Շուշիի շրջանի Մեծ Շէն գիւղի Սուրբ Աստւածածին եկեղեցին գտնւում է լուրջ վտանգի եւ հնարաւոր nչնչացման անմիջական uպառնալիքի ներքոյ
Ժամանակաւորապէս բռնազաւթւած Արցախի Հանրապետութեան Շուշիի շրջանի Մեծ Շէն գիւղի Սուրբ Աստւածածին եկեղեցին գտնւում է լուրջ վտանգի եւ հնարաւոր ոչնչացման անմիջական սպառնալիքի ներքոյ։ Այս մասին ըստ 168.am-ի գրել է Արցախի մշակութային ժառանգութեան օմբուդսմեն, «Ազգային» պատմամշակութային ՀԿ փոխնախագահ Յովիկ Աւանէսովը։
«Օգտագործելով «Planet» արբանեակային պատկերները՝ Արցախի մշակութային ժառանգութեան օմբուդսմենի գրասենեակը արձանագրել է, որ եկեղեցու անմիջապէս արեւելեան եւ հիւսիսային հատւածներում իրականացւել են լայնածաւալ հողային եւ շինարարական աշխատանքներ 2025 թւականի հոկտեմբերի 31-ից մինչեւ 2026 թւականի մայիսի 14-ն ընկած ժամանակահատւածում։
Արբանեակային դիտարկումների արդիւնքում ակնյայտ է դարձել, որ աշխատանքները կատարւում են պատմամշակութային յուշարձանի անմիջական հարեւանութեամբ՝ առանց միջազգային մասնագիտական վերահսկողութեան, թափանցիկութեան եւ հանրային հաշւետւողականութեան։ Նման գործողութիւնները լուրջ մտահոգութիւններ են առաջացնում եկեղեցու ֆիզիկական ամբողջականութեան, պատմաճարտարապետական միջավայրի պահպանութեան եւ յուշարձանի հետագայ գոյութեան առնչութեամբ։
Սուրբ Աստւածածին եկեղեցին հանդիսանում է Արցախի հայկական քրիստոնէական մշակութային ժառանգութեան կարեւորագոյն բաղադրիչներից մէկը, որն ունի ոչ միայն կրօնական, այլեւ պատմական, ճարտարապետական եւ ինքնութեան պահպանման կարեւոր նշանակութիւն։
Յուշարձանի շրջակայքում իրականացւող ցանկացած միջամտութիւն, որը չի համապատասխանում մշակութային ժառանգութեան պահպանութեան միջազգային չափանիշներին, կարող է յանգեցնել դրա պատմական տեսքի խաթարմանը, արժէքների աղաւաղմանը կամ նոյնիսկ անդառնալի կորստի։
Յատկանշական է, որ վերջին տարիներին Ադրբեջանի կողմից ժամանակաւորապէս բռնազաւթւած Արցախի տարածքներում բազմիցս արձանագրւել են հայկական մշակութային ժառանգութեան նկատմամբ վանդալիզմի, վերափոխման, ինքնութեան խեղաթիւրման եւ ոչնչացման դէպքեր, որոնք փաստագրւել են բազմաթիւ միջազգային փորձագէտների, գիտական կազմակերպութիւնների եւ մշտադիտարկող կառոյցների կողմից։ Այդ համատեքստում Մեծ Շէնի Սուրբ Աստւածածին եկեղեցու շրջակայքում իրականացւող ներկայիս աշխատանքները չեն կարող դիտարկւել որպէս սովորական տնտեսական կամ ենթակառուցւածքային գործունէութիւն եւ պահանջում են անյապաղ միջազգային ուսումնասիրութիւն։
Խիստ դատապարտելի է, որ շարունակւում են գործողութիւններ, որոնք վտանգում են Արցախի բնիկ հայկական մշակութային ժառանգութիւնը՝ անտեսելով մշակութային արժէքների պաշտպանութեան վերաբերեալ միջազգային իրաւունքի հիմնարար սկզբունքները, այդ թւում՝ մշակութային ժառանգութեան պահպանութեան վերաբերեալ ԻՒՆԵՍԿՕ-ի եւ Զինւած ընդհարման դէպքում մշակութային արժէքների պաշտպանութեան մասին Հաագայի 1954 կոնւենցիաներով սահմանւած պարտաւորութիւնները։ Մշակութային ժառանգութեան նկատմամբ ցանկացած ոտնձգութիւն ոչ միայն առանձին ժողովրդի պատմական յիշողութեան դէմ ուղղւած գործողութիւն է, այլեւ հարւած է համամարդկային քաղաքակրթական արժէքներին։
Կոչ ենք անում միջազգային կազմակերպութիւններին, ԻՒՆԵՍԿՕ-ին, մշակութային ժառանգութեան պահպանութեամբ զբաղւող մասնագիտական կառոյցներին, գիտական հանրութեանը եւ մարդու իրաւունքների պաշտպանութեան միջազգային կազմակերպութիւններին անյապաղ արձագանքել ստեղծւած իրավիճակին, իրականացնել անկախ մշտադիտարկում եւ ձեռնարկել գործուն քայլեր՝ Մեծ Շէնի Սուրբ Աստւածածին եկեղեցու եւ Արցախի միւս հայկական յուշարձանների պահպանութիւնն ապահովելու նպատակով։
Մշակութային ժառանգութեան ոչնչացումը չի կարող արդարացւել որեւէ քաղաքական, ռազմական կամ այլ հանգամանքով։ Այն միջազգային հանրութեան առջեւ ծառացած պատասխանատւութեան հարց է, եւ դրա կանխումը պահանջում է անյետաձգելի ու հետեւողական գործողութիւններ»,-գրել է նա։
