ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ. ԾԱՆՐ ՓՈՐՁՈՒԹԻՒՆՆԵՐԻ ՏԱՐԻ՝ ՍԹԱՓ ՀԵՏԵՒՈՒԹԻՒՆՆԵՐԻ ՀՐԱՄԱՅԱԿԱՆՈՎ

Աւանդոյթի համաձայն, տարեվերջեան ամփոփումը ոչ միայն օրացուցային հանգրւան է, այլեւ խորհելու եւ գնահատելու պատասխանատու պահ՝ հայեացք նետելու անցած ճանապարհին, ապրած փորձութիւններին, սթափօրէն արձանագրելու ձեռքբերումներն ու կորուստները եւ բաց թողնւած հնարաւորութիւնները։

2025 թւականը Իրանի եւ ողջ տարածաշրջանի համար եղաւ խիստ յագեցած, լարւած ու բեկումնային տարի, որի իրադարձութիւնները խոր հետք թողեցին մեր հաւաքական յիշողութեան մէջ։ Բնականաբար, աւարտւող տարին ամփոփելիս անհնար է շրջանցել այն առանցքային իրողութիւնը, որը վճռորոշ ազդեցութիւն ունեցաւ երկրի քաղաքական, անվտանգային եւ հասարակական կեանքի վրայ՝ մեզ պարտադրւած 12-օրեայ պատերազմը։ Պատերազմ, որը սանձազերծւեց Իսրայէլի եւ նրա գլխաւոր հովանաւորի՝ ԱՄՆ-ի կողմից, եւ հակառակ թշնամու նախատեսումների՝ ի ցոյց դրեց Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան ոչ միայն ռազմական հզօրութիւնն ու պաշտպանական համակարգի ամրութիւնը, այլեւ ռազմավարական սառնասրտութիւնն ու հաշւենկատութիւնը։ Թշնամու յարձակումներին դիմակայելու եւ դրանց համարժէք ու համաչափ պատասխան տալու կարողականութիւնը յստակ ուղերձ էր բոլոր նրանց, ովքեր փորձում էին կասկածի տակ դնել Իրանի ինքնիշխանութիւնն ու համակարգային ամրութիւնը։ Այդ պատերազմը ցոյց տւեց, որ Իրանը պատրաստ է վճռականօրէն պաշտպանել իր ինքնիշխանութիւնն ու անվտանգութիւնը եւ չի ընկրկելու արտաքին ճնշումների առջեւ։

Պատերազմի արդիւնքում, առաւել քան ակնառու դարձաւ մէկ այլ, ոչ պակաս կարեւոր իրողութիւն՝ իրանական հասարակութեան գիտակցւած համախմբւածութիւնը։ Քաղաքական հայեացքներից, սոցիալական դիրքից եւ գաղափարական տարբերութիւններից անկախ, պատերազմի օրերին հասարակութեան բոլոր շերտերը հանդէս եկան միասնական ու գիտակցւած դիրքորոշմամբ՝ ի դերեւ դարձնելով թշնամու եւ նրա հինգերորդ շարասեան բոլոր ծրագրերը։ Հասարակութիւնը ոչ միայն չտրւեց պառակտման եւ երկիրը ներսից կազմաքանդման դաւադիր փորձերին, այլ կանգնեց պետութեան եւ համակարգի կողքին՝ վճռականօրէն պաշտպանելու երկրի ինքնիշխանութիւնը եւ ազգային արժանապատւութիւնը։ Այդ օրերին ժողովուրդը յստակ ցոյց տւեց, որ անհրաժեշտ պահին կարող է մի կողմ դնել ներքին տարաձայնութիւնները եւ մէկ բռունցք դարձած դիմակայել արտաքին թշնամուն։

Այս համատեքստում չի կարելի չարձանագրել նաեւ իրանահայութեան արժանապատիւ եւ պատասխանատու կեցւածքը։ Իրանի բազմերանգ հասարակութեան մեծ ընտանիքի անքակտելի մասնիկը հանդիսացող իրանահայ համայնքը հերթական անգամ ապացուցեց իր քաղաքացիական հասունութիւնը՝ գիտակից վերաբերմունքով եւ հաւասարակշռւած վարքով իր բաժին ներդրումն ունենալով Հայրենական այդ մեծ պատերազմի ընթացքում։

Միեւնոյն ժամանակ, 2025 թւականը չշրջանցեց երկրի սոցիալ-տնտեսական բարդ իրողութիւնները։ Տնտեսական ճգնաժամը եւ կուտակւած ու լուծում չստացած առկայ խնդիրները ծանր ազդեցութիւն ունեցան հասարակութեան լայն շերտերի առօրեայ կենցաղի եւ ապրուստի վրայ։ Սա 12-օրեայ պատերազմի օրերին եւ դրանից յետոյ, հասարակութեան ցուցաբերած գիտակցւած եւ պատասխանատու մօտեցման ֆոնին բացարձակ անընդունելի եւ մերժելի երեւոյթ է, որը համակարգւած եւ արմատական լուծում է պահանջում: Այս իրողութեան լոյսի ներքոյ այսօր հերթը պետութեան եւ կառավարութեանն է՝ գործադրելու առաւելագոյն ջանքերը երկրի տնտեսական վիճակը բարելաւելու եւ հասարակութեան սոցիալ-տնտեսական հոգսերը մեղմելու ուղղութեամբ։ Իրանի ժողովուրդը, որը պատւով դիմակայեց արտաքին թշնամուն, լիովին արժանի է արժանապատիւ կեանքի եւ կայուն սոցիալ-տնտեսական հեռանկարների։

Տարւայ ամփոփումը չի կարող անտեսել նաեւ համահայկական կեանքի ծանր զարգացումները։ 2025 թւականը լուրջ մտահոգութիւնների տարի էր Հայաստանի ներքաղաքական եւ արտաքին քաղաքականութեան ոլորտների զարգացումների առումով, որոնց հետեւանքները իրենց բացասական անդրադարձն ունեցան ոչ միայն հայաստանեան հասարակութեան, այլեւ Սփիւռքի բարոյահոգեբանական մթնոլորտի վրայ։ Այս համատեքստում տարւայ ամենախայտառակ եւ ցաւալի իրադարձութիւնն անշուշտ Հայաստանի գործող իշխանութիւնների բացայայտ թշնամական եւ համակարգւած յարձակումներն էին Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու դէմ։ Տարւայ ընթացքում Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի նկատմամբ իրականացւեցին մի շարք սադրիչ գործողութիւններ՝ ԱԱԾ-ի, ոստիկանութեան եւ ՔՊ-ական շրջանակների ներգրաւմամբ։ Շինծու քրէական գործերով կալանաւորւեցին Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու չորս բարձրաստիճան հոգեւորականներ՝ Բագրատ, Միքայէլ եւ Արշակ արքեպիսկոպոսները, ինչպէս նաեւ Մկրտիչ եպիսկոպոսը։ Սա եկեղեցու դէմ իրականացւող պատւէրով արշաւի բացայայտ դրսեւորում էր՝ ուղղւած հայ ժողովրդի հոգեւոր հիմքերի եւ ազգային ինքնութեան թուլացմանը։

ՀՀ իշխանութեան կողքին, ցաւալիօրէն, աչքի ընկան նաեւ որոշ տիրադաւ հոգեւորականներ, իրենց ամօթալի կեցւածքով, որոնք փաստացի դաւաճանեցին սեփական կոչմանը։ Սակայն պէտք է ընդգծել, որ փաշինեանական հակաեկեղեցական այս արշաւանքը մերժւեց հայութեան ճնշիչ մեծամասնութեան կողմից՝ թէ՛ Հայաստանում, թէ՛ Սփիւռքում։ Դրա վառ ապացոյցը դարձաւ յատկապէս դեկտեմբերի 18-ին Մայր Աթոռ ասպատակելու եւ այն գրաւելու գեհենական ծրագրի խայտառակ տապալումը:

Ոչ պակաս ամօթալի էր նաեւ անւանի գործարար եւ բարերար Սամուէլ Կարապետեանի հակաօրինական կալանաւորումը, որը ոչ այլ ինչ էր, քան գործող իշխանութիւնների փորձ՝ արգելափակելու նրա մուտքը քաղաքական դաշտ։ Սա հերթական վկայութիւնն էր Հայաստանում ձեւաւորւած անհանդուրժողական մթնոլորտի եւ քաղաքական մենաշնորհը պահպանելու ձգտման։

Արտաքին քաղաքականութեան ոլորտում տարւայ ամենախնդրայարոյց դրւագն անկասկած օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում, ԱՄՆ նախագահի միջնորդութեամբ Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ կայացած հանդիպումն էր։ Չնայած ՀՀ գործող իշխանութիւնների ջանքերին այն ներկայացնելու որպէս «խաղաղութեան» կայցմանն ուղղւած «նշանակալի» ձեռքբերում՝ այդ հանդիպման արդիւնքում նախաստորագրւած փաստաթուղթն իրականում ոչ այլ ինչ էր քան, նոր փաթեթաւորմամբ «Զանգեզուրի միջանցք» կոչւած ծրագրի իրականացման գործնական փուլի մեկնարկ։

Այս ամէնի համադրութեամբ, 2025 թւականը ամփոփում ենք որպէս ծանր տարի՝ չարդարացւած սպասումներով, բազմաթիւ չլուծւած եւ բաց մնացած խնդիրներով եւ սպառիչ պատասխան չստացած հարցերով։ Տարին աւարտում ենք ինչ-որ տեղ գործը կիսատ թողած մարդու հոգեվիճակով։ Սակայն սա չպէտք է դառնայ յուսահատութեան եւ ընկրկման պատճառ։ Ընդհակառակը՝ անցած տարւայ բացթողումներից սթափ հետեւութիւններ անելով է, որ պէտք է Նոր տարում առաջ շարժւենք՝ փորձելով բեկել իրավիճակը եւ վերականգնել հաւատը մեր ուժերի նկատմամբ։ Չմոռանանք, որ գալիք տարւայ դիմագիծը մեծապէս կախւած է մեր ընտրութիւնից եւ գործնական քայլերից։ Ուրեմն եկէք լինենք լաւատես, քանզի լաւատեսութիւնն է մեր ճանապարհը լուսաւորող փարոսներից մէկը, եւ այն լուսաւոր է այնքանով, որքանով մենք ինքներս ենք ցանկանում։