Հա

Քաղաքական

02/12/2021 - 12:15

«Չնայած «դրական ֆոնին»՝ իրանցիները ռազմական ուժի ցուցադրութիւնն Ադրբեջանի նկատմամբ շարունակում են». Ոսկանեան

Օրերս Աշխաբադում տեղի է ունեցել Իրանի ու Ադրբեջանի նախագահների հանդիպումը, որի ընթացքում Իրանի նախագահ Էբրահիմ Ռէյիսին յիշեցրել է՝ Թեհրանը «բաց ու միանշանակ դիրքորոշում ունէր ղարաբաղեան հարցում, Գերագոյն առաջնորդից մինչեւ պետական պաշտօնեաներ՝ բոլորը հաւատարիմ են եղել այն դիրքորոշմանը, որ Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականութիւնը պէտք է ապահովւի»:

«alikonline.ir» - Օրերս Աշխաբադում տեղի է ունեցել Իրանի ու Ադրբեջանի նախագահների հանդիպումը, որի ընթացքում Իրանի նախագահ Էբրահիմ Ռէյիսին յիշեցրել է՝ Թեհրանը «բաց ու միանշանակ դիրքորոշում ունէր ղարաբաղեան հարցում, Գերագոյն առաջնորդից մինչեւ պետական պաշտօնեաներ՝ բոլորը հաւատարիմ են եղել այն դիրքորոշմանը, որ Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականութիւնը պէտք է ապահովւի»:

Հանդիպման ընթացքում համաձայնագրեր են ստրագրւել, այդ թւում նաեւ Իրանի տարածքով Թուրքմենստանից դէպի Ադրբեջան գազի մատակարարումների մասին:

Իրանի եւ Ադրբեջանի նախագահների հանդիպման եւ արդիւնքների վերաբերեալ Panorama.am-ը զրուցել է ԵՊՀ Իրանագիտութեան ամբիոնի վարիչ, բ.գ.թ., դոցենտ Վարդան Ոսկանեանի հետ:

 

Panorama.am - Պարոն Ոսկանեան, ինչպէ՞ս կը գնահատէք Իրանի եւ Ադրբեջանի նախագահների հանդիպումը, առհասարակ ինչո՞վ է բացատրւում Իրանի դրական վերաբերմունքը Ադրբեջանի նկատմամբ՝ նկատի ունենալով վերջին շրջանում իրանա-ադրբեջանական յարաբերութիւններում զարգացումները:

Վ. Ոսկանեան - Իրականում մենք պէտք է հաշւի առնենք մի կարեւոր հանգամանք. չնայած այս ամենին, Իրանում տեղի ունեցած վերջին զօրավարժութիւնների արդիւնքում Արաքսի ողջ երկայնքով տեղակայւած իրանական զօրամիաւորումները մնում են իրենց տեղում: Սա շատ կարեւոր ցուցիչ է: Ըստ էութեան, իրանցիները ռազմական ուժի ցուցադրութիւնն Ադրբեջանի նկատմամբ շարունակում են, չնայած, այսպէս կոչւած, «դրական ֆոնին»: Մենք պէտք է յստակօրէն դա նկատի ունենանք մինչեւ մնացեալ դէպքերը քննարկելը:

Ինչ վերաբերում է աշխաբադեան հանդիպմանը, ապա տարածքային ամբողջականութեան խնդրի վերաբերեալ Իրանն ունի շատ յստակ դիրքորոշում: Իրանական կողմը որեւէ պարագայում չի կարող հրաժարւել տարածքային ամբողջականութեան սկզբունքից՝ հաշւի առնելով այս պետութեան կենսական շահերը, իսկ դրանք ենթադրում են առաջին հերթին տարածքային ամբողջականութեան հանգամանքի շեշտադրում: Իրանի ներսում կան սեպարատիստական օջախներ եւ որեւէ պարագայում իրանցիները չեն կարող խօսել ազգերի ինքնորոշման իրաւունքի մասին՝ հաշւի առնելով այն խնդիրները, որոնք կարող են ստանալ իրենց երկրի ներսում:

Բերեմ շօշափելի օրինակ. եթէ, ենթադրենք, իրանցիները մի պահ խօսում են Արցախի ինքնորոշման իրաւունքի մասին, վաղը կարող են առերեսւել այսպէս կոչւած «Հարաւային Ադրբեջանի» ինքնորոշման խնդիր հետ, հետեւաբար, իրանական դիրքորոշումները շատ յստակ են այս հարցում: Նաեւ հաշւի առնելով տարածաշրջանային Իրանի շահերը, որը ենթադրում է միասնական Իրաքի եւ միասնական Սիրիայի գոյութիւն: Գիտէք, Իրաքը տրոհելու եւ սունիների, շիաների, քրդերի պետութիւններ ստեղծելու, Սիրիան տրոհելու ծրագրեր կան նաեւ: Բնականաբար, իրանցիները չեն կարող դուրս գալ այս սկզբունքի շրջանակներից առնւազն յայտարարութիւնների մակարդակում:

Ինչ վերաբերում է փաստաթղթերին կամ համաձայնութիւններին, ապա տեղի է ունեցել ոչ թէ գազամուղի շինարարութեան վերաբերեալ գործարք, այլ սւոթային պայմանաւորւածութիւն, այսինքն՝ իրանական կողմը ստանալու է Թուրքմենստանից գազ եւ սւոթային եղանակով իր գազը փոխանցելու է Ադրբեջանին: Ըստ էութեան, ադրբեջանցիները գազ են գնում ոչ թէ Իրանից, այլ Թուրքմենստանից:

Դատելով այդ գազի ծաւալներից՝ դա չի կարող լուրջ նշանակութիւն ունենալ իրանա-ադրբեջանական յարաբերութիւնների համատեքստում, այսինքն, ըստ էութեան, պէտք է ենթադրել, որ այդ գազի զգալի կամ որոշակի հատւածը մատակարարւելու է Նախիջեւանի ինքնավար հանրապետութեանը, ինչը ենթադրում է, որ իրանցիները ստանալու են Նախիջեւանի վրայ հնարաւոր ճնշում բանեցնելու լրացուցիչ լծակ: Այսինքն ստանալու են, ըստ էութեան, գազային լծակ, որով կարող են անհրաժեշտութեան դէպքում ճնշում բանեցնել ոչ միայն Նախիջեւանի ինքնավար հանրապետութեան, այլ նաեւ Ադրբեջանի վրայ ընդհանրապէս:

Յայտարարութիւնների ընդհանուր համատեքստը եթէ վերլուծենք, կը նկատենք, որ Իրանի նախագահը Ադրբեջանի մասին արտայայտւելիս չի կիրառում եղբայրական բառը, մինչդեռ իրանական դիւանագիտութեան մէջ, յատկապէս վերջին տարիներին, ընդունւած էր այդ եզրոյթով բնորոշել իրանա-ադրբեջանական յարաբերութիւնները՝ եղբայրական, բարիդրացիական յարաբերութիւններ: Մինչդեռ Բաքւի բռնապետը կիրառում է եղբայրական բառը Իրանի հետ յարաբերութիւնների համատեքստում, ինչը ցուցիչ է այն բանի, որ Ադրբեջանում լրջօրէն անհանգստացած են եւ փորձում են նաեւ արեւելեան շողոքորթութեան եղանակներով չէզոքացնել այն հնարաւոր մարտահրաւէրները, վտանգները, որոնք իրենք տեսնում են Իրանից:

Իսկ այդ մարտահրաւէրները խիստ իրական են, կրկնեմ՝ իրանական զօրամիաւորումներն են կանգնած սահմանին, նաեւ Իրանն աշխատում է Ադրբեջանի ներսում կրօնական, յատկապէս շիայական ընդդիմութեան հետ առանց բարձրագոչ յայտարարութիւնների: Տեսանք, որ ստեղծւել է առանձին կազմակերպութիւն Ադրբեջանի ներսում:

Բացի այդ, Իրանն աշխատում է ազգային եւ էթնիկական խմբերի հետ, յատկապէս իրանալեզու տեղաբնիկ ժողովուրդների՝ թալիշների եւ կովկասեան պարսիկների:

Ընթերցողի ուշադրութիւնը սեւեռեմ մէկ այլ կարեւոր հանգամանքի վրայ. Իրանի ներսում փորձագիտական արձագանգներն են, որտեղ նոյնպէս այդ գազային գործարքն առանձնապէս մեծ ձեռքբերում չի գնահատւում: Միւս կողմից էլ մենք պէտք է շատ յստակ մի հանգամանք հաշւի առնենք՝ իրանցիները շարունակում են մնալ իրենց դիրքորոշումներում հաստատակամ: Խօսքը վերաբերում է իբր «զանգեզուրեան միջանցքին»: Իրանը դէմ է դրան, իրանցիները դէմ են, որպէսզի Արցախից բռնազաւթւած այդ տարածքներում իսրայէլական, նաեւ ահաբեկիչներ ներկայութիւն լինի:

Իրանական կողմը բազմիցս յայտարարել է, որ եթէ պատերազմից յետոյ ահաբեկիչների ներկայութիւնը հաստատւի այդ տարածքներում, ապա իրանական կողմը դիմելու է ռազմական միջոցների՝ ոչնչացնելու դրանց առանց որեւէ մէկից թոյլտւութիւն հարցնելու:

Մէկ այլ կարեւոր հանգամանք կայ. հաշւի առնելով իրանա-ամերիկեան յարաբերութիւնների համատեքստը, Վիեննայում մեկնարկելու են Իրանի շուրջ միջուկային համաձայնագրի բանակցութիւնների նոր շրջափուլը, իրանցիները ձգտում են այս պահին հնարաւորինս նւազեցնել իրենց սահմանների երկայնքով մէկ առկայ հնարաւոր լարւածութեան բոլոր կէտերը՝ ունենալով հիմնական թիրախ, ըստ էութեան, լուծելու իրենց խնդիրը ԱՄՆ հետ:

Կայ այլ գործօն էլ, որը ազդում է իրանա-ադրբեջանական համատեքստի վրայ. Թուրքիայի գործօնն է: Ակնյայտ է, որ թուրքական կողմը պատժամիջոցների ֆոնին Իրանի նկատմամբ ձեռք է բերել ճնշումներ կիրառելու որոշակի լծակներ յատկապէս տնտեսական ոլորտում: Թէեւ այս մասին չի խօսւում, բայց Թուրքիան կարեւոր օղակ է դարձել պատժամիջոցները շրջանցելու համար: Հետեւաբար, թուրքական գործօնն էլ ազդում է Իրանի դիրքորոշումների վրայ:

Բայց կրկնեմ՝ իրանա-ադրբեջանական յարաբերութիւններում, ըստ էութեան, որեւէ խնդրայարոյց հարց իր լուծումը չի ստացել: Այդ հարցերը մնացել են, եւ մենք գործ ունենք մի գործընթացի հետ, որը կարող է պարբերաբար կրկին ունենալ լարւածութեան փուլեր:

 

Panorama.am - Այսինքն, կարելի՞ է ասել, որ աշխաբադեան հանդիպման ժամանակ ի վնաս Հայաստանի որեւէ խնդիր չի լուծւել:

Վ. Ոսկանեան - Իրականում, եթէ մենք չենք աշխատում իրանական կողմի հետ կամ աշխատում ենք շատ թոյլ, իսկ հիմա այս մարտահրաւէրների ֆոնին Իրանի հետ համագործակցութիւնը խորացնելու համար լուրջ հնարաւորութիւններ են ստեղծւել, բայց մեր տարերային մօտեցումները բերում են նրան, որ իրանցիներն իրենց խնդիրները նաեւ լուծեն այն կողմի հետ, որը հանդէս է գալիս այդ խնդիրների լուծման նախաձեռնութեամբ:

Երբ Հայաստանից հնչում է յայտարարութիւն, որ Հայաստանի Գորիս-Կապան աւտոճանապարհի Որոտանի հատւածում իրանական բեռնատարների վարորդների խնդիրը չի առնչւում Հայաստանին, այլ Իրանը պէտք է այդ խնդիրը լուծի Ադրբեջանի հետ, ուրեմն իրանցիներն այդ խնդիրը լուծում են Ադրբեջանի հետ:

Մենք պէտք է ի նկատի ունենանք մի կարեւոր հանգամանք եւ յստակօրէն արձանագրենք՝ Իրանը շարունակում է պահպանել իր յստակ դիրքորոշումները կապւած «զանգեզուրեան միջանցքի», Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքային ամբողջականութեան, Ադրբեջանի հակաիրանական գործողութիւնների հետ եւ այդ օրակարգը որեւէ կերպ չի փոխւել:

 

Panorama.am - Շնորհակալութիւն հարցերին պատասխանելու համար:

 

Յարակից լուրեր

  • «Դրօշակ»-ի առաջնորդող. Խաբկանքի եւ իրականութեան միջեւ
    «Դրօշակ»-ի առաջնորդող. Խաբկանքի եւ իրականութեան միջեւ

    Հայաստանում լրատւամիջոցներ կան, որոնք Լեւոն Տէր-Պետրոսեանի իշխանավարման օրերից գրեթէ ամէն օր յայտարարում են, թէ Ռուսաստանը փլուզւում է, շուտով այդ երկիրը կը դադարի գոյութիւն ունենալուց, առնւազն այն տեսքով, որ ունի հիմա։ Այս քարոզին զուգահեռ ժամանակի ընթացքում Արեւմուտքի ձեռքին խաղալիք դարձած Ելցինին փոխարինեց ռուսական մեծապետական ձգտումները մարմնաւորող Պուտինը, եւ փոխւեց Ռուսաստանը։ 

  • Ակնարկ. «Սուրմալու»-ի ողբերգութիւն. Հետեւութիւններ
    Ակնարկ. «Սուրմալու»-ի ողբերգութիւն. Հետեւութիւններ

    «Սուրմալու»-ի ողբերգութիւնը քանի մը ուղղութիւններով ուշացած հետեւութիւններու առիթ կու տայ:

    Նախ եւ առաջ դէպքին ահաւորութիւնը ցաւակցելու, սգոյ օր յայտարարելու, զոհերու եւ ընդհանրապէս տուժածներու ընտանիքներուն ամէն տեսակի աջակցութիւն ցուցաբերելու հրամայականը կ՛ընդգծէ: Նման ողբերգութիւններ անշուշտ պէտք չէ քաղաքականացնել եւ առաւելներ ձեռք բերելու առիթի ծառայեցնել: 

  • «Ադրբեջանը՝ որպէս արհեստածին կազմաւորում, մեղմ ասած, այնքան էլ բարւոք վիճակում չէ». Վարդան Ոսկանեան
    «Ադրբեջանը՝ որպէս արհեստածին կազմաւորում, մեղմ ասած, այնքան էլ բարւոք վիճակում չէ». Վարդան Ոսկանեան

    Ադրբեջանը՝ որպէս արհեստածին կազմաւորում, մեղմ ասած, այնքան էլ բարւոք վիճակում չէ, որքան դա փորձում է ներկայացնել Բաքւի բռնապետական վարչախումբը, իսկ Արցախի բռնազաւթւած տարածքներում ծախսւող իւրքանչիւր մանաթը կտրւում է առաջին հերթին հէնց բուն Ադրբեջանի տարբեր շրջաններից, ինչն էլ յարուցում է արդէն իսկ նկատելի դժգոհութիւն:

  • «Անկարեւորութեան փառատօնը»՝ հայկական տեսադաշտին մէջ
    «Անկարեւորութեան փառատօնը»՝ հայկական տեսադաշտին մէջ

    Վերոյիշեալ նախադասութիւնն ու վերնագիրը պերճախօս իրապաշտութեամբ կը ներկայացնեն ներկայի մեր՝ հայութեան ու Հայաստանի իրավիճակը:

  • Ակնարկ. Իրանեան ազդակներ եւ Թրքական ագիլէսեան կրունկներ
    Ակնարկ. Իրանեան ազդակներ եւ Թրքական ագիլէսեան կրունկներ

    Իրանի արտաքին գործոց նախարարութիւնը կը յայտնէ, որ իր երկիրը յառաջընթաց գրանցած է հիւլէական համաձայնագիրին վերաբերեալ վերջին բանակցութիւններուն: Պաշտօնական Թեհրանը իր գրաւոր պատասխանը տուած է Եւրոպական Միութեան կողմէ այս հարցերը համակարգողին: Նախադրեալները կը խօսին որոշ առկախ հարցերու մասին, որոնք, ըստ Թեհրանի յայտարարութեան, չեն ստուերեր ընդհանուր համաձայնութիւնը, որուն մօտ են կողմերը: Բնականաբար կը սպասուի Միացեալ Նահանգներու պատասխանին:

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։