Հա

Քաղաքական

02/07/2022 - 14:00

Փորձ է արւում վերացնել արցախահայութեան ստեղծած պետականութիւնը

Արցախի Հանրապետութեան Ազգային Ժողովի արտաքին յարաբերութիւնների յանձնաժողովի նախագահ, ՀՅԴ խմբակցութեան անդամ Վահրամ Բալայեանի հետ «Ապառաժ»-ը զրուցել է յանձնաժողովի գործունէութեան, Արցախի հարցով ընթացող բանակցութիւնների ձեւաչափի, ընթացքի մասին:

«alikonline.ir» - Արցախի Հանրապետութեան Ազգային Ժողովի արտաքին յարաբերութիւնների յանձնաժողովի նախագահ, ՀՅԴ խմբակցութեան անդամ Վահրամ Բալայեանի հետ «Ապառաժ»-ը զրուցել է յանձնաժողովի գործունէութեան, Արցախի հարցով ընթացող բանակցութիւնների ձեւաչափի, ընթացքի մասին:

 

- Պարոն Բալայեան, յետպատերազմեան շրջանում ի՞նչ խնդիրներ են առաջացել յանձնաժողովի աշխատանքների հետ կապւած եւ ինչպէ՞ս էք դրանք յաղթահարում:

- Արցախեան երրորդ պատերազմից յետոյ մեր բնականոն կեանքը կազմակերպելու տեսանկիւնից բազում խոչընդոտներ ունենք, այդ թւում՝ նաեւ արտաքին յարաբերութիւնների յանձնաժողովում: Խնդիրներն աւելի շատ են արտաքին յարաբերութիւնների ոլորտում, որովհետեւ հարցը կապւած է Արցախի միջազգային ճանաչման, նրա կարգավիճակի հետ, իսկ հանրութիւնը քաջատեղեակ է, որ բաւականին մեծ ճնշումներ կան: Այդ ճնշումների պարագայում կազմակերպւած աշխատանքը նոյնպէս դժւարանում է:

Մի փաստ նշեմ. 2018-2020թ. այսինքն՝ նախքան պատերազմը, Արցախի Հանրապետութիւն է ժամանել 43 միջազգային պատւիրակութիւն՝ ոչ միայն խորհրդարանականներ, այլ նաեւ քաղաքական գործիչներ, քաղաքապետեր, մշակութային գործիչներ: Այդ մարդկանց միջոցով հնարաւորութիւն կար որոշ չափով մեր դատը առաջ տանելու, փորձելու հասկանալի դարձնել մեզ աշխարհին: Սա մի խողովակ էր, որը բաւականին լաւ աշխատում էր։ Ցաւօք սրտի, այդ խողովակն այսօր փակւած է: Բաւականին մեծ խոչընդոտներ կան դրսի պատւիրակութիւնների՝ Արցախ ժամանելու տեսանկիւնից, միւս կողմից էլ՝ աւելի են դժւարացել մեր պատւիրակութիւնների այցելութիւնները այս կամ այն երկրներ: Իհարկէ, նախկինում էլ կար այդ խնդիրը, հիմա այս տեսանկիւնից աւելի վատ իրավիճակ է ստեղծւել:

Յանձնաժողովի աշխատանքների հետ կապւած՝ արձագանգում ենք այս կամ այն հարցերին, որոնք վերաբերում են Արցախի հիմնախնդրին: Որպէս պատգամաւորներ՝ փորձում ենք հանրութեան, լրատւամիջոցների հետ շփւել, որպէսզի որոշակի հանրային մթնոլորտ ձեւաւորւի՝ դուրս գալու այն հոգեբանական ճգնաժամից, որի մէջ գտնւում ենք բոլորս: Այս ոլորտում բոլորս անելիք ունենք. հասարակութեան հետ շփւելու, փորձելու հասարակութեան ուժերը մէկտեղել, իրար մէջ գոյութիւն ունեցող հակակրանքը, անհամաձայնութիւնը մեղմել եւ միասնական ճակատ ձեւաւորել:

 

- Իսկ ՀՀ-ի համապատասխան յանձնաժողովի հետ համագործակցո՞ւմ էք: Շատ է խօսւում, որ յետպատերազմեան շրջանում երկու պետութիւնների միջխորհրդարանական յանձնաժողովը չի գործում:

- Ինչպէս Ազգային ժողովի միւս յանձնախմբերի միջեւ չկայ որեւէ կապ, համագործակցութիւն ոչ թէ մեր, այլ ՀՀ մեր գործընկերների պատճառով, նոյն իրավիճակում նաեւ արտաքին յարաբերութիւնների յանձնաժողովներն են: Փորձ է արւում որոշակի մթնոլորտ ձեւաւորել մշակութային, կրթական ոլորտների հանդիպումներով, բայց սա շղարշ է, իրականում այդ յարաբերութիւնները չկան: Սա ցաւալի է, բայց փաստ է:

Ես փորձ կատարել եմ Ստեփանակերտում յանձնաժողովների հանդիպում կազմակերպել, բայց «քաղաքավարի» մերժում եմ ստացել: Գիտէի, որ կը մերժեն, որովհետեւ ընդհանուր մթնոլորտը, վերաբերմունքն է այդպիսին, դա տեսանելի է: Բայց կարող եմ ասել, որ այս հարցում մեր գործընկերները սխալւում են: Նրանք այսպէս են մտածում՝ չունենալ յարաբերութիւններ, Ադրբեջանին չջղայնացնել եւ փորձել հարցերին լուծումներ ապահովել, բայց դա չի ստացւելու, որովհետեւ Ադրբեջանն ունի այլ ծրագրեր ու ցանկութիւններ, եւ անկախ այն հանգամանքից՝ այցելեն կամ ոչ, փորձեն համագործակցել, դրանից դուրս ինքն ունի իր քաղաքականութիւնը: Սա պէտք է մեր գործընկերները լաւ հասկանան: Եւ պատահական չէ, որ Նիկոլ Փաշինեանն ասաց, որ ձգտում են խաղաղութեան, բայց դա կարող է չլինել, այսինքն՝ իրենք էլ դա լաւ գիտեն:

Միւս կողմից էլ՝ փորձել ձեւ անել, թէ ոչինչ չես տեսնում, չես նկատում, մեզ համար աւելի վտանգաւոր է: Սա նշանակում է՝ նիրհի մէջ մտնել, գործնական ոչինչ չանել քո դիմադրական կարողութիւնները մեծացնելու, քո անվտանգային համակարգը ամրապնդելու եւ քո ապագան կառուցելու տեսակէտից:

 

- Յունիսի 24-ին Բաքւում ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգէյ Լաւրովը յայտարարեց, որ Արցախի հարցով բանակցութիւններում ԵԱՀԿ ձեւաչափը չկայ: Այդ դէպքում ի՞նչ ձեւաչափով են ընթանում բանակցութիւնները:

- ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձեւաչափը ցանկալի կը լինէր, որ գործէր: Սա ոչ միայն Արցախեան հիմնահարցը հարթելու, լուծելու գործիք է, այլ միաժամանակ նաեւ առիթ է տարբեր բեւեռներում գտնւող ուժային կենտրոններին իրար մօտ բերելու: Եթէ նայում ենք բանակցային գործընթացի ողջ ժամանակահատւածին, ապա տեսանելի է, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը ներկայացնող երկրները այս հարցում համարեա համակարծիք էին: Կարգաւորման հիմքում դրւած երեք՝ ազգերի ինքնորշման իրաւունքի, տարածքային ամբողջականութեան եւ ուժի չկիրառման սկզբունքները խօսում են այն մասին, որ կար որոշակի կոնսեսուս, համաձայնութիւն:

Ցաւօք սրտի, ուկրայինական դէպքերը մեզ նոր մարտահրաւէրների առաջ կանգնեցրին, եւ այս երկրների միջեւ եղած հակասութիւնը խորացաւ, թշնամական դարձաւ: Այս ամենից ելնելով է, որ ՌԴ արտգործնախարարը ոչ միայն Բաքւում, այլ նաեւ այլ վայրերում խօսել է այդ թեմայով: Բայց չպէտք է մոռանալ, որ նա տարբեր յայտարարութիւններ է արել, այդ թւում՝ նաեւ Փառուխի հետ կապւած: Սա դիւանագիտութիւն է: Ամէն նախադասութիւն, ամէն ստորակէտ որոշակի ուղերձ է՝ նայած որ երկրից, որ միջազգային կառոյցից կամ ում շուրթերով է հնչում: Իհարկէ, այս ամէնը մտահոգիչ է, բայց միւս կողմից էլ մեզ պէտք է դա մղի դիւանագիտութեան ասպարէզում նոր գործողութիւնների, որպէսզի ճշտենք, թէ այդ բառերի տակ ինչ է թաքնւած, իրական միտքը, նպատակը որն է եւ ուժերի ներածին չափ փորձենք այդ ամէնն օգտագործել՝ ի նպաստ մեր անվտանգային համակարգի եւ Արցախեան հիմնահարցի կարգաւորման:

Անկախ նրանից, թէ թշնամական երկրից են ուղերձներ հնչում կամ բարեկամական, մեզ համար կան «կարմիր գծեր»: Ապրիլի 14-ին ԱՀ ԱԺ յայտարարութեան մէջ դա բաց տեքստով ներկայացւեց մեր հանրութեանը, աշխարհին, բարեկամներին ու թշնամիներին: Մենք ընտրութեան հնարաւորութիւն էլ չունենք. մեզ մի անկիւն են մտցրել եւ այդ անկիւնից մենք պէտք է փորձենք դուրս գալ, իսկ դուրս գալու ելքը ազատութեան, անկախութեան ճանապարհն է:

 

- Յունիսի 16-ին ՀՀ նախագահ Վահագն Խաչատուրեանը ՌԴ-ում հայ համայնքի ներկայացուցիչների հետ հանդիպման ժամանակ նշել է, որ Արցախի հարցով ԱՀ իշխանութիւնները կիսում են ՀՀ իշխանութիւնների տեսակէտը: Դուք ի՞նչ տպաւորութիւն ունէք այս առումով:

- Տեղեկատւական դաշտը եւ դրանից դուրս եղած տեղեկութիւնները վերլուծելով՝ պիտի ասենք, որ մօտեցումներն առ այս պահը տարբեր են: Արցախի Հանրապետութեան թէ գործադիր, թէ օրէնսդիր մարմինների պատասխանատուներից որեւէ մէկը չի ժխտել դա: Այդ հարցի շուրջ Արցախի պաշտօնեաներն արձագանգել են, խօսքը վերաբերում է ԱԺ նախագահին եւ ԱԳ նախարարին: ՀՀ նախագահի ասածը, թէ ինքն ինչպէս է ընկալում, որեւէ առնչութիւն չունի մեր ուղեգծի հետ: Իրաւունք չունեն մեր անունից խօսելու: Այդ իրաւունքը մեր ժողովուրդը մեզ է տւել, եւ մենք անում ենք այն, ինչ ժողովուրդը ցանկանում է:

 

- ՀՀ-ի հետ կապող նոր կառուցւող ճանապարհը ինչքանո՞վ կարող է անխափան կապ ապահովել ՀՀ-ի հետ: ՀՀ վարչապետն իր վերջին ասուլիսի ժամանակ նշել է, որ այն աւելի անվտանգ։ Ինչքանո՞վ է սա համապատասխանում իրականութեանը:

- Ճանապարհի անվտանգ կամ վտանգաւոր լինելու առումով մի քիչ դժւարանում եմ խօսել, որովհետեւ անձամբ այդ ճանապարհով չեմ անցել եւ դժւար եմ պատկերացնում ինչպիսին է լինելու: Միայն կարող եմ ասել, որ գործող ճանապարհը մեզ համար աւելի շահեկան է: Առաջինը՝ ժողովուրդը սովորել է այդ ճանապարհին, երկրորդը՝ չպիտի մոռանանք, որ այդ ճանապարհի վրայ հայկական բնակավայրեր կան: Երբ 1921թ. Լեռնային Ղարաբաղը բռնակցւեց Ադրբեջանին, դրանից յետոյ մինչեւ 1923թ. ԼՂ ինքնավարութեան հետ կապւած վէճեր էին ընթանում. Ադրբեջանը չէր ցանկանում ինքնավարութիւն տալ: Այդ ժամանակ Ադրբեջանի կենտգործկոմի նախագահ Կասումովի ստորագրութեամբ մի փաստաթուղթ կազմւեց, որտեղ ներկայացւած էին ԼՂԻՄ-ի կազմում ընդգրկւած բնակավայրերը: Այդ 212 բնակավայրերից մէկը հէնց Աւդալարն էր (Բերձոր, Լաչին): Հետագայում որոշ բնակավայրեր ԼՂԻՄ-ից «խուզւել» են, այդ թւում՝ Բերձորը:

 

- ԱՀ բարձրաստիճան պաշտօնեաների կողմից յաճախ է հնչում, որ Արցախը երբեք չի լինելու Ադրբեջանի կազմում: Ինչո՞վ էք դա բացատրում. բանակցութիւններում միայն այդ հարցն է քննարկւում:

- Զարգացումները դրան են տանում, դրա համար մշտապէս հնչեցւում է այդ հարցը, ամէն կերպ փորձ է արւում վերացնել արցախահայութեան ստեղծած պետականութիւնը: Սա է այդ ամբողջ պայքարի էութիւնը: Արցախի պետականութիւնը ստեղծւել է 1991թ. գործող օրէնքների՝ ԽՍՀՄ օրէնսդրութեան եւ միջազգային օրէնքների շրջանակներում: Այսօր նորից յետվերադարձի գործընթաց է ընթանում:

Ճիշտ է, մենք միջազգայնօրէն ճանաչւած չենք, բայց նոյն Ադրբեջանը առաջին պատերազմի ժամանակ մեզ հետ բազմիցս բանակցել է: Եթէ մենք չկայինք, ո՞ւմ հետ է բանակցել, զինադադար ստորագրել: Նշանակում է՝ իրենք էլ էին ճանաչում, որ այդ պետութիւնը կայ: Հիմա ուժերի դասաւորւածութիւնը փոխւել է, Թուրքիան պաշտպանում է Ադրբեջանին, վերջինիս ֆինանսական հնարաւորութիւնները մեծ են, տնտեսական կապեր ունի տարբեր երկրների հետ, եւ սա թոյլ է տալիս, որ ինքը մեզ վրայ ճնշումը մեծացնի: Սակայն 30 տարի առաջւայ իրադարձութիւնները փաստում են, որ Արցախի Հանրապետութիւնը եղել է եւ հիմա էլ գոյութիւն ունի՝ չնայած ջլատւած, տարածքի 75%-ը բռնազաւթւած, այնուամենայնիւ գոյութիւն ունի:

 

Զրուցեց Տաթեւիկ Աղաջանեանը

 

Յարակից լուրեր

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։