ԽմբագրականՀՅԴ Մամուլ

ԱԿՆԱՐԿ. ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ՀԱՊԿ-Ի ԽԱՉՄԵՐՈՒԿՈՒՄ

Իրաւունքներ, Պարտաւորութիւններ եւ Հետեւանքներ

ԱՐՏՈՅՏ ԶՈՀՐԱԲԵԱՆ

Միջազգային իրաւունքի ասպիրանտ, համալսարանի դասախօս

 

Մոսկւայում նոյեմբերի 11-ին կայացած Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագրի կազմակերպութեան (ՀԱՊԿ) գագաթնաժողովի որոշումը՝ Հայաստանին զրկել կազմակերպութիւնում ձայնի եւ պատասխանատու պաշտօններում ներկայացուցիչներ նշանակելու իրաւունքից, զուտ կազմակերպական պատժամիջոց չէ։ Այն բացայայտում է աւելի խորքային խնդիր՝ միջազգային պայմանագրային պարտաւորութիւնների եւ պետութեան քաղաքական կամքի միջեւ առաջացած հակասութիւնը։

Միջազգային իրաւունքի տեսանկիւնից այս իրավիճակն ունի յստակ իրաւական հիմք։ ՀԱՊԿ-ի կանոնադրութեան 25-րդ յօդւածը նախատեսում է ձայնի իրաւունքի եւ քւէային պաշտօններում թեկնածուներ առաջադրելու իրաւունքի սահմանափակում՝ կազմակերպութեան բիւջէի նկատմամբ երկու տարի պարտաւորութիւնները չկատարելու դէպքում։ Հետեւաբար, Մոսկւայի որոշումը ոչ թէ Հայաստանի անդամակցութեան դադարեցումն է, այլ պայմանագրով նախատեսւած սահմանափակման կիրառում։ Յատկանշական է, որ կազմակերպութեան քարտուղարութիւնը եւս յստակեցրել է՝ անդամակցութիւնից հեռացման հարց չի քննարկւել։

Սակայն այստեղ առաջանում է աւելի կարեւոր հարց. կարո՞ղ է պետութիւնը պահպանել միջազգային կազմակերպութեան անդամակցութիւնը՝ միաժամանակ հրաժարւելով դրա գործառնական գործունէութիւնից եւ պարտաւորութիւնների կատարումից։ Միջազգային պայմանագրային իրաւունքի հիմնարար սկզբունքը՝ pacta sunt servanda-ն, պահանջում է բարեխղճօրէն կատարել ստանձնած պարտաւորութիւնները։ Պետութեան քաղաքական դժգոհութիւնը կամ կազմակերպութեան նկատմամբ վստահութեան կորուստը ինքնին չեն վերացնում այդ պարտաւորութիւնները։ Միեւնոյն ժամանակ, պայմանագրային իրաւունքը պետութեանը տալիս է նաեւ դուրս գալու օրինական ընթացակարգեր։ Այսպիսով, խնդիրը ոչ թէ ընտրութեան բացակայութիւնն է, այլ քաղաքական որոշումների եւ իրաւական հետեւանքների միջեւ պատասխանատւութեան հարցը։

Եւրոպական ուղղութեամբ Հայաստանի քաղաքականութիւնը նոյնպէս պահանջում է իրատեսական գնահատում։ Եւրամիութեան հետ մերձեցումը կարող է ընդլայնել տնտեսական ու քաղաքական հնարաւորութիւնները, սակայն անդամակցութեան գործընթացը ինքնաբերաբար չի սկսւում քաղաքական յայտարարութիւններով։ ԵՄ-ի պայմանագրի 49-րդ յօդւածով այն ենթադրում է պաշտօնական դիմում, անդամ պետութիւնների միաձայն համաձայնութիւն եւ Եւրոպական խորհրդարանի համաձայնութիւն։ Այսինքն՝ քաղաքական ցանկութիւնը դեռեւս իրաւական երաշխիք չէ։

Այս ամբողջ գործընթացում, թերեւս, ամենից քիչ գնահատւած հանգամանքը Իրանի գործօնն է։ Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքը թոյլ չի տալիս նրա անվտանգութիւնը դիտարկել միայն ռուսական կամ եւրոպական ուղղութիւնների համատեքստում։ Իրանը Հայաստանի համար ոչ միայն հարեւան պետութիւն է, այլեւ կենսական նշանակութեան հաղորդակցային, տնտեսական եւ ռազմավարական ուղղութիւն։ Տարածաշրջանային հաղորդակցութիւնների վերահսկողութեան, Սիւնիքի անվտանգութեան եւ Հիւսիս-Հարաւ տարանցիկ ուղիների հարցերում Թեհրանի շահերը անմիջականօրէն առնչւում են Հայաստանի պետական շահերին։

Ուստի Հայաստանի արտաքին քաղաքականութեան ցանկացած վերադասաւորում, որը հաշւի չի առնում Իրանի հետ սահմանային եւ հաղորդակցային կենսական կապերի նշանակութիւնը, կարող է երկիրը վերածել աշխարհաքաղաքական մրցակցութեան միջանցքի, այլ ոչ թէ ինքնուրոյն դերակատարի։

Հայաստանի խնդիրը ո՛չ Արեւմուտքի, ո՛չ Ռուսաստանի եւ ո՛չ էլ Իրանի միջեւ ընտրութիւն կատարելն է։ Խնդիրը պետական շահի հիման վրայ յարաբերութիւնների այնպիսի համակարգ ձեւաւորելն է, որտեղ արտաքին քաղաքական կողմնորոշումը չի դառնում ինքնիշխանութեան, անվտանգութեան եւ տնտեսական կենսունակութեան հաշւին ընդունւած որոշումների հետեւանք։

Related Articles

Back to top button