Հա

Քաղաքական

09/10/2021 - 10:30

«Յետղարաբաղեան համախտանիշ. ինչու Թեհրանի եւ Բաքւի հակամարտութիւնը չի կարգաւորւի». ՏԱՍՍ-ի անդրադարձը

Ռուսական ՏԱՍՍ գործակալութիւնը հրապարակել է Թեհրանում իր թղթակից Նիկիտա Սմագինի «Յետղարաբաղեան համախտանիշ. ինչու Թեհրանի եւ Բաքւի հակամարտութիւնը չի կարգաւորւի» վերնագրով ծաւալուն յօդւած՝ անդրադառնալով Իրանի եւ Ադրբեջանի լարւած յարաբերութիւններին ու այդ համատեքստում Հայաստանի հետ Իրանի յարաբերութիւններին:

«alikonline.ir» - Ռուսական ՏԱՍՍ գործակալութիւնը հրապարակել է Թեհրանում իր թղթակից Նիկիտա Սմագինի «Յետղարաբաղեան համախտանիշ. ինչու Թեհրանի եւ Բաքւի հակամարտութիւնը չի կարգաւորւի» վերնագրով ծաւալուն յօդւած՝ անդրադառնալով Իրանի եւ Ադրբեջանի լարւած յարաբերութիւններին ու այդ համատեքստում Հայաստանի հետ Իրանի յարաբերութիւններին:

«Վերջին օրերի իրադարձութիւնները նոր մակարդակի են հասցրել Իրանի ու Ադրբեջանի հակասութիւնները: 2010-ականներին թւում էր, որ Բաքուն եւ Թեհրանը, միմեանց նկատմամբ երկար տարիների անվստահութիւնից յետոյ, վերջապէս գտել են լիարժէք համագործակցութեան հիմքը: Սակայն վերջին պատերազմը Ղարաբաղում փոխել է ինչպէս ուժերի յարաբերակցութիւնը տարածաշրջանում, այնպէս էլ ադրբեջանական կողմի դիրքերը:

Ներկայ սրացման սկզբնական պատճառն Ադրբեջանի փորձերն են՝ սահմանափակել Իրանի եւ Հայաստանի կապերը: Սակայն խնդիրների համալիրը չի սահմանափակւում միայն այս հարցով: Թեհրանն անհանգստացած է Ադրբեջանում Իսրայէլի ներկայութեամբ եւ տարածաշրջանում Թուրքիայի հզօրացմամբ: Բաքուն, իր հերթին, զգում է իր փոխւած դերը եւ չի ցանկանում ուշադրութիւն դարձնել իսլամական հանրապետութեան ազգային շահերին»,- գրում է հեղինակը:

Իսրայէլն առաջ է շարժւում

«Թել Աւիւի եւ Բաքւի յարաբերութիւնների զարգացումը լրջօրէն անհանգստացնում է Թեհրանին: Առաջին հերթին, իրանական կողմը վախենում է, որ յաւերժական թշնամին յենակէտ կը ստանայ հէնց իր հիւսիսարեւմտեան սահմանին: Իրանցի փորձագէտներն արդէն յայտարարել են, որ իրանական միջուկային արխիւը, որը 2018-ին բացել է հրէական պետութեան այն ժամանակւայ վարչապետ Բենիամին Նեթանեահուն, գողացւել է իսրայէլական յատուկ ծառայութիւնների կողմից՝ ադրբեջանական կողմի միջնորդութեամբ...

Թեհրանն ակնյայտօրէն զգում է Թել Աւիւի ճնշման աճը, որն արդէն մի շարք ուղղութիւններով մօտեցել է Իրանի սահմանին: Սա իրանական կողմին ուղղւած սպառնալիքների որակապէս նոր բնոյթ է: Վերջինս վրդովւած է տեղի ունեցածից, սակայն, կարծես, դեռ ամբողջութեամբ չի ձեւակերպել չէզոքացման պատասխան մարտավարութիւնը: Հետեւաբար, առայժմ իսլամական հանրապետութիւնը սահմանափակւում է իր հարեւաններին բոցաշունչ նախազգուշացումներով:

Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանին, ապա թւում է, որ նա կողմնորոշւել է. Իսրայէլի հետ փոխգործակցութիւնը լուրջ է եւ երկարաժամկէտ: Աւելին, յաղթելով ղարաբաղեան վերջին պատերազմում՝ Բաքուն չափազանց վստահ է իր ուժերի վրայ, որպէսզի թոյլ տայ, որ ինչ-որ մէկն իրեն ասի՝ ում հետ պէտք է համագործակցի»,- նշում է Սմագինը:

Հայաստանի կարեւորութիւնը

Թեհրանը գտնւում է միջազգային լուրջ մեկուսացման մէջ՝ վերջին տարիներին ԱՄՆ-ի կողմից վարւող քաղաքականութեան պատճառով, եւ շահագրգռւած է գտնելու այդ սահմանափակումները յաղթահարելու ուղիներ: Նշւում է, որ Հայաստանն Իրանի համար այդ առումով լաւ գործընկեր է: «Հայկական կողմն Իրանի համար արժէքաւոր տնտեսական գործընկեր է: 2020 թւականի վերջին երկրների միջեւ առեւտուրը կազմել է 400 մլն դոլար»,- նշել է յօդւածագիրը: Յօդւածում շեշտւում է այն հանգամանքը, որ Թեհրանը Հայաստանին մատակարարում է սննդամթերք եւ արդիւնաբերական արտադրանք, ինչպէս նաեւ նաւթամթերք եւ գազ:

Յիշատակւում է նաեւ դեռ 2018-ին ԵԱՏՄ-ի եւ Իրանի միջեւ ազատ առեւտրի գօտու ստեղծման համաձայնագրի ստորագրման, դրա հեռանկարների մասին: «Հայաստանը մնում է ԵԱՏՄ միակ պետութիւնը, որը սահմանակից է Իրանին: Հայաստանը կարող է դառնալ տարանցիկ երկիր՝ իրանական ապրանքների միջազգային շուկաներ արտահանման համար»,- ասւած է յօդւածում:

«Բացի այդ, հայկական տարածքն այլընտրանքային ուղի է Հիւսիս-Հարաւ տրանսպորտային միջանցքի համար: Ադրբեջանը շարունակում է մնալ Կովկասում այս նախագծի հիմնական մասնակիցը: Այնուամենայնիւ, հաշւի առնելով Բաքւի եւ Թեհրանի միջեւ աճող հակասութիւնները, իրանական կողմը ակնյայտօրէն չի ցանկանայ այլընտրանք կորցնել այս խոստումնալից տարանցիկ ճանապարհի համար:

Ադրբեջանը, իր հերթին, շահագրգռւած է Իրանի եւ Հայաստանի միջեւ առեւտրի ամբողջական դադարեցմամբ: Արդէն տնտեսական ծանր վիճակում գտնւող Թեհրանի համար այս մօտեցումը բացարձակապէս անընդունելի է թւում: Զարմանալի չէ, որ Բաքւի յայտարարութիւնները Նախիջեւանի հանրապետութիւն միջանցք ճեղքելու եւ այդպիսով հայ-իրանական սահմանը վերահսկողութեան տակ առնելու պատրաստակամութեան մասին իրանական կողմից բուռն բողոքի պատճառ է դարձել»,- նշում է հեղինակը:

Վտանգաւոր լարւածութիւն

«Սահմանի երկու կողմերում ակա կատաղի հռետորաբանութեան եւ զօրավարժութիւնների ֆոնին, Ադրբեջանի եւ Իրանի միջեւ հակամարտութեան խորացումը հսկայական ռիսկեր է պարունակում երկու երկրների համար: Լիարժէք ռազմական գործողութիւնները բացառւում են: Երկու երկրների համար սա բացարձակ անտանելի բեռ է՝ ծայրայեղ բացասական հետեւանքներով:

Առճակատման հիբրիդային տարբերակը տեսականօրէն հնարաւոր է, բայց այն նաեւ չափազանց մեծ ռիսկեր է պարունակում թէ՛ Իրանի, թէ՛ Ադրբեջանի համար...

Բացի այդ, կայ տնտեսական գործօնների մի ամբողջ շարք: Վերջին տարիներին Բաքուն եւ Թեհրանը հասել են համագործակցութեան լաւ մակարդակի եւ յոյս ունեն զարգացնել այն: Ցանկացած լուրջ սրացում վերջ է տալիս այս ծրագրերին»,- նկատում է Սմագինը:

Փակ շրջան

«Երկու երկրներն էլ ամէն ինչ կանեն, որպէսզի խուսափեն առկայ լարւածութեան բացայայտ առճակատման վերածւելուց: Բայց խնդիրն այն է, որ կողմերի միջեւ առկայ հիմնական հակասութիւնները չեն վերանայ: Բաքուն մի կողմից որոշում է կայացրել դաշնակիցների ընտրութեան հարցում: Թուրքիայի հզօրացումն աւելի քիչ է անհանգստացնում Իրանին, քան Իսրայէլի ներկայութիւնը: Բայց Իրանն ընտրութիւն չի կարող կատարել. Կովկասում նա պէտք է գործ ունենայ ինչպէս Անկարայի, այնպէս էլ Թել Աւիւի հետ: Ադրբեջանի աճող ամբիցիաները կը շարունակեն դրդել այս երկրի իշխանութիւններին`խոչընդոտել Հայաստանի հետ Իրանի կապերին:

Իրանը, իր հերթին կը շարունակի պնդել, որ իր ազգային շահերը պէտք է հաշւի առնւեն: Թեհրանի տեսանկիւնից, ադրբեջանական կողմն արդէն բաւականին շատ բան է ստացել Ղարաբաղում վերջին պատերազմի ժամանակ, որի արդիւնքները իսլամական հանրապետութիւնը չի պատրաստւում վիճարկել: Աւելին, Իրանն արդէն գտնւում է ծանր վիճակում, ուստի մտադիր չէ նահանջել:

Հնարաւոր փոխզիջում կարող է լինել Ադրբեջանի հրաժարւելն իրեն ու Նախիջեւանը կապող միջանցք ստեղծելու գաղափարից: Աւելին, Ռուսաստանը կարող է նաեւ դէմ լինել այս հարցի ռազմական լուծմանը: Իզուր չէ, որ Իրանի ԱԳՆ-ն արդէն կոչ է արել Մոսկւային յայտնել իր դիրքորոշումը տարածաշրջանում հնարաւոր սահմանների փոփոխման հարցում: Եթէ Բաքուն նոյնպէս փաստացի դադարեցնի վիճարկել Հայաստանի հետ առեւտրի Իրանի իրաւունքը, ապա Թեհրանը կարող է նւազեցնել Իսրայէլի ներկայութեան հարցում քննադատութեան աստիճանը:

Սակայն փոխզիջումն այս դէպքում պէտք է բխի բացառապէս Ադրբեջանից: Հազիւ թէ Իրանը կարող է դրա դիմաց ինչ-որ արժէքաւոր բան առաջարկել: Վերջին պատերազմից յաղթանակած դուրս եկած Բաքուն դժւար թէ այդքան հեշտութեամբ համաձայնի նման սցենարին:

Ամէն դէպքում, մոտ ժամանակներս իրանական եւ ադրբեջանական կողմերի միջեւ լարւածութեան որոշակի մակարդակ կը պահպանւի: Միեւնոյն ժամանակ, երկու կողմերի ռացիոնալ նկատառումները պէտք է յետ պահեն իրավիճակը սայթաքումից դէպի իրական առճակատում»,- եզրափակել է հեղինակը:

 

Յարակից լուրեր

  • Ակնարկ. Սահմանագծումը` ԵԱՀԿ-ի եւ ԱՊՀ-ի միջեւ
    Ակնարկ. Սահմանագծումը` ԵԱՀԿ-ի եւ ԱՊՀ-ի միջեւ

    Աշխարհագրական եւ քաղաքական տարբեր միջավայրերէ Հայաստան-Ազրպէյճան սահմանազատման գործընթացին առնչութեամբ կը հնչեն տարբեր տեսակէտներ: Ռուսիոյ նախագահը ազրպէյճանական վերջին յարձակումին առիթով կը հաստատէր, որ խնդրի լուծման բանալին սահմանազատումն է երկու երկիրներու միջեւ Ռուսիոյ երաշխաւորութեամբ: Ֆրանսայի արձագանգը չէր ուշանար: Նախագահ Մաքրոն կ՛ակնարկէր սահմանազատման գործընթացին ՄԱԿ-ն ու ԵԱՀԿ-ը ներառելուն մասին: Աւելի առաջ Միացեալ Նահանգները իրենց պատրաստակամութիւնը յայտնած էին սահմանազատման աշխատանքներուն իրենց թեքնիք օժանդակութիւնները բերելու:

  • «Նախնական՝ հայ գերեվարւած զինծառայողներին գնդակահարողները նորաստեղծ ադրբեջանական «Կոմանդօ» ջոկատի զինւորականներն են». «Թաթոյեան» հիմնադրամ
    «Նախնական՝ հայ գերեվարւած զինծառայողներին գնդակահարողները նորաստեղծ ադրբեջանական «Կոմանդօ» ջոկատի զինւորականներն են». «Թաթոյեան» հիմնադրամ

    Իրաւունքի եւ արդարութեան կենտրոն «Թաթոյեան» հիմնադրամի ուսումնասիրութեամբ` նախնական վեր են հանւել տւեալներ, որ հայ գերեվարւած զինծառայողներին գնդակահարելու տեսանիւթում յանցանքը կատարողները նորաստեղծ ադրբեջանական «Կոմանդօ» («Komando») ջոկատի զինւորականներն են։ «Թաթոյեան» հիմնադրամից յայտնում են, որ սա նաեւ բխում է տելեգրամեան ալիքների տւեալներից:

  • «Թշնամին կտոր-կտոր վերցնում է Հայաստանը»․ Սանասարեան
    «Թշնամին կտոր-կտոր վերցնում է Հայաստանը»․ Սանասարեան

    «Թշնամին կտոր-կտոր վերցնում է Հայաստանը։ Եւ այդ զաւթողական քաղաքականութիւնը սկսւել է Նիկոլ Փաշինեանի իշխանության գալուց կէս տարի անց»,- Panorama.am-ի հետ զրոյցում ասաց կենսաբանական գիտութիւնների թեկնածու Յակոբ Սանասաարեանը։

  • «Մշտապէս ճնշւած, թոյլ, անտեսւած Փաշինեանին այսօր իշխանութիւն է տրւել, եւ նա պարպում է իր չարութիւնն ու վրէժը»․ Կարին Տօնոյեան
    «Մշտապէս ճնշւած, թոյլ, անտեսւած Փաշինեանին այսօր իշխանութիւն է տրւել, եւ նա պարպում է իր չարութիւնն ու վրէժը»․ Կարին Տօնոյեան

    Այս իշխանութիւնը հայրենիքը դարձրել է առուծախի ապրանք եւ իր տեսակով խեղճ է, թոյլ ու պարտւող, սրանք պատրաստ են ամէն ինչ զիջելու՝ ինչ-որ փշուր պահելու համար։ Գիտենք, թէ ինչպէս է դա նոյնկերպ դրսեւորւում տղայական յարաբերութիւններում։ Փաշինեանն իբրեւ տղայ միշտ եղել է ճնշւած, թոյլ, անտեսւած, հոգում կուտակել է չարութիւն ու վրէժ, իսկ դա թոյլերն են կուտակում, հիմա էլ նրան մեծ հնարաւորութիւններ են տրւել, եւ նա դրսեւորում է նոյն վարքը։

  • «Ժնեւում բարդ խօսակցութիւն է սպասւում»․ Տարասով
    «Ժնեւում բարդ խօսակցութիւն է սպասւում»․ Տարասով

    168.am-ի հետ զրոյցում ռուս քաղաքական վերլուծաբան Ստանիսլաւ Տարասովն ասաց, որ Ժնեւում սպասւող բանակցութիւնները բարդ են լինելու, քանի որ սեպտեմբերեան ռազմական բռնկմամբ խախտւեց այն դիւանագիտական տրամաբանութիւնը, որը հաստատւել էր ԵՄ խորհրդի նախագահ Շառլ Միշէլի միջնորդութեամբ։

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։