Հա

Քաղաքական

25/06/2022 - 13:50

Նոր մարտահրաւէրներին համահունչ՝ մեր քաղաքականութիւնը պէտք է փոփոխութեան ենթարկւի

Արցախի Հանրապետութեան կրթութեան, գիտութեան, մշակոյթի եւ սպորտի նախարարի տեղակալ Լեռնիկ Յովհաննիսեանը պատասխանում է «Ապառաժ»-ի հարցերին:

«alikonline.ir» - Արցախի Հանրապետութեան կրթութեան, գիտութեան, մշակոյթի եւ սպորտի նախարարի տեղակալ Լեռնիկ Յովհաննիսեանը պատասխանում է «Ապառաժ»-ի հարցերին:

 

- Յետպատերազմեան շրջանում ինչպէ՞ս էք պատկերացնում Արցախում տարւող մշակութային քաղաքականութիւնը, այն ի՞նչ փոփոխութիւններ է կրել:

- Բնականաբար, Արցախի բնականոն մշակութային կեանքը 44-օրեայ պատերազմից յետոյ զգալի փոփոխութիւններ կրեց, նաեւ առաջացան նոր մարտահրաւէրներ, յատկապէս՝ մշակութային ժառանգութեան պահպանման հետ կապւած: Մենք նիւթական եւ ոչ նիւթական մշակութային ժառանգութեան լուրջ կորուստներ կրեցինք: Մօտ 2000 մշակութային յուշարձաններ մնացին թշնամու կողմից օկուպացւած տարածքներում, միեւնոյն ժամանակ մենք նաեւ լուրջ կորուստներ ունեցանք ոչ նիւթական մշակութային ժառանգութեան ասպարէզում, երբ օրինակ ամբողջական շրջան իր պատմական լանդշաֆտով, ուրոյն կենցաղով, մշակոյթով, ենթաբարբառով (պատմական Դիզակ գաւառը՝ Հադրութի շրջանը) մնաց թշնամու օկուպացիայի տակ: Ոչ պակաս ինքնատիպ էր նախկին Վարանդա գաւառի վերին ենթաշրջանը, յատկապէս նրա նախկին կենտրոն Աւետարանոց գիւղն իր շրջակայքով, նաեւ Շուշի քաղաքը: Այն նոյնպէս շատ հետաքրքիր պատմական լանդշաֆտ ունի, իր ուրոյն սովորոյթներով, իր պատմամշակութային ժառանգութեամբ: Սա լուրջ կորուստ էր Արցախի համար, եւ մենք պէտք է համապատասխան քայլեր ձեռնարկենք գոնէ ինչ-որ չափով այդ յուշարձանները, մշակութային ժառանգութիւնը փրկելու համար:

 

- Իսկ որո՞նք են այդ քայլերը:

- Նիւթական մշակութային ժառանգութեան հետ կապւած՝ օկուպացւած տարածքներում ոչ միայն միջնադարեան եկեղեցիները, վանական համալիրները, մատուռները, գերեզմանոցները, տապանաքարերը, խաչքարերը, բերդ-ամրոցները, կամուրջներն են ենթարկւում վանդալիզմի ու ոչնչացման, այլ նաեւ համեմատաբար նոր կառուցւած յուշարձանները, մասնաւորապէս՝ Հայրենական Մեծ պատերազմի զոհերին եւ Արցախեան առաջին պատերազմում զոհւած ազատամարտիկներին նւիրւած յուշահամալիրները: Մենք այդպիսի յուշարձանների հիմնայատակ ոչնչացման եւ վանդալիզմի բազմաթիւ փաստեր ունենք:

Մենք պէտք է ամէն ինչ անենք, որ միջազգային հանրութիւնը Ադրբեջանին զսպելու քաղաքականութիւն վարի: Մինչեւ հիմա, բացի մի քանի ոչինչ չասող յայտարարութիւններից, գործնական քայլեր չեն ձեռնարկւել: Արցախի իշխանութիւնների կողմից որոշակի քայլեր ձեռնարկւում են, որպէսզի կարողանանք այդ ամենին ինչ-որ չափով հակազդել եւ քանդման ու պղծման ընթացքը կանգնեցնել:

 

- Ինչքանո՞վ է ուսումնասիրւած օկուպացւած տարածքների նիւթական ժառանգութիւնը, արդեօ՞ք ունենք կորսւած բոլոր պատմամշակութային յուշարձանների տւտալները:

- Այո, յուշարձանների բոլոր պետական ցուցակներն առկայ են: Յուշարձանների յայտնաբերումը եւ վկայագրումը շարունակական գործընթացներ են: Վերջին 30 տարւայ ընթացքում հնարաւորինս այդ ուսումնասիրութիւնները կատարել ենք: Իհարկէ, չենք աւարտել, բայց հիմնական մասը վկայագրւած, պահպանական գօտիները կազմւած են: Մինչեւ 2017թ. 4112 յուշարձանի վկայագրում ենք կազմել: Այդ գործընթացը շատ աւելի վաղ է սկսւել, իսկ 2009թ. նաեւ սկսւել է պահպանական գօտիների կազմումը: Մօտ 1400-ից աւելին կազմւած են, որը բաւականին պատկառելի թիւ է:

Այսօր հիմնական խնդիրն այն է, որ կարողանանք օկուպացւած տարածքների յուշարձանների մասին տեղեկատւութիւն տանք: Տարբեր սոցկայքերից իմանում ենք, թէ ինչպիսին է իրավիճակը օկուպացւած տարածքներում, տեսնում ենք պղծման, քանդման, վանդալիզմի տեսարաններ եւ նաեւ յուշարձանների ուղղափառացման դէպքեր, մասնաւորապէս՝ Շուշի քաղաքի եկեղեցիների, որը ոչ պակաս վտանգաւոր է, քան միջնադարեան մեր միւս յուշարձանների աղւանացման գործընթացը: Դրա համար Ադրբեջանն օգտագործում է իր ազգային փոքրամասնութիւններից ուդիներին: Դա իրենց քաղաքականութեան այն մասնիկն է, որն սկսել են դեռեւս 1960-ական թւականներից:

 

- Մօտ երկու տարի պաշտօնավարել էք՝ որպէս նախարար, նաեւ որոշ ժամանակ փոխնախարար էիք: Ի՞նչ կիսատ թողած գործ ունէք, որ հիմա շարունակում էք:

- Մշակութային քաղաքականութիւնը չընդհատւող, շարունակական գործընթաց է: Այսօր մարտահրաւէրները փոխւել են, եւ հիմնական խնդիրը մեր մշակութային ժառանգութեան պահպանութեան, ուսումնասիրութեան հետ է կապւած: Նաեւ մենք պէտք է կարողանանք ճիշտ ներկայացնել մեր մշակութային ժառանգութեան հետ կապւած իրավիճակն աշխարհին: Այսօր համաշխարհային հանրութիւնը որոշակի անտարբերութիւն է ցուցաբերում, միաժամանակ Ադրբեջանը բաւականին ակտիւ քարոզչութիւն է ծաւալում, խօսում այն մասին, թէ իբր այստեղ շատ քիչ բնակչութիւն է մնացել, թէ Լեռնային Ղարաբաղի հարց գոյութիւն չունի: Սա, բնականաբար, իր որոշակի ազդեցութիւնն է թողնում: Ճիշտ, համարժէք քաղաքականութեամբ պէտք է հակազդել այդ ամենին, որպէսզի կարողանանք համաշխարհային հանրութեանը ներկայացնել, որ այստեղ մարդիկ ապրում, արարում են, ունեն իրենց ուրոյն մշակոյթը, որը հայկական մշակոյթի մի մասն է կազմում եւ կրում է այն հայկական ինքնատիպ արժեհամակարգը, որը համայն քրիստոնեայ աշխարհի մի մասնիկն է:

 

- Մասնագիտութեան բերումով շատ էք ուսումնասիրել Արցախի տարածքում գտնւող յուշարձանները, չափագրել դրանք: Կը մտածէի՞ք, որ դրանք մի օր կը կորցնենք:

- Անկեղծ ասած, հիմա կարծես թէ վատ երազի մէջ լինենք: Ոչ միայն մեր կողմից, այլ ընդհանրապէս մեր մասնագէտների կողմից թշնամու օկուպացիայի տակ գտնւող տարածքներում կատարւած աշխատանքները հիմա մեծ արժէք են ներկայացնում: Դրանք այն վաւերագրերն են, որոնք այսօր Ադրբեջանի կողմից տարւող քաղաքականութեանը հակազդելու լուրջ զէնք են: Այսօր այդ աշխատանքը մեծարժէք նիւթ է պարունակում իր մէջ, եւ մենք ջանասիրաբար պէտք է պահպանենք, որպէսզի այդ տարածքների ազատագրումից յետոյ կարողանանք պատմաճարտարապետական յուշարձանների նախկին տեսքը վերականգնել:

 

- Ընդհանրապէս մի բան կորցնելուց յետոյ աւելի ես արժեւորում: Այս առումով՝ արդեօ՞ք մեր վերահսկողութեան տակ մնացած յուշարձանների նկատմամբ վերաբերմունքը փոխւել է, արդէն այլ աչքո՞վ ենք սկսել նայել դրանց:

- Անկեղծ ասած, մենք միշտ էլ մէկ աչքով ենք նայել, ուղղակի որոշ դէպքերում այդ յուշարձանների նկատմամբ հասարակութիւնը, նաեւ տեղական ինքնակառավարման մարմիները որոշակի անտարբեր վերաբերմունք ունէին: Մենք պէտք է աւելի արժեւորենք մեր յուշարձանները եւ պահենք-պահպանենք դրանք: Վերականգնման, ուսումնասիրման, տարբեր գործառոյթների հետ կապւած քայլեր կատարւում են, որոնք մեզ չեն գոհացնում: Չպէտք է մոռանալ նաեւ, որ տարբեր ուսումնասիրութիւններ իրականացնելու համար կան լուրջ անվտանգային խնդիրներ, սահմանամերձ գօտում յայտնւած որոշ վայրերում հնագիտական, գիտահետազօտական աշխատանքներ կատարելը որոշակի դժւարութիւններ է յարուցում: Սրանք մէկը միւսի հետ փոխկապակցւած խնդիրներ են, որոնք պէտք է ժամանակի ընթացքում կարգաւորենք:

Հովանաւորչական միջոցներով այժմ վերանորոգւում են Ամարասի վանքը, Երիցմանկանց վանքը, այս տարւայ մեր ծրագրում ներառւած են Բովուրխանի վանական համալիրի շինարարական աշխատանքները, նաեւ կատարւելու են նոր պահպանական գօտիների, նոր յուշարձանների վկայագրման աշխատանքներ: Սրանք շարունակական բնոյթ են ունենալու. պէտք է նոր մարտահրաւէրներին համաշունչ մեր քաղաքականութիւնը որոշակի փոփոխութեան ենթարկւի:

 

- Մի ժամանակ «կորուսեալ հայրենիք» ասելով նկատի ունէինք Արեւմտեան Հայաստանը, հիմա այդ կարգավիճակում նոր վայրեր են յայտնւել: Դուք ծնունդով Քարին տակից էք. ի՞նչ զգացողութիւն էք ունենում ամէն անգամ Ձեր հայրենի գիւղի մօտով անցնելիս:

- Անկեղծ ասած, չեմ կարող բառերով բացատրել այն ապրումները, որ մենք ունենում ենք: Հայրենազրկումից ծանր բան չկայ: Դրանք մարդկային անբացատրելի ապրումներ են. կեանքը լրիւութեամբ փոխւում է: Բայց այն զգացողութիւնն ունեմ, որ մի օր վերադառնալու ենք:

 

- Շատերը Ձեզ գիտեն՝ որպէս պատմաբան, մի մասը՝ որպէս դաշնակցական, նախկին նախարար, պատգամաւոր: Դուք ձեզ ինչպէ՞ս կը ներկայացնէիք:

- Ես միշտ հպարտանում եմ իմ մասնագիտութեամբ՝ ազգագրութեամբ: Կարծում եմ, որ որպէս մասնագէտ ամենամնայուն գործերն արել եմ որպէս ազգագրագէտ՝ թէ Արցախի հանրայինում վարելով «Մեր երկիր» հաղորդաշարը, թէ բաւականին երկար ժամանակ ուսումնասիրելով, վկայագրելով մեր յուշարձանները, թէ մասնակցելով տարբեր գիտական ծրագրերի:

 

- Իսկ ո՞րն էք համարում Ձեր ամենակարեւոր առաքելութիւնը:

- Ամենակարեւոր առաքելութիւնն է պահպանել մեր պապերի, մեր նախորդ սերնդի թողած արժեհամակարգը, պատմական ժառանգութիւնը, մեր ազգային ինքնութեան կարեւորագոյն հարացոյցները: Կարեւոր է, որպէսզի կարողանանք ազատութեան, անկախութեան այն տեսլականը, գաղափարները, որոնք մեզ աւետել են մեր նախորդ սերունդները, ճիշտ ձեւով մատուցել մատաղ սերնդին, եւ մեր գործունէութեամբ մատաղ սերնդին փոխանցենք այն հսկայական մշակութային ժառանգութիւնը, որն ստեղծւել է մեր երկրում:

 

- Ի՞նչ գիրք է հիմա Ձեր սեղանին:

- Ճիշտն ասած, միշտ երկու-երեք գիրք եմ կարդում: Այս պահին սեղանիս է Ռուբէն Գալչեանի «Ադրբեջանական պատմաշխարհագրական զեղծարարութիւնները» գիրքը է, որը վերընթերցում եմ:

 

- Ձեր կեանքի ամենատխուր օրը:

- 2020թ. շատ տխուր օրեր եմ ունեցել, բայց երեւի ամենատխուր օրը, երբ հայրենի գիւղս բռնազաւթւեց թշնամու կողմից:

 

- Ձեր նշանաբանը:

- Ազատ, անկախ եւ միացեալ Հայաստան:

 

- Ի՞նչն է Ձեզ հիմա ոգեւորում:

- Հիմա ոգեւորութեան շատ քիչ առիթներ կան, չեմ կարող ասել:

Հարցազրոյցը՝ Տաթեւիկ Աղաջանեանի

 

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։