Հա

Քաղաքական

12/10/2021 - 10:10

«Ինչո՞ւ ԱՄՆ-ն չպէտք է աջակցի Ադրբեջանին ընդդէմ Իրանի». Responsible Statecraft

Մինչ Իրանի եւ Ադրբեջանի միջեւ լարւածութիւնն աճում է, Վաշինգտոնում ոմանք բուռն աջակցութիւն են ցուցաբերում Բաքւին եւ կոչ են անում ԱՄՆ կառավարութեանը նոյնն անել: 

«alikonline.ir» - «alikonline.ir» - Մինչ Իրանի եւ Ադրբեջանի միջեւ լարւածութիւնն աճում է, Վաշինգտոնում ոմանք բուռն աջակցութիւն են ցուցաբերում Բաքւին եւ կոչ են անում ԱՄՆ կառավարութեանը նոյնն անել: Այս մասին ըստ Tert.am-ի՝ գրում է Responsible Statecraft-ը: 

Յօդւածագիր Էլդար Մամեդովը, որը 2007-ից աշխատել է որպէս Եւրոպական խորհրդարանի (ԵԽ) արտաքին յարաբերութիւնների յանձնաժողովում սոցիալ-դեմոկրատների քաղաքական խորհրդական եւ գլխաւորում է Իրանի, Իրաքի, Արաբական թերակղզու հետ միջխորհրդարանական կապերի հարցերով պատւիրակութիւնը, նկատում է, որ Վաշինգտոնում Բաքւի աջակցութեան խմբի հիմնական անդամներից մէկը՝ Հուդզոնի ինստիտուտից Մայքլ Դորանը, մէկ քայլ առաջ է գնացել՝ տեղադրելով Ադրբեջանի աւտոկրատ նախագահ Իլհամ Ալիեւի լուսանկարը, որում նա կանգնած է իսրայէլական արտադրութեան անօդաչուի կողքին, ենթադրաբար Իրանի սահմանին, որպէս օրինակ՝ Բայդէնի վարչակազմին, թէ ինչպէս է «պէտք վարւել Իրանի հետ»:

Նա նշում է, որ մէկ այլ փորձագէտ`Լիւք Քոֆին` Heritage Foundation-ից, պատրաստել է մի ամբողջ հետազօտութիւն, որը կոչ է անում ԱՄՆ կառավարութեանը փայփայել Ադրբեջանը` որպէս Իրանի ազդեցութեան դէմ պատնէշ:

«Այնուամենայնիւ, Բաքւի նկատմամբ նման փայփայումը չի սահմանափակւում միայն հետազօտական կենտրոններով: Ադրբեջանում ԱՄՆ դեսպան Լի Լիտցենբերգէրը, տարօրինակ հնարքով, գովեց Ադրբեջանի «հանդուրժողականութեան ոգին»՝ մատնանշելով «սինագոգների եւ մզկիթների համակեցութիւնը» մի գիւղում, որը հրէական մեծամասնութիւն ունի Ադրբեջանում: Դեսպանն, անշուշտ, անտեսել է անյարմար ճշմարտութիւնները, որոնք ծակում են այս հանդուրժողականութեան նարատիւները, ինչպէս օրինակ՝ պետական մակարդակով հովանաւորւող հակահայկական ատելութիւնը Բաքւում եւ երկրում հայկական ժառանգութեան ոչնչացումը: Աւելին, եթէ մզկիթների եւ սինագոգների համակեցութիւնը հանդուրժողականութեան չափանիշ է, ապա դեսպանը կարող էր նաեւ մատնանշել հարեւան Իրանը, որտեղ մզկիթների հետ մէկտեղ բազմաթիւ սինագոգներ եւ եկեղեցիներ գործում են առանց խնդիրների:

Սակայն, անշուշտ, ԱՄՆ-ի շահերից չի բխում Իրանի հետ կոնֆլիկտում Ադրբեջանի կողմն անցնելը:

Ադրբեջանն ԱՄՆ պաշտօնական դաշնակիցը չէ: Վաշինգտոնը պարտաւորութիւն չի ստանձնել նրա պաշտպանութեան հարցում, Ադրբեջանը ՆԱՏՕ-ին անդամակցութեան թեկնածու չէ, եւ Ադրբեջանը անմեղ չէ ճգնաժամի զարգացման հարցում: «Հայկական օկուպացիայի» (չակերտները՝ Tert.am) տակ գտնւող տարածքները քառորդ դար յետոյ յաջողութեամբ «ազատագրելուց» (չակերտները՝ Tert.am) յետոյ, Ալիեւը, հաշտութեան հիմքերը դնելու փոխարէն, իռեդենտիստական պահանջներ ներկայացրեց բուն Հայաստանին, ներառեալ նրա մայրաքաղաք Երեւանը: Ռուսաստանի, Հայաստանի եւ Ադրբեջանի եռակողմ հռչակագիրը՝ Մոսկւայի միջնորդութեամբ 2020 թւականի նոյեմբերին ռազմական գործողութիւնների դադարեցման վերաբերեալ, նախատեսում էր Ադրբեջանի հիմնական մասի եւ Նախիջեւանի էքսկլաւի միջեւ տրանսպորտային հաղորդակցությեան ապաարգելափակում, Հայաստանով ցամաքային միջանցքի ստեղծում մինչեւ Թուրքիա: Բաքուն, այնուամենայնիւ, խարխլեց այս իրադարձութեան հեռանկարները՝ որպէս Ադրբեջանի «նախնիների հողերի» իրաւունքներ պահանջելով հայկական այն տարածքի նկատմամբ, որով պէտք է ստեղծւէր այս միջանցքը: Սա բռնակցման մտահոգութիւն է առաջացրել: Նման մտավախութիւններ կան ոչ միայն Հայաստանում, այլեւ Իրանում, քանի որ բռնակցումը նրան կը զրկի Հայաստանի հետ սահմանից եւ հիւսիսային սահմաններում կը ստեղծի «թիւրքական գօտի»: 

Սրան գումարւում է Բաքւի կողմից Իրանի երդւեալ թշնամու՝ Իսրայէլի եւ Իրանի տարածաշրջանային մրցակից Թուրքիայի հետ իր «ռազմավարական յարաբերութիւնների» ցուցադրումը: Ադրբեջանը երկարատեւ յարաբերութիւններ է պահպանում Իսրայէլի հետ: Այնուամենայնիւ, նախորդ տարիներին, նկատի ունենալով Թեհրանի դժգոհութիւնը, Բաքուն փորձում էր թշնամութեան մէջ չմտնել հարաւային հարեւանի հետ: Այնուամենայնիւ, Իսրայէլի արտադրութեան անօդաչու թռչող սարքերով ղարաբաղեան պատերազմում յաղթելը Բաքւին քաջութիւն տւեց աւելի շատ պարծենալու Երուսաղէմի հետ իր կապերով՝ ցուցադրելով Թեհրանի նկատմամբ անխոցելիութեան նոր զգացում:

Իրանը, հաւանաբար, ոչ առանց պատճառի, կասկածում է, որ Ադրբեջանը դարձել է իր դէմ Իսրայէլի հետախուզական գործողութիւնների յենակէտը: Բաքուն նաեւ ֆինանսաւորել է Վաշինգտոնի «գիտնականներին», որոնք օգնում են քայքայել Իրանը՝ երկրից առանձնացնելով հիւսիսային, հիմնականում ազերիաբնակ նահանգները: Բացի այդ, Ադրբեջանը ձերբակալել է բեռնատարների իրանցի վարորդներին, որոնք ապրանքներ էին հասցնում Լեռնային Ղարաբաղի շրջան: Չի կարելի ակնկալել, որ որեւէ երկիր պասիւ կերպով կը դիտարկի իր ազգային շահերը վնասող նման անբարյացակամ գործողութիւնները: Իրանը համարել է, որ ղարաբաղեան պատերազմի ժամանակ իր զիջումները Բաքւին, երբ Թեհրանը բազմիցս աջակցութււն էր յայտնել Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականութեանը, յաւուր պատշաճի չեն գնահատւել:

Հետեւաբար, երբ Իրանը սկսեց լայնածաւալ զօրավարժութիւններ Ադրբեջանի հետ սահմանի մօտ, դա միանգամայն կանխատեսելի արձագանգ էր այն փաստին, որ, նրա կարծիքով, Բաքուն անտեսում է իր հիմնական մտահոգութիւնները:

Թէեւ ԱՄՆ-ին գուցէ դուր չգայ իրանական ռեժիմը, այն ոչ մի պարտաւորութիւն չունի պարգեւատրելու Ադրբեջանի անխոհեմ քաղաքականութիւնը:

Բաքւի ռեժիմի տեսակը եւս մէկ պատճառ է, թէ ինչու Վաշինգտոնը չպէտք է աջակցութիւն ցուցաբերի այս հակամարտութիւնում: Քաղաքական ազատութիւնների, քաղաքացիական իրաւունքների եւ կոռուպցիայի միջազգային վարկանիշային աղիւսակում Ադրբեջանը մշտապէս զբաղեցնում է վերջին հորիզոնականները: Օրինակ, FreedomHouse-ը երկիրը գնահատում է «ոչ ազատ»՝ նշելով, որ կոռուպցիան ծաղկում է, եւ որ քաղաքական ընդդիմութիւնը թուլացել է տարիներ շարունակ հետապնդումների պատճառով: Human Rights Watch-ը համաձայն է, որ կառավարութիւնը «շարունակում է դաժանաբար ճնշել քննադատներին եւ բոլոր հակառակւող ձայներին»: Կազմակերպութիւնը նաեւ մանրամասն տեղեկութիւն է հրապարակել ադրբեջանական զինւած ուժերի կողմից հայ ռազմագերիների նկատմամբ վատ վերաբերմունքի եւ խոշտանգումների մասին:

Բայդէնի վարչակազմը գլոբալ կոռուպցիայի դէմ պայքարն իր առաջնահերթութիւններից է դարձրել: Այս առումով Ադրբեջանը նոյնպէս ցուցադրում է անմխիթար արդիւնքներ: Այն կոռուպցիայի ընկալման համաշխարհային ինդեքսում 180-ից զբաղեցնում է 129-րդ տեղը: Նախագահը եւ նրա գործընկերները ներգրաււած են միջազգային խոշոր կոռուպցիոն սկանդալներում, ինչպիսիք են Պանամական փաստաթղթերում եւ վերջերս՝ Պանդորայի փաստաթղթերում բացայայտւածները:

Աւելին, մինչ Վաշինգտոնում ադրբեջանցի դիւանագէտներն ու լոբբիստներն ամէն ինչ անում են, որպէսզի երկիրը ներկայացնեն որպէս Արեւմուտքի անսասան դաշնակից, իրականութիւնը դրանից շատ հեռու է: Ալիեւը դադարեցրել է Ադրբեջանում ամերիկեան բոլոր խոշոր կազմակերպութիւնների (Ազատութիւն ռադիոկայան, Միջազգային հետազօտութիւնների եւ փոխանակումների խորհուրդ, Միջազգային հանրապետական ինստիտուտ, Ազգային ժողովրդավարական ինստիտուտ եւ Սորոսի կողմից ֆինանսաւորւող Բաց հասարակութեան հիմնադրամ) ներկայութիւնը: Կառավարութեանը կից լրատւամիջոցները պարբերաբար ներկայացնում են հակաամերիկեան դաւադրութեան տեսութիւններ՝ ադրբեջանական հասարակութեանը զգուշացնելով Վաշինգտոնում Ադրբեջանի վրայ յարձակւելու որոշ ստոր ծրագրերի մասին:

Մինչդեռ Ալիեւը Վլադիմիր Պուտինի հետ հաստատել է սերտ յարաբերութիւններ, որոնք, ի թիւս այլ բաների, հիմնւած են Կովկասի գործերում Արեւմուտքի աւելի խոր ներգրաււածութեանն ընդհանուր հակակրանքի վրայ:

ԱՄՆ կառավարութիւնը պէտք է դիմադրի բազեների կոչերին՝ ներգրաււելու հակամարտութեան մէջ, որտեղ նա չունի կենսական շահեր, եւ առաւել եւս՝ այն ռեժիմի անունից, որն այնքան հակասում է ԱՄՆ արժէքներին եւ շահերին: Չնայած Վաշինգտոնում Ադրբեջանի դաշնակիցների լոբբիստական ջանքերին, Կոնգրեսը պէտք է նաեւ զգուշօրէն խուսափի ցանկացած գործողութիւնից, որը կարող է աւելի բորբոքել հակամարտութիւնը Հարաւային Կովկասում»,- եզրափակել է հեղինակը:

 

Յարակից լուրեր

Ամենաշատ ընթերցւած

Քւէարկութիւն

Կը յաջողւի՞ արդեօք Արմէն Սարգսեանին նոր որակ մտցնել ՀՀ քաղաքական կեանքում:

Եղանակ

Հեղինակություն © 2011-2017 «ԱԼԻՔ» Օրաթերթ։ Բոլոր իրավունքները պահպանված են։