ԱՐՑԱԽԻՑ ՅԵՏՈՅ, ԹԷԿՈՒԶ  ՋՐՀԵՂԵ՞Ղ…

ԴԵՐԵՆԻԿ ՄԵԼԻՔԵԱՆ

Պատմական գիտութիւնների թեկնածու

 

Թող ոչ ոքի համար տարօրինակ չթւայ, որ հայկական Արցախի կորստից յետոյ, սպասելի էր ողջ տարածաշրջանի ինչպէսեւ միջազգային աշխահաքաղաքական ստատուսկւոն փոխւելու էր ըստ ներկայիս աննպաստ ու սպառնալից իրավիճակի։ Փաստօրէն, այդ կորուստը ոչ միայն ծանրագոյն ու ճակատագրական վնաս է պատճառել մեզ՝ աշխարհասփիւռ հայութեանն ու Հայաստանի պետականութեանը, այլեւ անմիջականօրէն ներուժ ու ներգործուն սպառնալիքների դուռ է բացել հարեւան ԻԻՀ-ի ու կրկնակիօրէն Կովկասի աւանդական «տէր ու տիրական» Ռուսաստանի համար, յատկապէս հաշւի առնելով վերջնիս ուկրաինական թնջուկը։

Արդէն պարզից էլ պարզ է, որ «Արցախեան ջրհեղեղից» յետոյ, հայն ու Հայաստանն դիմագրաւում են ըստ էութեան գոյաբանական մարտահրաւէրներ՝ հողային-տարածքային եւ հայրենական-պետական համակարգերի թէ՛ պահպանման, եւ թէ՛ կորստեան առումներով։ Իսկ այս բոլորի առաջնակարգ երաշխիքներ հանդիսացող երբեմնի մարտունակ բանակի ոչ նշոյլներ կան ու ոչ էլ երեւացող ապացոյցներ (շքերթ, զօրահանդէս եւ կարեւորը՝ նպատակային-կանխարգելիչ ռազմափորձեր) եւ ապա՝ դիւանագիտական գերատեսչութեան գրեթէ զրօ դերակատարութիւն՝ սեփական երկրի շահերն ու անվտանգութիւնն ապահովելու համար։ Սրանք ինչ-որ տեղ սպասելի էին, քանզի Արցախի՝ որպէս ռազմաքաղաքական սուբիեկտ (գործօն), կորստից յետոյ, ապարդիւն դարձան մինչ այդ իր անվտանգութեան երաշխիք՝ ՀՀ-ի մանեւրի հնարաւորութիւնները՝ յատկապէս միջազգային դիւանագիտական ասպարէզում։ Այս ծանրակշիռ վնասը Հայաստանի իշխանաւորները փորձում են մշտապէս «հատուցանել» իրենց «խաղաղասիրական» մանիպուլիացիաներով (աճպարարութիւն), մինչդեռ անքննելի օրինաչափութիւն է այն, որ եթէ խաղաղութիւն ես ուզում, պատրաստ եղիր պատերազմի…։

Ահաւասիկ, Հայաստանում իշխող թաւշեայ «խաղաղասիրութեան» արդիւնքում ունենք այն, ինչ ունենք այսօր. ՀՀ-ի աւելի քան 200 քկմ. բռնագրաււած տարածք, վտանգւած Սիւնիք, կորստի ենթակայ Տիգրանաշէն ու ըստ շրջանառւող լուրերի՝ Կապանի երկնքում ադրբեջանական անօդաչուների շուրջօրեայ հետազօտական թռիչք-նկարահանումներ…թէ ի ՞ նչ նպատակով, դա արդէն պարզ է ու մեկին…։

Գալով Արցախի կորստի տարածաշրջանային էֆեկտներին, պէտք է արձանագրել, որ անտարակոյս դրանք ենթադրում են հարեւան Իրանի համար խիստ անվտանգային սպառնալիքներ, որոնք մասնաւորապէս ի յայտ եկան 2020 թ. արցախեան պատերազմից յետոյ։ Նախ տարածւածութեան երկայնքով խիստ կրճատւեց հայ-իրանական անվտանգ ու վստահելի սահմանային շփման գիծը. ապա, եւ որ շատ կարեւոր է, հայկական (արցախեան) բռնազաւթւած տարածքներում աստիճանաբար յայտնւեցին միջազգային ուժային կառոյցների ինչպէս ռազմաքաղաքական միաւորներ, այնպէս էլ՝ տնտեսական եւ հիմնականում նաւթագազային ընկերութիւններ։ Եւ արդէն ամենօրեայ լրատւական հաղորդումները ողողւած էին օկուպացւած Արցախում իսրայէլական զինւորական եւ բրիտանական էներգետիկ ներկայութիւնների մասին…։ Սրանք, սակայն, այսօր համալրւած են «Թրամփի ուղի»-ով՝ ԻԻՀ-ին անմիջական սահմանակից ու դրանցից բխող անվտանգային բոլոր սպառնալիքներով. ընդորում ՝ ներգործուն…։

Թէեւ իրաւացի, բայց հարկ չենք համարում մէկ անգամ եւս քննադատել ժամանակի Ռոհանի-Զարիֆ արտաքին քաղաքականութեան խոցելիութիւնն ու անհեռանկարայնութիւնը՝ մասնաւորապէս Արցախի հարցի կարգաւորման խնդրում։ Բայց փաստը մնում է փաստ, այն էլ դառնագին, որ ԱՐՑԱԽԵԱՆ ԳՈՐԾՕՆ-ի կորուստը եթէ ոչ ՀՀ-ի հետ հաւասարապէս, բայց անշուշտ՝ ոչ պակաս սպառնալիքներ առաջացրեց Իրանի համար՝ իր հիւսիսային զգայուն եւ ինչու ոչ նաեւ պատմականօրէն խնդրայարոյց սահմանակից շրջանի ողջ երկայնքում՝ ՆԱՏՕ-ական, իսրայէլական եւ յատկապէս պանթուրանական յաջորդական նկրտումներով…։

Ու կարծես, թէ այս վերջինների ռազմական, աշխարհագրաքաղաքական, տնտեսա-առեւտրական, էներգետիկ ու դիւանագիտական թափ վերցնող ներկայութիւնը նոյնպէս եւ աւելիով նպատակադրւած է երկարաձգել ուկրաինական յորձանուտում մխրճւած ՌԴ-ի անգործութիւնը՝ ողջ կովկասեան տարածաշրջանում։

Եւ անսպասելի էլ չէ երբեւէ, որ 7000-ամեայ հայկական Արցախի կորստեան շարունակւող «ջրհեղեղ»-ով իր հետ դեռ նորանոր «աւարներ» է ի յայտ բերելու ապազգային ու ապիկար իշխանութեան առկայութեամբ հանդերձ խոր թմբիրում գտնւող հայութեան ու Հայաստանի համար…։