Հա

Քաղաքական

28/08/2019 - 09:30

Հայերի բնաջնջման մասին առաջին որոշումը կայացւել է 1914 թ․ դեկտեմբերի 1-ին

Անւանի թուրք ցեղասպանագէտ Թաներ Աքչամն ընդդիմադիր «T24» լրատւամիջոցում հրապարակած իր յօդւածում անդրադարձել է Թուրքիայի արխիւներում պահւող մի փաստաթղթի, որը հայերի մասսայական ոչնչացման վերաբերեալ մինչ օրս յայտնի ամենահին օսմանեան փաստաթուղթն է։

«alikonline.ir» - Անւանի թուրք ցեղասպանագէտ Թաներ Աքչամն ընդդիմադիր «T24» լրատւամիջոցում հրապարակած իր յօդւածում անդրադարձել է Թուրքիայի արխիւներում պահւող մի փաստաթղթի, որը հայերի մասսայական ոչնչացման վերաբերեալ մինչ օրս յայտնի ամենահին օսմանեան փաստաթուղթն է։ Այս մասին գրում է Ermenihaber.am-ը:

1914թ․ դեկտեմբերի 1-ով թւագրւած այս որոշումն ընդունւել է Էրզրումի կենտկոմի կողմից եւ նոյն օրը «գաղտնի» նշումով ուղարկւել Ստամբուլ։ Որոշումն ուղարկւել է հեռագրի տեսքով եւ պահանջւել է, որպէսզի ոչնչացւի հեռագրատանն առկայ կրկնօրինակը։

Նշւած որոշումը վերաբերում էր Վանի եւ Բիթլիսի հայերին: «Թէ կենտրոնում եւ թէ շրջաններում անհրաժեշտ է նախապէս ձերբակալել յեղափոխութեան առաջնորդ հանդիսացող կամ մուսուլմանների վրայ յարձակւել պատրաստւող հայերին, իսկ յարձակւելու դէպքում՝ աքսորել նրանց Բիթլիս եւ ոչնչացնել»,- ասւած է փաստաթղթի 4-րդ յօդւածում։

Աքչամի գնահատմամբ՝ սա ըստ էութեան միայն տղամարդկանց վերաբերող մի իւրատեսակ «կանխարգելիչ միջոցառում» էր, եւ նշւած որոշման մէջ «ոչնչացում» (թուրք․՝ İmha) բառի կիրառութիւնը չափազանց կարեւոր է։

«Մենք այլ աղբիւրներից էլ գիտենք, որ 1914 թ․ դեկտեմբերի 1-ի այդ որոշումը գործի դրւեց, սակայն իրականում այն կիրառւեց ոչ միայն տղամարդկանց, այլեւ կանանց եւ երեխաների նկատմամբ։ Պոտենցիալ սպառնալիքը կանխելու նպատակով կիրառւող ոչնչացումը մի շարք ցեղասպանութիւնների բնորոշ առանձնայատկութիւնն է», -գրում է Աքչամը՝ զուգահեռներ անցկացնելով հրեաների դէմ նացիստների իրականացրած Հոլոկոստի հետ։ Այս դէպքում եւս նախապէս վճռւած էր կանխել տղամարդկանց ապստամբութիւնը, բայց, ի վերջոյ, թիրախում յայտնւեցին նաեւ կանայք եւ երեխաները։

Թաներ Աքչամը նշում է նաեւ, որ Հայոց Ցեղասպանութեան վերաբերեալ պաշտօնական որոշումը միայն այս մէկը չէր, որն, ի դէպ, վերաբերում էր միայն որոշակի վայրերի։ Հայոց Ցեղասպանութեան վերաբերեալ վերջնական որոշումները կայացւել են 1915թ․ փետրւարի 15-ին եւ մարտի 3-ին։ Թուրք ցեղասպանագէտը յայտնում է, որ այդ որոշումների առկայութեան մասին վկայել է երիտթուրքերի «Միութին եւ առաջադիմութիւն» կուսակցութեան կենտրոնական կոմիտէի անդամներից Բահաեթթին Շաքիրը։

Շաքիրը 1915 թ․ մարտի 3-ին իր գործընկերոջը գրած նամակում բառացիօրէն ասել է․ «Կուսակցութիւնը (İttihat ve Terakki Cemiyeti) վճռել է հայրենիքն ազատագրել այդ անիծեալ ցեղից (հայերից), ոչնչացնել Թուրքիայում բնակւող բոլոր հայերին, որպէսզի անգամ մի հայ չմնայ, եւ այս առումով լիազօրել է կառավարութեանը։ Իսկ սպանելով ոչնչացնելու մեթոդների վերաբերեալ կառավարութիւնը անհրաժեշտ հրահանգներ կը տայ նահանգների եւ բանակի ղեկավարներին»։

Աքչամի վկայութեամբ՝ նամակը կրում է հէնց Շաքիրի ստորագրութիւնը, ինչը հեշտութեամբ ապացուցելի է։

Ցեղասպանագէտը տեղեկացնում է, որ առկայ են նաեւ 1914-1915 թթ․ տարբեր նահանգապետների կողմից Ստամբուլ ուղարկւած մի շարք հեռագրեր, որոնցում նահանգապետները (օրինակ՝ Վանի, էրզրումի, Բիթլիսի, Դիարբեքիրի) բացեիբաց խօսում են հայերին ոչնչացնելու անհրաժեշտութեան մասին, անգամ այդ նպատակով ճնշում են գործադրում Ստամբուլի վրայ։

Բոլոր այս փաստաթղթերն ու վկայութիւնները չէզոքացնում են Թուրքիայի պաշտօնական թեզի մէջ շեշտւող այն պնդումը, թէ հայերի ոչնչացման վերաբերեալ ուղղակի եւ նպատակադրւած որոշում երբեւէ չի եղել եւ հայերի դէմ գործողութիւնները իբր նախապէս ծրագրւած չեն եղել։

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։