Հա

Քաղաքական

21/01/2020 - 12:30

Միջուկային համաձայնութեան շուրջ սպասվող զարգացումները

2018 թ. մայիսին, երբ Միացեալ Նահանգների նախագահ Դոնալդ Թրամփը միջուկային համաձայնութիւնից միակողմանի դուրս գալու մասին որոշում կայացրեց, Իրանը միջուկային համաձայնութիւնը ստորագրած եւրոպական երկրների հետ սկսեց ակտիւ բանակցութիւններ վարել՝ ակնկալելով եւրոպական կողմի գործուն աջակցութիւնն ԱՄՆ-ի որոշման արդիւնքում ի յայտ եկած ֆինանսական եւ իրաւական խնդիրները յաղթահարելու գործում:

ԱՐՄԷՆ ԻՍՐԱՅԷԼԵԱՆ

 

2018 թ. մայիսին, երբ Միացեալ Նահանգների նախագահ Դոնալդ Թրամփը միջուկային համաձայնութիւնից միակողմանի դուրս գալու մասին որոշում կայացրեց, Իրանը միջուկային համաձայնութիւնը ստորագրած եւրոպական երկրների հետ սկսեց ակտիւ բանակցութիւններ վարել՝ ակնկալելով եւրոպական կողմի գործուն աջակցութիւնն ԱՄՆ-ի որոշման արդիւնքում ի յայտ եկած ֆինանսական եւ իրաւական խնդիրները յաղթահարելու գործում:

Անցած մէկ ու կէս տարւայ ընթացքում միջուկային համաձայնութիւնը «փրկելու» նպատակով Իրանի եւ եւրոպական եռեակի միջեւ տարբեր ձեւաչափերով հանդիպումներ տեղի ունեցան, որոնց աւարտին միջուկային համաձայնութեան շրջանակներում համագործակցութեան վերաբերեալ մի շարք համաձայնութիւններ ձեռք բերւեցին, որոնք, սակայն լիարժէք չկատարւեցին, քանի որ եւրոպական կողմն ստանձնած պարտաւորութիւնները չկատարելու համար մեղադրում էր Իրանին, իսկ իրանական կողմը՝ Եւրոպային:

Իրանի եւ Եւրոպայի միջեւ թէեւ ոչ արդիւնաւէտ, սակայն միջուկային համաձայնութիւնը պահպանելուն ուղղւած քաղաքական գործընթացները մտան փակուղի 2019 թ. սեպտեմբերին, երբ Նիւ Եօրքում ընթանում էր ՄԱԿ-ի ԳԱ 74-րդ նստաշրջանը: Այդ ընթացքում, երբ արդէն յայտնի դարձաւ, որ Իրանի Միջուկային ծրագրի հարցում Իրանի եւ Միացեալ Նահանգների միջեւ երկխօսութիւն սկսելու Ֆրանսիայի նախագահի նախաձեռնութիւնն այլեւս ձախողւած է, եւրոպական եռեակը եւս փոխեց իր դիրքորոշումը:

Եթէ մինչ այդ՝ Եւրոպան ամէն կերպ ձեռնպահ էր մնում միջուկային համաձայնութիւնից դուրս Իրանի հրթիռային համակարգերի եւ ԻԻՀ մերձաւորարեւելեան քաղաքականութեան վերաբերեալ կոշտ գնահատականներ հնչեցնել, ապա Եռեակի՝ Սաուդական Արաբիայի վրայ կատարւած յարձակման մէջ Իրանին մեղադրելը եւ Իրանի հրթիռային համակարգերի հարցն օրակարգ բերելը վտանգեց ոչ միայն Իրանի եւ ԱՄՆ-ի միջեւ երկխօսութեան կայացմանն ուղղւած Փարիզի ջանքերը, այլեւ նպաստեց Իրանի եւ եւրոպական երկրների միջեւ առկայ անվստահութեան մթնոլորտի ձեւաւորմանը:

Իրանի Իսլամական յեղափոխութեան պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) «Ղոդս» ուժերի նախկին հրամանատար Ղասեմ Սոլէյմանիի սպանութեան արդիւնքում Իրանի եւ Միացեալ Նահանգների յարաբերութիւններում առաջացած լարւածութիւնն իր բացասական ազդեցութիւնն ունեցաւ նաեւ Իրանի եւ Եւրոպայի յարաբերութիւններում: Հէնց այդ լարւած շրջանում էր, երբ եւրոպական եռեակի՝ Մեծ Բրիտանիայի, Գերմանիայի եւ Ֆրանսիայի ԱԳ նախարարները յայտարարեցին միջուկային համաձայնութեան հետ կապւած վէճերը լուծելու մեխանիզմի գործարկման մասին, ինչը ենթադրում է, որ եթէ վէճը միջուկային համաձայնութեան շրջանակներում ձեւաւորւած յանձնաժողովում լուծում չստանայ, ապա հնարաւոր է, որ գործընթացը տեղափոխւի ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան խորհուրդ:

Նախընտրական շրջանում Իրանի քաղաքական ուժերի, մասնաւորապէս պահպանողականների մօտ Միացեալ Նահանգների եւ Եւրոպայի նկատմամբ բացասական դիրքորոշումներն աւելի են կոշտացել, որոնք ԱԳ նախարարութեանը դրդում են աւելի կտրուկ գործողութիւնների, որքան էլ, որ ԻԻՀ ԱԳՆ-ն յայտարարել է, որ միջուկային համաձայնութիւնից դուրս գալը չի բխում Իրանի շահերից:

Այնուամենայնիւ ստեղծւած իրադրութեան պայմաններում ԻԻՀ ԱԳ նախարար Մոհամմադ Ջաւադ Զարիֆը յունւարի 20-ին մեջլիսում ունեցած ելոյթում յայտարարել է, որ եթէ միջուկային ծրագրի հարցը դառնայ ՄԱԿ-ի ԱԽ քննարկման առարկայ, ապա Իրանը կը դիտարկի «Միջուկային զէնքը չտարածելու մասին պայմանագր»-ից (NPT) դուրս գալու հարցը՝ ակնարկելով, որ մինչ այդ սեղանին նաեւ այլ սցենարներ կան դրւած: Դրանցից մէկն Իրանն օրերս արդէն օգտագործեց՝ յայտարարելով միջուկային համաձայնութեամբ ստանձնած պարտաւորութիւններից հրաժարւելու վերջին 5-րդ քայլի իրականացման վերաբերեալ:

Ստեղծւած իրադրութիւնում Իրանի եւ Եւրոպայի գործողութիւնների շարունակականութիւնն ի վերջոյ յանգեցնելու է միջուկային համաձայնութեան վերջնական չեղարկման, սակայն թէ՛ իրանական կողմը, եւ թէ՛ եւրոպական կողմը դեռ յայտարարում են, թէ նպատակ չունեն չեղարկել միջուկային համաձայնութիւնը: Սակայն, եթէ մի կողմ դնենք քաղաքական յայտարարութիւնները, ապա Իրանի, Միացեալ Նահանգների եւ Եւրոպայի դիրքորոշումներում օրէցօր խորացող տարաձայնութիւնները, ինչպէս նաեւ Իրանում եւ նրա շուրջ զարգացումներն այլեւս միջուկային համաձայնութեան շրջանակներում համագործակցութեան որեւէ յոյս չեն ներշնչում:

Եթէ մինչեւ Ղասեմ Սոլէյմանիի սպանութիւնը տեսականօրէն հնարաւոր էր ակնկալել միջուկային համաձայնութեան կատարման շուրջ (նաեւ ԱՄՆ-ի մասնակցութեամբ) արդիւնաւէտ քննարկումներ, ապա այժմ Իրանի ներքաղաքական օրակարգում նման հարց պարզապէս հնարաւոր չէ ներառել, իսկ NPT-ից դուրս գալու Իրանի նախազգուշացումը նման է Հորմոզի նեղուցը փակելու նախազգուշացմանը, որն Իրանը կը կիրառի այն դէպքում, երբ բոլոր սցենարներն արդէն օգտագործւած կը լինեն:

 

«Արմէնպրես»

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։