Արշիլ Գորկու «Նկարիչը եւ իր մայրը» կտաւը՝ անձնական եւ հաւաքական տրաւմայի պատկերումը Հայոց Ցեղասպանութեան համատեքստում

Արշիլ Գորկու ամենայայտնի գործերից մէկը՝ «Նկարիչը եւ իր մայրը» (The Artist and His Mother) նկարն է, որը խորապէս կապւած է Հայոց Ցեղասպանութեան հետ։ Նկարը հիմնւած է մի հին լուսանկարի վրայ, որտեղ փոքրիկ Արշիլ Գորկին (Վոստանիկ Ադոյեան) կանգնած է իր մօր՝ Շուշանիկի կողքին։

Լուսանկարն արւել էր Վանում՝ Ցեղասպանութիւնից առաջ։ 1915  թ. իրադարձութիւններից յետոյ ընտանիքը տեղահանւում է, եւ Գորկու մայրը 1919  թ. մահանում է սովից ու ծանր պայմաններից։

Տարիներ անց՝ արդէն ԱՄՆ-ում, Գորկին բազմիցս վերադառնում է այդ լուսանկարին եւ երկար ժամանակ աշխատում է նկարի վրայ (1920‑ականների վերջից մինչեւ 1940‑ականներ)։ Նկարը ոչ միայն յիշողութիւն է իր մօր մասին, այլ նաեւ խորհրդանիշ է Ցեղասպանութեան պատճառով կորցրած մանկութեան, ընտանիքի եւ հայրենիքի։ Գեղանկարը յաճախ մեկնաբանւում է որպէս արւեստի միջոցով տրաւմատիկ յիշողութեան վերապրում։

Այս գործը լաւագոյն ապացոյցն է, թէ ինչպէս կարող է Ցեղասպանութեան փորձառութիւնը արտայայտւել ոչ միայն գրականութեան մէջ, այլեւ կերպարւեստում. անձնական յիշողութիւնը վերածւում է հաւաքական յիշողութեան խորհրդանշի։