցանկանում եմ շնորհակալութիւն յայտնել մեր հայրենակիցներին եւ ասել, որ նրանց օգնութիւնը ոչ միայն գնահատւում է, այլեւ մենք իսկապէս ունենք դրա կարիքը: Այժմ ժամանակն է, որ մեր ողջ ժողովուրդը միասին՝ մէկ բռունցք լինի:

 

«Ուկրայինա 24»- Դուք շատ ճիշտ նշեցիք, պարոն նախագահ, որ Ուկրայինայում հայերը մեծ թւով ընկերներ ունեն, քանի որ այսօր այս երկրում շատ լաւ գիտեն, թէ ինչ է պատերազմը, ինչ են մարդկանց կորուստն ու այն կործանարար հետեւանքները եւ աղէտը, որն իր հետ բերում են պատերազմն ու պատերազմական գործողութիւնները:

Ինչ վերաբերում է իրադրութիւնը քաղաքական-դիւանագիտական ճանապարհով կարգաւորելուն՝ ուզում եմ հարց ուղղել Ձեզ: Դուք յիշեցիք Բիշքեկի համաձայնագրի մասին, որը ստորագրւեց 1994 թւականին, եւ որով հաստատւեց զինադադար: Այդ ժամանակից ի վեր, ինչպէս ճիշտ նշեցիք, հնարաւոր էր լինում զսպել իրադրութիւնն ու թոյլ չտալ իրավիճակի լարում: Այդուհանդերձ, հնարաւոր չեղաւ հաշտութեան շուրջ համաձայնութեան գալ ու կնքել հաշտութեան համաձայնագիր: Ինչո՞ւ 26 տարիների ընթացքում դա չյաջողւեց:

- Նախ, համաձայն չեմ Ձեզ հետ, որ մեզ դա չի յաջողւել: Նման օրինակ բանակցութիւնները շատ բարդ են ու շատ տարրեր են պարունակում՝ բացի մեծ հարցերից, կան նաեւ շատ այլ մանր հարցեր:

 

«Ուկրայինա 24»- Ես նկատի ունեմ, որ չի յաջողւել վերջակէտ դնել:

- Իսկ ո՞վ է ասել, որ պէտք էր վերջակէտ դնել 26 կամ 36 տարիների ընթացքում: Նայէք ուրիշ հակամարտութիւնների ողջ աշխարհում: Պաղեստինի հարցը քանի տարի էր շարունակւում՝ բանակցութիւններ էին ընթանում, թղթեր էին ստորագրւում: Սա շատ բարդ հարց է: Ուզում եմ եւս մէկ անգամ հաստատել այն միտքը, որ եթէ այս գործընթացի վրայ չլինէր Թուրքիայի բացասական ազդեցութիւնը, շատ հաւանական է, որ այս պատերազմը առհասարակ չլինէր էլ, եւ մենք աւելի մօտ լինէինք խնդրի խաղաղ կարգաւորմանը:

 

«Ուկրայինա 24»- Իսկ եթէ խօսենք խաղաղ կարգաւորումից՝ Երեւանը պատրա՞ստ է փոխզիջման, պատրա՞ստ է գնալ որոշակի զիջումների՝ անկախ հակառակ կողմի՝ թէ՛ ադրբեջանական, թէ՛ թուրքական քայլերից:

- Հայկական կողմն այս 26 կամ 30 տարիների ընթացքում մշտապէս ասել է, որ պատրաստ է նորմալ բանակցութիւնների: Դա ապացուցելու համար պէտք չէ շատ հեռու գնալ, ամէն ինչ շատ պարզ է: Հայաստանը մինչ օրս չի ճանաչել Ղարաբաղի անկախութիւնը: Պատճառը շատ պարզ է՝ եթէ Հայաստանը ճանաչի Ղարաբաղի անկախութիւնը, արդէն քննարկելու բան, թերեւս, չի մնայ: Մենք մշտապէս հաւատացած ենք եղել, որ խնդրի վերջնական, մշտական կարգաւորման կարելի է հասնել բանակցութիւնների միջոցով: Իհարկէ, եթէ թունելի վերջում լոյս տեսանելի չլինի, ապա գուցէ այդ ժամանակ Հայաստանը ճանաչի Ղարաբաղի անկախութիւնը: Պատասխանելով Ձեր հարցին, թէ ինչին է պատրաստ Հայաստանը ու ինչին պատրաստ չէ, դա բանակցութիւնների թեմա է, իսկ բանակցութիւնները դադարեցւած են: Եթէ նոյնիսկ դրանք շարունակւէին, ես Ձեզ չէի պատասխանի, որովհետեւ մեզ մօտ 2018 թւականից յետոյ բանակցող կողմ են վարչապետն ու արտգործնախարարը, ոչ թէ ես:

 

«Ուկրայինա 24»- Նիկոլ Փաշինեանը վերջերս յայտարարեց, որ հակամարտութեան օպտիմալ լուծումներից մէկը կարող է լինել խաղաղապահների տեղակայումը: Որքանո՞վ է հնարաւոր Ղարաբաղում խաղաղապահների տեղակայումը մօտ ժամանակներս: Ես ճի՞շտ եմ հասկանում, որ այս պահին հակառակ կողմը բացառում է դէպքերի զարգացման այս տարբերակը:

- Որքանով ես հասկանում եմ՝ հէնց հակառակ կողմն է բացառում սա, քանի որ մտածում են, թէ իրենք առաջ են շարժւում, ու խաղաղապահներ պէտք չեն: Սա սովորական պատմութիւն է: Ինչպէս ասացի, նման գործընթացների ականատես ենք եղել նաեւ 30 տարի առաջ՝ ղարաբաղեան առաջին պատերազմի ժամանակ: Կարծում եմ՝ այս պահին խաղաղապահների կարեւորութիւնն այն է, որ կայ երրորդ կողմ:

26 տարի երկու կողմերը քիչ թէ շատ իրենց զուսպ էին դրսեւորում՝ առանց խաղաղապահների: Անգամ կարելի էր գովազդել, թէ՝ տեսէք, Հայաստանում, Ղարաբաղի ու Ադրբեջանի միջեւ խաղաղապահներ չկան, իսկ զինադադարը պահպանւում է: Սակայն «աչքով տւեցին», այն պատճառով, որ յայտնւեց երրորդ դերակատարը՝ Թուրքիան: Այդ իսկ պատճառով կարծում եմ, որ ապագայում խաղաղապահների տեղակայումը պարտադիր է: Թէ ովքեր կը լինեն խաղաղապահները, կարծում եմ՝ ամենաօպտիմալ տարբերակը Ռուսաստանն է, քանի որ այս երկիրը նորմալ յարաբերութիւններ ունի Ադրբեջանի ու Հայաստանի հետ, համանախագահ է, այն երկրներից է, որը փորձում է կարգաւորել խնդիրը, ռազմական գործողութիւնները բերել հրադադարի: Սա իմ անձնական կարծիքն է:

 

«Ուկրայինա 24»- Հայաստանի պաշտպանութեան նախարարութիւնը մի քանի անգամ յայտարարել է, որ Ադրբեջանում կան սիրիացի վարձկաններ: Նման յայտարարութիւններ պարբերաբար արւում են, չնայած Ադրբեջանում ու Թուրքիայում հերքում են երրորդ երկրներից զինեալներ վարձելու փաստը: Այսօր կա՞յ հաստատում, որ Ղարաբաղում հակառակ կողմից նման ուժեր՝ ահաբեկիչներ, զինեալներ են օգտագործւում:

- Մենք իզուր ժամանակ ենք կորցնում՝ խօսելով այս մասին, քանի որ նրանք իրականում կան: Դա փաստ է, երեւում է արբանեակային ալիքներով, երեւում է, թէ ինչպէս են նրանց տեղափոխել այստեղ: Բացի այդ, շատ երկրներ, այդ թւում եւ՝ Ռուսաստանի Դաշնութիւնը, արտաքին հետախուզութեան ղեկավարի ու արտգործնախարարութեան մակարդակով հաստատել են սա: Էլ չեմ խօսում այլ երկրների մասին: Սա այլեւս ոչ ոք չի քննարկում: Եւրոպայում բոլորը գիտեն, որ նրանք կան: Սակայն սրանք հասարակ ահաբեկիչներ չեն: Սրանք ծայրայեղականներ են, մարդիկ, ովքեր պատկանում են կազմակերպութիւնների, որոնք բացարձակ արգելւած են թէ՛ Եւրոպայում, թէ՛ Ռուսաստանում, ամենուր: Թուրքիան է այս մարդկանց բերել: Թուրքիան ֆինանսաւորում է այս կազմակերպութիւնները, վերապատրաստում նրանց Սիրիայում: Սա յայտնի փաստ է:

Ղարաբաղեան առաջին պատերազմի ժամանակ կային անհատներ՝ մոջահեդներ, օրինակ, Աֆղանստանից կամ Պակիստանից: Տւեալ դէպքում սա կազմակերպւած է՝ պետութեան մակարդակով: Սա կոչւում է պետական ահաբեկչութիւն կամ ահաբեկչութիւն՝ կազմակերպւած պետութեան կողմից: Ըստ էութեան, սա առաջին դէպքը չէ: Նոյն այս ահաբեկիչներն էին նաեւ Սիրիայում, Լիբիայում, Եգիպտոսում, իսկ վաղը նրանք կարող են յայտնւել նաեւ Եւրոպայում:

 

«Ուկրայինա 24»- Եթէ միջազգային հանրութիւնը, ինչպէս ասում էք, միանշանակ հասկանում է սա, թէպէտ միշտ չէ, որ ուղիղ խօսում է սրա մասին, վաղ, թէ ուշ որեւէ պատասխանատւութիւն, պատիժ պէ՞տք է լինի նմանօրինակ գործողութիւնների համար: Ինչպիսի՞ն պէտք է լինի այդ պատիժը՝ համաձայն միջազգային օրէնսդրութեան եւ միջազգային իրաւունքի նորմերի:

- Ես միջազգային դատարանի դատաւոր չեմ, սակայն կարծում եմ, որ պատիժը կը լինի իրական կեանքում, քանի որ ոչինչ անպատիժ չի մնում: Ցաւօք, եւրոպական երկրները եւս պատժւելու են, քանի որ սա ահաբեկչութիւն է, ինչպէս կազմակերպւած ահաբեկչութիւնն Աֆղանստանից յայտնւեց Եւրոպայում, ապա ԱՄՆ-ում, եւ տեղի ունեցաւ այն, ինչ եղաւ: Այս ահաբեկչութիւնը եւս կը յայտնւի այնտեղ: Պատիժը լինելու է ոչ միջազգային դատարանի ձեւով: Երկիրը, որն այս ամենը կազմակերպում է, եւս պատիժ կը կրի: Թուրքիան կարծում է՝ իրեն ամէն բան թոյլատրւում է՝ տեղափոխել ահաբեկիչների, ստեղծել փախստականներ, ճնշել Եւրոպային այդ փախստականներով, էներգետիկայով, ստեղծել անկայունութեան օջախներ: Սա բացարձակ չսահմանափակւած օպորտունիզմ է: Կարծում եմ՝ ի վերջոյ սա վատ վախճան է ունենալու: Բայց, ցաւօք, Ղարաբաղի հայերը դարձան թուրքական այս քաղաքականութեան զոհը: Այս առումով հայերը Ղարաբաղում կռւում են ոչ միայն իրենց անկախութեան, արժէքների, ժառանգութեան, մշակոյթի, հաւատքի համար, այլեւ կանգնեցնելու այն, ինչը շարժւում է նաեւ Եւրոպայի ուղղութեամբ, այն մեծ ռիսկերը, որոնք գնում են Եւրոպայի ուղղութեամբ:

 

«Ուկրայինա 24»- Այդ ռիսկերի հաստատումն էին վերջին ողբերգական իրադարձութիւնները մի շարք եւրոպական երկրներում: Ուզում եմ Ձեզ հարց ուղղել ղարաբաղեան խնդրում կրօնի գործօնի մասին: Այս հակամարտութեան պատմութիւնն ունի նաեւ մշակութային-հոգեւոր արմատներ: Որքանո՞վ են իրատեսական այն մտավախութիւնները, թէ մօտ հեռանկարում տարածաշրջանը, հոռետեսական սցենարների զարգացման պարագայում, կարող է դառնալ գլոբալ քրիստոնեայ-մուսուլմանական հակամարտութեան կենտրոն:

- Դա չի կարող լինել, քանի որ սա կրօնական պատերազմ չէ: Այլ հարց է, որ նախագահ Էրդողանն ինքն իրեն յայտարարում է եւ ուզում է դառնալ բոլոր թուրքալեզու ժողովուրդների առաջնորդ: Թէ ինչպէս կարող է այս անախրոնիզմն աշխատել 21-րդ դարում, դեռ կը տեսնենք: Թուրքիան ոչ մի պարագայում չի ներկայացնում իսլամական աշխարհը: Իսլամական երկրների մեծ մասն ապրել է Օսմանեան կայսրութեան կազմում եւ, ըստ էութեան, լաւ գիտի, թէ դա ինչ է: Տեսէք, թէ ինչ վերաբերմունք ունեն Թուրքիայի նկատմամբ Պարսից ծոցում, այլ արաբական երկրներում՝ Եգիպտոսից մինչեւ Սաուդական Արաբիա: Ոչ մի դէպքում սա կրօնական պատերազմ չէ: Այլ հարց է՝ պաշտպանել քրիստոնէական ժառանգութիւնը, քանի որ առաջինը, ինչ անում են թուրքերը, եկեղեցին ռմբակոծելն է: Ոչ թէ որ ուժեղ մուսուլմաններ են, կամ սա կրօնական պատերազմ է, այլ՝ որովհետեւ գիտեն, որ այն շատ թանկ է հայերի համար: Բացի այդ, գիտեն, որ այնտեղ ապաստանում են երեխաներն ու տարեցները: Ահա այս հակամարտութեան բարոյական կողմը:

 

«Ուկրայինա 24»- Ինչպէ՞ս կը գնահատէք, ի՞նչ առաջիկայ հեռանկարներ կան Ղարաբաղում: Յոյս կա՞յ, որ տեսանելի ապագայում հարցը կը կարգաւորւի, գոնէ՝ կրակը կը դադարի:

- Թոյլ տւէք մեր զրոյցն աւարտել փոքր ուղերձով մեր հայ քոյրերին ու եղբայրներին: Հայաստանի նախագահը չի ապրում յոյսերով, իմ օրը չի սկսւում ու աւարտւում յոյսով: Ես ամէն օր՝ առաւօտից մինչեւ երեկոյ աշխատում եմ: Ինչպէս մեր զինւորները կռւում են ճակատում, այնպէս էլ ես ամէն օր՝ առաւօտից երեկոյ աշխատում եմ այդ յաղթանակի համար: Այդ պատճառով ես վստահ եմ՝ երբ բոլորս միասին լինենք, յաղթանակը կը լինի մերը: Իսկ մեր դէպքում յաղթանակը մեր տունը պահպանելն է:

 

«Ուկրայինա 24»- Վաղ, թէ ուշ պատերազմն աւարտւում է, աւարտւում է խաղաղութեամբ: Ուզում ենք հաւատալ, որ պատերազմը շուտով կաւարտւի ինչպէս Ղարաբաղում, այնպէս էլ Ուկրայինայում ու ամբողջ աշխարհում: Շնորհակալ եմ հարցազրոյցի հնարաւորութեան համար:

- Ես եւս շնորհակալ եմ: Այդ խաղաղութեան համար պէտք է աշխատել: Խաղաղութիւնը հէնց այնպէս չի լինում: Խաղաղութիւնը ստեղծարար բնոյթ ունի՝ ի տարբերութիւն պատերազմի, որը կործանարար է:

 

- Շնորհակալ եմ:

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։