Հա

Քաղաքական

19/07/2022 - 13:50

Ադրբեջանի կազմում որեւէ կարգավիճակ չի կարող ապահովել Արցախի անվտանգութիւնը

Յուլիսի 6-ին Ստեփանակերտում կայացել է ԱՀ արտաքին գործերի նախարարութեան կողմից հրատարակւած «Արցախեան հիմնախնդիրը եւ Արցախի Հանրապետութեան արտաքին քաղաքականութիւնը» գրքի շնորհանդէսը: Գրքի արցախեան շնորհանդէսին ներկայ էին ԱՀ Ազգային ժողովի նախագահ Արթուր Թովմասեանը, ԱՀ պետական նախարար Արտակ Բեգլարեանը, քաղաքական, հասարակական գործիչներ: Գրքի գլխաւոր խմբագիրը ԱՀ արտաքին գործերի նախարար, պ.գ.թ. Դաւիթ Բաբայեանն է: Նրա խօսքով՝ գրքի վրայ ԱՀ ԱԳՆ աշխատակազմն աշխատել է մօտ մէկ տարի: Հրապարակւած աշխատութեան, արտաքին քաղաքականութեանն առնչւող հարցերի շուրջ «Ապառաժ»-ը զրուցել է ԱՀ արտաքին գործերի նախարար Դաւիթ Բաբայեանի հետ:

«alikonline.ir» - Յուլիսի 6-ին Ստեփանակերտում կայացել է ԱՀ արտաքին գործերի նախարարութեան կողմից հրատարակւած «Արցախեան հիմնախնդիրը եւ Արցախի Հանրապետութեան արտաքին քաղաքականութիւնը» գրքի շնորհանդէսը: Այն Երեւանում ներկայացւել է յունիսի 20-ին: Գրքի արցախեան շնորհանդէսին ներկայ էին ԱՀ Ազգային ժողովի նախագահ Արթուր Թովմասեանը, ԱՀ պետական նախարար Արտակ Բեգլարեանը, քաղաքական, հասարակական գործիչներ: Գրքի գլխաւոր խմբագիրը ԱՀ արտաքին գործերի նախարար, պ.գ.թ. Դաւիթ Բաբայեանն է: Նրա խօսքով՝ գրքի վրայ ԱՀ ԱԳՆ աշխատակազմն աշխատել է մօտ մէկ տարի: Հրապարակւած աշխատութեան, արտաքին քաղաքականութեանն առնչւող հարցերի շուրջ «Ապառաժ»-ը զրուցել է ԱՀ արտաքին գործերի նախարար Դաւիթ Բաբայեանի հետ:

 

- Գրքի շնորհանդէսի ժամանակ խօսել էք Արցախեան հիմնահարցի վերաբերեալ միասնական կարծիք արտայայտելու մասին: Այս առումով հայկական տիրոյթում ինչ-որ տարակարծութիւններ կա՞ն:

- Խնդիրը տարակարծութիւնների մէջ չէ: Խնդիրն այն է, որ կան մի շարք կարեւորագոյն փաստաթղթեր, կայ Սահմանադրութիւն, որի դրոյթներին անվերապահօրէն պիտի հետեւենք, կայ ԱԳՆ կանոնադրութիւն, 2020թ. յուլիս ամսւայ՝ ԱՀ նախագահի հրամանագիրը, որտեղ նշւած է, որ ԱԳՆ-ն պիտի լինի ԱՀ արտաքին քաղաքականութեան համակարգողը: Պարզ է, որ երկրի նախագահն է հանդիսանում արտաքին քաղաքականութեան ուղղւածութեան որոշողը, ԱԳՆ-ն էլ իրականացնում է ծրագիրը: Յատկապէս վճռորոշ պահերին շատ կարեւոր է պահպանել համապատասխան կառուցւածքը, կանոնները, որովհետեւ չպահպանելու դէպքում բարդութիւններ են լինելու:

Մենք չպիտի սպասենք, որպէսզի բարդութիւն ստեղծւի, պէտք է ժամանակին այնպէս անենք, որ այդ դժւարութիւնները չլինեն, որովհետեւ հիմա մեր ճակատագիրն առանց չափազանցնելու որոշւում է քաղաքական եւ աշխարհաքաղաքական տիրոյթում: Եթէ ժամանակին արտաքին քաղաքականութիւնը եղել է պետութեան կենսագործունէութեան, նրա շահերի պաշտպանութեան կարեւոր ուղղութիւններից մէկը, հիմա ամենակարեւորներից մէկն է, եթէ ոչ՝ առանցքայինը: Եւ մենք պէտք է շատ յստակ հետեւենք այդ կանոններին:

 

- Գիրքը հրատարակւել է ԱՀ ԱԳՆ աշխատակազմի կողմից: Իսկ ՀՀ Ձեր գործընկերների կարծիքները հաշւի առե՞լ էք:

- Մենք մեր ռեսուրսներով ենք սահմանափակւել, որոշ կոնսուլտացիաներ արել ենք Արցախի գիտական, քաղաքական որոշ շրջանակների հետ, յատկապէս՝ պատմական հարցերի վերաբերեալ: Մենք ունենք հարուստ արխիւ: Այս աշխատանքը հիմնւած է կիրառական խորհուրդների, փաստերի եւ փաստաթղթերի վրայ: Որպէս գլխաւոր խմբագիր՝ իմ ղեկավարութեամբ աշխատել են տարբեր ստորաբաժանումներ: Սա պէտք է լինի մնայուն ուղեցոյց: Միգուցէ ժամանակ առ ժամանակ թարմացւելու է, բայց աւելի շատ զուտ տեխնիկական մասերով: Աշխատանքը լաւ հիմք է հետագայում եւս վերահրատարակելու:

 

- Արցախի հարցով բանակցողներին արդեօ՞ք տրամադրել էք աշխատութեան օրինակներից:

- Գիրքը դեռեւս նոր է տպագրւել: Երբ ասում եմ, որ պէտք է համակարգւած մօտենալ արտաքին քաղաքականութեանը, սա ոչ միայն պետական մարմինների, քաղաքական գործիչների գործունէութեանն է վերաբերում, այլ նաեւ այս կամ այն փաստերի իմացութեանը, ծանօթ լինելուն: ԱԳՆ-ն նաեւ խորհուրդների տեսքով իր տեսլականն է ներկայացնում այս կամ այն հարցի մեկնաբանութեան պարագայում: Քաղաքականութեան մէջ մեկնաբանութիւնը ոչ պակաս կարեւոր է, քան փաստաթղթում գրանցւածը, որովհետեւ մեկնաբանութիւնից շատ բան է կախւած: Միեւնոյն փաստաթուղթը կարելի է տարբեր ձեւով մեկնաբանել, եւ քաղաքականութիւնն այդ մեկնաբանութիւնների հնարաւորութիւնը տալիս է: Պարզապէս պէտք է ունենալ համապատասխան պրոֆեսիոնալիզմ եւ երեւակայութիւն: Տարբեր գերատեսչութիւնների, ոլորտների ներկայացուցիչներ յաճախակի են այս կամ այն հարթակներում հանդիպումներ ունենում, այդ թւում՝ նաեւ ադրբեջանամետ կամ Ադրբեջանի ինչ-որ ներկայացուցիչների հետ, եւ մենք պէտք է պատրաստ լինենք, զինւած լինենք, որպէսզի կարողանանք իրենց փաստարկներին հակադրել ճշմարտութիւնը:

 

- Ներկայ պահին ի՞նչ ձեւաչափով են ընթանում բանակցութիւնները:

- Կարող ենք բնորոշել հետեւեալ ձեւով, որ հիմնականում կենտրոնանում են Ադրբեջան-Հայաստան բարձրաստիճան հանդիպումների վրայ եւ համանախագահող ամէն երկիր կարծես թէ առանձին է այդ հանդիպումները կազմակերպում: Ընդհանրութեան մէջ ձեւաչափը գործում է խեղաթիւրւած ձեւով, քանի որ Արցախը չկայ: Բայց նոյնիսկ այս ձեւաչափով երկխօսութիւնն աւելի գերադասելի է, քան պատերազմը, չնայած էֆեկտիւ երկխօսութեան համար անհրաժեշտ է պահպանել «կարմիր գծերը»:

 

- Ինչքանո՞վ կարող է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի աշխատանքների վերսկսման վրայ ազդել ԱՄՆ համանախագահի փոփոխութիւնը:

- Համանախագահները որոշ ժամկէտով են նշանակւում: Այստեղ համակարգային եւ պետական մօտեցում կայ, եւ անհատի այս կամ այն դիրքորոշումը վճռորոշ չի կարող լինել: Իհարկէ, անձից շատ բան է կախւած, եւ երբեմն այնպիսի անձեր կարող են այս կամ այն պաշտօնը զբաղեցնել, որն ի ցոյց է դնում այդ հարցում պետութեան նպատակները: Բայց այստեղ մենք անձերի հետ կապւած տարօրինակ զարգացումներ չենք տեսնում: Կան օբիեկտիւ զարգացումներ: Դա այն է, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրների միջեւ յարաբերութիւնները բարդացել են, փաստօրէն սառեցւած են: Այս օբիեկտիւ իրականութիւնը չի կարող չազդել ադրբեջանա-ղարաբաղեան հակամարտութեան կարգաւորման գործընթացի վրայ: Բայց ժամանակը ցոյց կը տայ: Պաշտօնապէս դեռեւս որեւէ մէկը չի հրաժարւել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահութեան ձեւաչափից:

 

- Իսկ ինչի՞ հիման վրայ է ՌԴ ԱԳՆ ղեկավարը յայտարարել, որ այդ ձեւաչափը չկայ, չի գործում:

- Չգործելը՝ չի նշանակում, թէ ապամոնտաժւել է: Դէ ֆակտօ այդ աշխատանքը սառեցւած է, որովհետեւ այս երկրների միջեւ յարաբերութիւնները գերլարւած են: Ռուսաստանի դէմ միայն Ուկրայինան չի մարտնչում, ուղղակի կամ անուղղակի ձեւով տարբեր երկրներ են մարտնչում, իսկ սա չի կարող իր ազդեցութիւնը չթողնել:

 

- Արցախեան հարցի մասին խօսելիս վերջերս շեշտը դնում են անվտանգութեան, ժողովրդի իրաւունքների վրայ, իսկ ինքնորոշման իրաւունքը կարծես երկրորդական պլան է մղւել: Ի՞նչ կարող ենք անել այն առաջին պլան մղելու համար:

- Ես հէնց այնպէս չասացի, որ շատ բան կախւած է մեկնաբանութիւնից: Կարգավիճակը, իրաւունքներն ու ազատութիւնները միմեանց հետ փոխկապակցւած են: Առաջինը իրաւունքներն ու ազատութիւններն ես դնում, յետոյ կարգավիճակը, թէ հակառակը, ամէն ինչ կախւած է մեկնաբանութիւնից: Ադրբեջանի կազմում որեւէ կարգավիճակ չի կարող ապահովել Արցախի անվտանգութիւնն եւ մեր իրաւունքներն ու ազատութիւնները: Ադրբեջանի կազմում ոչ մեր իրաւունքները, ոչ ազատութիւնները, ոչ էլ մեր ինքնորոշումը, անվտանգութիւնը չեն պահպանւելու: Հետեւաբար, կարգավիճակը պէտք է լինի Ադրբեջանից դուրս:

Ես այս օրինակը շատ եմ բերել: Համակենտրոնացման ճամբարներում այդ խեղճուկրակ մարդիկ ունէին իրաւունքներ, ինչ-որ տեղ՝ անվտանգութիւն եւ ազատութիւն իւրայատուկ ձեւով: Նրանք իրաւունք ունէին քնել, ազատ էին քնելու ձախ կամ աջ կողքի վրայ, ազատ էին տեսնել ցանկացած երազ, ոչ ոք չի կարող իրենց ազատութիւնն այդ առումով սահմանափակել: Բայց ի՞նչ կարգավիճակով էին նրանք՝ նոյնիսկ այդ ազատութիւնները, հնարաւորութիւններն ունենալով: Այս օրինակը վառ ձեւով ցոյց է տալիս, թէ ինչ կարող է լինել Արցախի հետ, եթէ մենք Ադրբեջանի կազմում լինենք: Բնական է, Ադրբեջանի կազմում ցանկացած փորձ կամ բերելու է պատերազմի, կամ հայաթափութեան: Այդ դէպքում Արցախում կարող են մնալ անճար, ապազգային էլեմենտներ, որոնք կը ստանան այդ նոյն կարգավիճակը, սրանից բխող այն իրաւունքներով ու ազատութիւններով, որ ունէին համակենտրոնացման ճամբարների բանտարկեալները: Այսինքն, ամէն ինչ կախւած է մեկնաբանութիւնից:

 

- Այս ամենով հանդերձ՝ Ադրբեջանի հետ հնարաւո՞ր է կառուցողական բանակցութիւններ վարել:

- Եթէ պրոֆեսիոնալ եւ հայրենասէր մօտեցում է ցուցաբերւում, իհարկէ՝ պէտք է վարել բանակցութիւններ: Կառուցողական կը լինեն դրանք, թէ ոչ, ցոյց կը տայ ժամանակը: Դա կախւած է հակառակ կողմից՝ Ադրբեջանից: Բայց մենք պէտք է պատրաստ լինենք նրանց հետ ապրել որպէս հարեւանը հարեւանի հետ: Իհարկէ, հիմա շատ բարդ է դրա մասին մտածել: Ես տեսանելի ապագայում չեմ տեսնում հնարաւորութիւն, որ լրիւութեամբ բոլոր հարցերը կը հարթւեն, բայց սա էլ մեր ճակատագիրն է:

Երբ ասւում է, որ չկան յաւերժական թշնամիներ ու բարեկամներ, ես համաձայն չեմ: Կան յաւերժ թշնամիներ՝ դա եսասիրութիւնն է, հայրենասիրութեան պակասն է, անձնականը հանրայինից գերադասելն է, նախանձն է. այս վտանգներն են ողջ պատմութեան ընթացքում մեր ամենազօրեղ թշնամիները հանդիսացել: Եթէ մենք կարողանանք այդ թշնամիների դէմ պայքարել, արտաքին թշնամիների դէմ պայքարը եւ յարաբերութիւնների կարգաւորումը շատ աւելի հեշտ կը լինի:

 

- Օկուպացւած տարածքներում մեր մշակութային յուշարձանների ոչնչացման, աղւանացման կամ ուդիացման ակնառու դէպքերը տեսնելով, Ձեր կարծիքով՝ ինչո՞ւ են շարունակում խօսել Ադրբեջանի կազմում մշակութային ինքնավարութեան, ազգային ինքնութիւնը պահպանելու մասին:

- Մշակութային ինքնավարութեան գաղափարն առհասարակ մեր տարածաշրջանում եւ մեր հակամարտութեան համար պարզապէս անիրականանալի երեւոյթ է, որովհետեւ ադրբեջանա-ղարաբաղեան հակամարտութիւնը դժւար կարգաւորւելիք հակամարտութիւն է: Այստեղ կարգաւորումը մենք պէտք է դիտարկենք որպէս ռազմաքաղաքական, աշխարհաքաղաքական հաւասարակշւածութեան պահպանում: Իսկ Ադրբեջանի կազմում ցանկացած տարբերակ պարզապէս բերելու է կամ նոր արիւնահեղութեան, կամ հայաթափման: Խնդիրը օբիեկտիւ բնոյթ է կրում, որը կախւած է Ադրբեջանի իւրայատկութիւնից, այդ ազգի ձեւաւորման գործընթացից, որ դեռեւս շարունակւում է, ազգային փոքրամասնութիւնների ստւար զանգւածի առկայութիւնից, որը կարող է «դոմինոյի էֆեկտ» ստանալ եւ Ադրբեջանը կարող է փլուզւել ներսից, այդ գործընթացին Թուրքիայի ներգրաււածութիւնից, նրա ծաւալապաշտական ծրագրերից: Սա այնքան էլ հեշտ չէ: Ով չի հասկանում կամ չի պատկերացնում՝ գիտելիքի պակաս ունի կամ պարզապէս այլ խաղ է տանում, որովհետեւ մենք Ադրբեջանի կազմում ապագայ չունենք:

 

- Վերջերս այցեր, հանդիպումներ էք ունեցել արտասահմանում: Ի՞նչ առաջնահերթութեամբ էք շարժւում այդ հանդիպումների ժամանակ:

- Մեր արտաքին քաղաքականութեան օրակարգը ե՛ւ երկկողմ յարաբերութիւնների հաստատումն է, ե՛ւ Արցախի ճանաչումը, բայց մենք մէկը միւսի հետ չենք փոխկապակցում, որովհետեւ եթէ փոխկապակցենք, թերանալու ենք թէ՛ մէկում, թէ՛ միւսում: Բացի դրանից, կարեւոր է Արցախի սուբիեկտայնութեան պահպանումը:

Հիմա շատ կարեւոր է, որ բոլոր ջանքերը գործադրենք Արցախի փրկութեան համար: Պահը ճակատագրական է, եւ եթէ միասնական չգործենք, յիշատակւած յաւերժ թշնամիների դէմ չպայքարենք, շատ բարդ է լինելու: Դրա համար այդ ուղղութեամբ պիտի կենտրոնացնենք մեր ողջ ներուժը եւ պայքարենք: Այս ճակատագրական պահին մի բան է մնացել՝ ամէն ինչ անենք, որպէսզի պետութեան ու ժողովրդի շահերը պաշտպանենք:

 

Հարցազրոյցը՝ Տաթեւիկ Աղաջանեանի

 

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։