Հա

Քաղաքական

01/12/2021 - 14:00

Ինչո՞ւ տեղի չունեցաւ Արցախի վերամիաւորումը. դեկտեմբերի 1-ի դասերը

32 տարի առաջ՝ 1989 թ. դեկտեմբերի 1-ին, Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Արցախի խորհրդարանների համատեղ որոշումով հռչակւեց Արցախի վերամիաւորումը մայր Հայաստանին։ Այս պատմական որոշումը սեփական ուժերին ապաւինած հայ ժողովրդի արդար պոռթկումն էր՝ իր արդար իրաւունքները վերականգնելու հաստատակամ վճռականութեան, որին պէտք է յաջորդէին արդէն փաստացի վերամիաւորմանն ուղղւած ինտեգրման քայլեր՝ ռազմաքաղաքական, տնտեսական, մշակութային եւ այլ ուղղութիւններով։

ՀՐԱՅՐ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ

ՀՀ արտակարգ դեսպանորդ եւ լիազօր նախարար

 

32 տարի առաջ՝ 1989 թ. դեկտեմբերի 1-ին, Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Արցախի խորհրդարանների համատեղ որոշումով հռչակւեց Արցախի վերամիաւորումը մայր Հայաստանին։ Այս պատմական որոշումը սեփական ուժերին ապաւինած հայ ժողովրդի արդար պոռթկումն էր՝ իր արդար իրաւունքները վերականգնելու հաստատակամ վճռականութեան, որին պէտք է յաջորդէին արդէն փաստացի վերամիաւորմանն ուղղւած ինտեգրման քայլեր՝ ռազմաքաղաքական, տնտեսական, մշակութային եւ այլ ուղղութիւններով։

Դեկտեմբերի 1-ի վերամիաւորման որոշումը կայացւեց ժողովրդի աննախադէպ ճնշման արդիւնքում։ Ղարաբաղեան շարժման առաջնորդների մեծ մասը՝ ԼՏՊ-ի գլխաւորութեամբ, որոնք այն ժամանակ կոմունիստների հետ կիսում էին իշխանութիւնը, դէմ լինելով վերամիաւորմանը, ստիպւած էին ժողովրդի ճնշման ներքոյ տեղի տալ։

Որոշումը պաշտպանում էին Հայաստանում գործող մի շարք կազմակերպութիւններ՝ «Միացում», «ՀԱԿ», «ՍԻՄ», «Ազատ Հայք», «ՀՈՒԴ» եւ այլն։ Որոշումից անմիջապէս յետոյ, վարչապետ Մարգարեանցի որոշմամբ, կառավարութիւնում ստեղծւեց Արցախի տնտեսական ինտեգրացման յանձնաժողով՝ Իգոր Մուրադեանի գլխաւորութեամբ, որը կարճ ժամանակահատւածում կարողացաւ Հայաստանի մի շարք խոշոր ձեռնարկութիւնների մասնաճիւղեր բացել Արցախում եւ այլն։

Ցաւօք, այս գործընթացը երկար չտեւեց, որովհետեւ Հայաստանում եւ Արցախում մի շարք առաջնորդներ ընտրեցին այլ ճանապարհ՝ Արցախը դարձնել երկրորդ հայկական պետութիւն եւ, հիմք ընդունելով ազգերի ինքնորոշման նորմերը, հասնել Արցախի Հանրապետութեան միջազգային ճանաչմանը (չնայած վերամիաւորման հիմքում եւս դրւած էին արցախահայութեան ինքնորոշման ազատ կամարտայայտութեան սկզբունքները)։ Այդ մօտեցումը բերեց նաեւ շարժման ղեկավարութեան փոփոխութեան, եւ, շարժման գլուխ անցնելով, ԼՏՊ-ն ու նրա կողմնակիցները, ըստ էութեան, լուսանցք մղեցին վերամիաւորման գաղափարը եւ կողմնակիցներին։

Գերագոյն խորհրդում իշխանութեան գալուց յետոյ ԼՏՊ-ն նաեւ դադարեցրեց Արցախի հետ ինտեգրման յանձնաժողովի հետ աշխատանքները։ Հայաստանում 1991 թ. խորհրդարանական ընտրութիւններին ընտրատեղամասեր չկազմւեցին հիւսիսային Արցախի Շահումեանի եւ Գետաշէնի տարածաշրջանում, որոնք դեկտեմբերի 1-ի որոշմամբ Արցախի մաս էին կազմում։ Նման գործելակերպը կիսում էին նաեւ Արցախի մի շարք առաջնորդներ, որոնք արդէն իրենց պատկերացնում էին առաջին հանրապետութեան ղեկավարներ։ Հայկական երկրորդ հանրապետութեան հռչակման կողմնակիցները կարծում էին, որ այս քայլով կը խուսափեն Ադրբեջանի ռազմական յարձակումից (որը եղաւ 1 տարի անց), ԼՂՀ-ն արագօրէն կը ճանաչւի միջազգային հանրութեան կողմից։

Ցաւօք, անցած 30 տարիներին այդ մօտեցումներն իրականութիւն չդարձան։ Միջազգային հանրութիւնն այդպէս էլ չճանաչեց հայկական երկրորդ պետութեան գոյութիւնը։ Չնայած Հայ Դատի գրասենեակների, հայկական լոբբինգի եւ դիւանագիտութեան գործադրած ահռելի ջանքերին՝ այդպէս էլ ոչ մի պետութիւն, նոյնիսկ՝ մեր ամենաբարեկամ երկրները, ոչ մի միջազգային կառոյց չճանաչեց ԼՂՀ-ն՝ որպէս արցախահայութեան ինքնորոշման իրաւունքի իրականացման փաստ եւ իրողութիւն։ Աւելին՝ նոյնիսկ ՀՀ-ն պաշտօնապէս չճանաչեց այն՝ չնայած ընձեռւած մի քանի բացայայտ յարմար առիթների (1992-94 թ. յաղթական պատերազմ, 2016 թ. քառօրեայ պատերազմ, 2020 թ. 44-օրեայ պատերազմ)։

Ակնյայտ էր, որ Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի ցեղասպան եւ հակահայ ծրագրերը երբեք կանգ չէին առնի եւ չեն առնելու` լինի ԼՂՀ-ն անկախ, թէ՝ վերամիաւորւած ՀՀ-ի հետ։ Սակայն Հայաստանի հետ վերամիաւորւած լինելու դէպքում մեր պայքարն աւելի համախմբւած կը լինէր եւ արդիւնաւէտ, իսկ դաշնակից երկրների համար՝ աւելի յստակ եւ որոշակի, որովհետեւ Հայաստանի նկատմամբ ստանձնած ռազմավարական պարտաւորութիւնները կը վերաբերէին նաեւ Արցախին։

Ինչեւիցէ, պատմութիւնը չի սիրում յետադարձ վերլուծութիւններ, ուստի կարեւոր է այն, թէ արդեօ՞ք հետեւութիւններ արել ենք նախորդ սխալներից, արդեօ՞ք Հայաստանը կարող է այսօր միջազգային օբիեկտից կրկին դառնալ միջազգային սուբիեկտ, չէզոքացնել իր եւ Արցախի գլխին կախւած՝ հայաթափման եւ ցեղասպանութեան նոր սպառնալիքները: Այստեղ մեզ հարկաւոր է կրկին լինել սկզբունքային եւ վճռական՝ այնպէս, ինչպէս 1989 թ. ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ 1-ին։

 

Յարակից լուրեր

  • Հայաստանը դառնում է մէկ մարդու կամքից, քաղաքական քիմքից, արժեհամակարգից ու պատկերացումներից կախւած երեւոյթ
    Հայաստանը դառնում է մէկ մարդու կամքից, քաղաքական քիմքից, արժեհամակարգից ու պատկերացումներից կախւած երեւոյթ

    «alikonline.ir» - «Այո, ԵՊՀ կառավարման խորհրդի նախագահը ՔՊ վարչութեան նախագահ Սուրէն Պապիկեանն է: Այդ որոշումը ե՛ս եմ կայացրել, բայց Սուրէն Պապիկեանը չի գնացել այնտեղ, ոչ էլ Տիգրան Աւինեանը՝ այնտեղ ՔՊ-ացնելու, այլ գնացել են՝ բուհերին պաշտպանեն կուսակցականացումից: Սա է գործիքը: Գնացել են, որ բուհերից արմատախիլ անեն բոլոր կուսակցական, խմբային, կոռուպցիոն եւ ենթակոռուպցիոն երեւոյթները, դրա համար մանդատ ենք ստացել»,- այսպիսի յայտարարութիւն արեց վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանը իր վերջին առցանց ասուլիսում: Մինչդեռ 2018-ի ապրիլին յայտարարել էր, թէ՝ բուհերը պէտք է ապաքաղաքականացւեն ու որեւէ կուսակցական չպէտք է բուհ կառավարի:

    Aravot.am-ը ՀՅԴ Հայաստանի ԳՄ անդամ, «Հայաստան» խմբակցութեան պատգամաւոր, ԱԺ գիտութեան, կրթութեան, մշակոյթի, սփիւռքի, երիտասարդութեան եւ սպորտի հարցերի յանձնաժողովի անդամ Լիլիթ Գալստեանին հարցրեց՝ Փաշինեա՞նը պէտք է որոշի ԵՊՀ կառավարման խորհրդի նախագահին, թէ՞ դրա համար հոգաբարձուների խորհուրդ կար ու խորհուրդը պէտք է որոշէր:

    Նա պատասխանեց. «Արդէն 3 տարի է՝ մենք հասկացել ենք, որ ՔՊ-ն ու Նիկոլ Փաշինեանը իրենց նախկին էութեան, իրենց հաստատումների, համոզումերի 180 աստիճանով խեղւած իրականութիւնն են պարտադրում հայ ժողովրդին: Աւելի քան տրագիկոմիկ էր Նիկոլ Փաշինեանի շուրթերից լսելը, թէ՝ Հայաստանի բրենդային պատկերը ժողովրդավարութիւնն է: Նրանք դեռ հաւատում են, որ Հայաստանը ժողովրդավարութեան բաստիոն է»:

    Երբ փոխանցեցինք՝ Գագիկ Մելքոնեանն ասում է՝ Բրիւսէլ են կանչում, մեզ մարդատեղ են դնում, նշանակում է՝ ժողովրդավար ենք՝ Գալստեանը արձագանգեց. «Չգիտեմ ինչպէս կառուցեմ խօսքս, որ անձնական վիրաւորանքի դաշտ չտանեմ, բայց պարոն Մելքոնեանին, որ յայտնւել է խորհրդարանում ՔՊ ցուցակով, երեւի ինչ-որ առիթով եւրոպական կառոյցների, արժեհամակարգերի, կանոնադրութիւնների նաեւ մեր անդամակցութեան վերաբերեալ որոշակի նիւթեր կը տամ ու կը հասկանայ, որ Երեւան-Բրիւսէլ, Երեւան-Ստրասբուրգ տոմսի գոյութիւնը, կամ նոյնիսկ ժողովրդավարութեան, պառլամենտարիզմի մայրաքաղաք Լոնդոն մեկնելը դեռ չի նշանակում, որ դու այդ ինստիտուտի բաժնեկից եւ ժողովրդավար ես»:

    Ինչ վերաբերում է բուհերի քաղաքականացմանը, Լիլիթ Գալստեանը նշեց, որ այս իշխանութիւնները «զոռբայութեամբ» «Կրթութեան մասին» օրէնքում փոփոխութիւնները բերեցին ու անցկացրեցին արագընթաց. «Բուհերի կառավարման թափանցիկ ու ժողովրդավարական մեխանիզմներ ունէինք: Ըստ էութեան, բուհերի կառավարման խորհուրդը դարձրեցին 5 եւ 3-ը նշանակւում են լիազօր մարմնի կողմից: Սա եւս զաւթման մասին է խօսում: Այն Փաշինեանը, որն իբրեւ ընդդիմադիր պատգամաւոր այստեղ բոցաշունչ ելոյթներ էր ունենում կրթութեան համակարգի քաղաքականացման եւ իշխող քաղաքական ուժերի ձեռք տակ պահելու մասին էր խօսում, այսօր ոչ միայն բուհերն են քաղաքականացւում Պապիկեանի, Տիգրան Աւինեանի նշանակումով: Այստեղ խօսում են բարոյականութեան մասին, բայց երկրորդ վայրկեանին հակառակն են ապացուցում: Գլխիվայր այսօր էլ շրջում են դպրոցի կառավարման մոդելը եւ, ըստ էութեան, նոյնը վերաբերում է դպրոցի տնօրէններին, այլեւս տնօրէնի համար նախատեսել են նշանակովիութեան ինստիտուտը: Հայաստանը դառնում է մէկ մարդու կամքից, քաղաքական քիմքից, արժեհամակարգից ու պատկերացումներից կախւած երեւոյթ»:

    Դիտարկմանը, որ իրենք էլ ձեզ են քննադատում, որ դպրոցների տնօրէններին կուսակցականացրել էիք, դուք էլ ՀՀԿ-ի հետ կոալիցիոն գործընկեր էիք՝ Լիլիթ Գալստեանը պատասխանեց. «Ներողութիւն, շատ յաճախ անպատասխանատու գնահատականներ ենք շպրտում: Եթէ հանրակրթութեան մէջ խնդիրներ կան, գնում ենք ամէն ինչ ոչնչացման ճանապարհով, չենք գնում լուծման ճանապարհով: Սրանք մերժումն ու ուրացումը բերեցին հաւասարեցրեցին: Նախ, վերջին իշխանութիւնների օրօք մենք ընդամէնը մէկ տարի եւ մի քանի ամիս ենք եղել իշխանութեան մաս, բայց դա չի նշանակում, որ ես մերժում եմ դա: Հայրասպանութեան վերածւող ուրացումի են գնացել սրանք՝ կուզի կրթական համակարգին վերաբերի, արտաքին քաղաքականութեանը, բանակին: Դրա համար ունենք պարտւած, նւաստացած, զգետնւած Հայաստանը, Եռաբլուրն է նրանց կնիքը: Տկլոր, սին մեղադրանքները երբեւէ տեսե՞լ էք, որ փաստերով ամրագրեն: Այո, ունեցել ենք խնդիրներ, 3 տարի դուք եկել էք Հայաստանը նորովի կառուցելու, բայց որտեղ ձեռք տւեցին, այնտեղ աւեր եւ քանդում»:

    Փոխանցեցինք՝ ՔՊ պատգամաւոր Յակոբ Ասլանեանն ասում է, որ Եռաբլուրը ձեր մեղքն է, քանդեցիք երկիրը՝ Լիլիթ Գալստեանը հակադարձեց. «Մենք պետականութիւն ենք կառուցել, մենք երկիր ու հայրենիք ենք ազատագրել, ՀՅԴ-ն մասնակցել է հայոց պետականաշինութեանը: Կարելի՞ է այդպէս մերկապարանոց յայտարարութիւն անել, ո՞նց արձագանգենք, ասենք՝ տգիտութիւն է, չեմ պատասխանում այդ տգէտ յայտարարութիւններին: Իսկապէս տգէտ է, ո՞նց կարելի է: Եւ այդ յայտարարողը պատմութեան ուսուցիչ է, ո՞նց կարելի է այդքան սնամէջ լինել»:

     

  • Արցախի Հանրապետութեան հռչակումը տեղի է ունեցել մինչեւ Ադրբեջանի կողմից իր անկախութեան հռչակումը
    Արցախի Հանրապետութեան հռչակումը տեղի է ունեցել մինչեւ Ադրբեջանի կողմից իր անկախութեան հռչակումը

    Lragir.am-ի զրուցակիցն է ՀՅԴ անդամ, Ազգային ժողովի «Հայաստան» խմբակցութեան պատգամաւոր Արթուր Խաչատրեանը։

  • Թուրքիայի համար հիմա շատ կարեւոր է աշխարհում բարձրացնել իր հեղինակութիւնը
    Թուրքիայի համար հիմա շատ կարեւոր է աշխարհում բարձրացնել իր հեղինակութիւնը

    Նիկոլ Փաշինեանն իր առցանց ասուլիսի ժամանակ, անդրադառնալով հայ-թուրքական յարաբերութիւնների կարգաւորմանը, ասել է, որ Հայաստանը երբեք Հայ Դատի քաղաքականութիւն չի վարել եւ որ երբեք Հայաստան-Թուրքիա սահմանը կասկածի տակ չի առել։ Վերջերս էլ Թուրքիան Հայաստանին հրաւիրել է Անթալիայի դիւանագիտական ֆորումին, իսկ Նիկոլ Փաշինեանը հնարաւոր համարեց, որ առաջարկը չեն մերժի։

  • ««Այս պահին առկայ օրակարգը միայն ի վնաս Հայաստանի է». դէ ֆակտօ իշխանութիւնները չեն պաշտպանում երկրի շահը». «Փաստ»
    ««Այս պահին առկայ օրակարգը միայն ի վնաս Հայաստանի է». դէ ֆակտօ իշխանութիւնները չեն պաշտպանում երկրի շահը». «Փաստ»

    Այսպէս կոչւած՝ հայ-թուրքական յարաբերութիւնների կարգաւորման գործընթացում «Կովկաս» ինստիտուտի փորձագէտ, քաղաքագէտ Հրանտ Միքայէլեանը միանգամից մի քանի կողմերի ներգրաււածութիւն է տեսնում:

  • «Փորձ է արւում մեղաւորի գտնել անցեալ եւ ապագայում անխուսափելի պարտութիւնների համար. ի՞նչ է նշանակում ՀՀ նախագահի հրաժարականը». Regnum  
    «Փորձ է արւում մեղաւորի գտնել անցեալ եւ ապագայում անխուսափելի պարտութիւնների համար. ի՞նչ է նշանակում ՀՀ նախագահի հրաժարականը». Regnum  

    Հայաստանի նախագահի հրաժարականի յայտարարութիւնը սենսացիա չդարձաւ: Իրական իշխանութիւնն ու լիազօրութիւնները մի քանի տարի է, ինչ պատկանում են կառավարութեանը, որը, չնայած ներքին քաղաքականութեան տապալումներին եւ անգամ 2020 թւականին պատերազմում կրած պարտութեանը, գլխաւորում է Նիկոլ Փաշինեանը: Այս մասին գրում է Regnum գործակալութեան յօդւածագիր Ալեքսանդր Սաւելեւը՝ վերլուծելով նախագահի հրաժարականի ենթատեքստը:

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։