Հայաստան - ԱրցախՄիջազգայինՔաղաքական

Անդրադարձ. Բաքւի ներքին ճեղքերը. ի՞նչ պէտք է տեսնի Հայաստանը

ՀԱՏԻՍ

 

Ադրբեջանի դպրոցներում գլխաշորի արգելքի շուրջ ծագած վէճը հայկական կողմին պէտք է հետաքրքրի ոչ այնքան Անկարայի ու Բաքւի փոխադարձ դժգոհութեան, որքան Ադրբեջանի ներքին կայունութեան տեսանկիւնից։ Հիմնական հարցն այն է, որ միջադէպը կը մնա՞յ առանձին հասարակական բողոք, թէ՞ կը դառնայ աւելի խոր դժգոհութիւնների արտայայտման առիթ։

Բաքւի համար դպրոցականների հիջաբի հարցը միայն կրթական քաղաքականութեան խնդիր չէ. այն առնչւում է հասարակութեան նկատմամբ պետական վերահսկողութեանը, կրօնական ինքնութեանը եւ իշխանութեան սահմանած դոգմային: 

Երբ Բաքուն փորձում է հասարակական բողոքը ներկայացնել որպէս արտաքին միջամտութիւն, պարզ է դառնում՝ պետական համակարգի ականջը պատրաստ չէ հանդուրժելու հասարակութեան դիրքորոշումները։

Հայաստանի համար պէտք է կարեւոր լինի նաեւ Ադրբեջանի բազմազգ ու անտեսւող հասարակութիւնը դիտարկել այնպէս՝ ինչպէս կայ։ Տարբեր համայնքների լեզւական, մշակութային եւ ինքնութեան առանձնայատկութիւնները դեռեւս ինքնաբերաբար չեն վերածւել քաղաքական դիմադրութեան։ Սակայն եթէ հիջաբի շուրջ դժգոհութիւնը միաւորւի սոցիալական խնդիրների, ազգային ինքնութեան, լեզւական իրաւունքների կամ քաղաքական ազատութիւնների պահանջների հետ, այն կարող է բացայայտել համակարգային աւելի խոր հակասութիւններ։ Դա հնարաւոր սցենար է, ոչ թէ արդէն ձեւաւորւած գործընթաց, որի շուրջ հայկական մամուլի դաշտը կարօտ է մնում ադրբեջանագէտների ուսումնասիրութիւնների հրապարակումներին:

Անկարայի եւ Բաքւի միջեւ ծագած տարաձայնութիւնը եւս ուշադրութեան է արժանի։ «Երկու պետութիւն՝ մէկ ազգ» կարգախօսը չի վերացնում քաղաքական շահերի ու արժէքների տարբերութիւնները։ Սակայն նոյնքան սխալ կը լինի այդ տարաձայնութիւնը համարել թուրք-ադրբեջանական ռազմավարական համագործակցութեան անմիջական թուլացման նշան. դրա հիմքերը շատ աւելի խորն են, քան առանձին վէճերը։

Այնպէս, որ Կովկասում փխրուն անկայունութեան ֆոնին խնդիրը Ադրբեջանի ներքին ցնցումների վրայ հետեւութիւններով հանդէս գալը չէ, այլ տարբերելը՝ աղմկոտ միջադէպերը համակարգային փոփոխութեան իրական նախանշաններից։ Անհրաժեշտ է ճանաչել ոչ միայն բողոքների ծաւալն ու շարժառիթը, այլեւ ուսումնասիրել դրանց աշխարհագրութեան, մասնակցող խմբերի, տարբեր համայնքների արձագանգների եւ, ամենակարեւորը, դժգոհութեան կազմակերպւելու եւ շարունակական բնոյթ ստանալու կարողութիւնը։

Բաքւի ներքին դժգոհութիւնը կարող է իշխանութիւնը թուլացնելու փոխարէն մղել նրան վերահսկողութեան խստացման եւ արտաքին թշնամու կերպարի շահարկմանը։ Ուստի Կովկասի համար խնդիրը Ադրբեջանի փլուզումը կանխատեսելը չէ, այլ նրա ներքին կայունութեան իրական սահմանները չափելն է։ Տարածաշրջանային նշանակութիւն կը ստանայ հիջաբի այս վէճը միայն այն դէպքում, երբ բողոքը վերածւի քաղաքական գործօնի։

Մինչ այդ կարեւոր է տեսնել ոչ թէ ցանկալի զարգացումները, այլ այն ճեղքերը, որոնք իսկապէս կարող են փոխել իրավիճակը։

Related Articles

Back to top button