Ինչպէս են հոտերը կառավարում շնչառութիւնը. գիտնականները բացայայտում են թաքնւած հոտառական մեխանիզմը

Գիտնականները վաղուց գիտեն, որ մարդիկ եւ կենդանիներն ակտիւօրէն ուսումնասիրում են շրջակայ աշխարհը շարժումների միջոցով՝ հայեացքով, գլխի պտոյտներով, ձեռքերի շարժումներով։ Հոտառութիւնը նոյնպէս պատկանում է ակտիւ զգայարաններին. որպէսզի աւելի լաւ զգանք հոտը, մենք կատարում ենք կարճ, նպատակային ներշնչումներ՝ «հոտոտելու» շարժումներ, կամ, աւելի պարզ ասած, ներշնչում-հոտոտումներ։ Սակայն մինչ այժմ անյայտ էր մնում, թէ արդեօք նման ներշնչումների բնոյթը կարող է փոխւել՝ կախւած նրանից, թէ կոնկրետ ինչ հոտ ենք զգում։

Հիւսիսարեւմտեան համալսարանի (ԱՄՆ) հետազօտողներն առաջին անգամ ցոյց են տւել, որ այո՛, եւ դա շատ նկատելի է։ Նրանց աշխատանքը, որը հրապարակւել է Nature Human Behavior ամսագրում, ցուցադրում է, որ այն, թէ ինչպէս է մարդը ներշնչում օդը հոտառութեան ժամանակ, մշտապէս յարմարւում է կոնկրետ հոտին եւ դրա մասին մանրամասն տեղեկութիւն է կրում։

Հեղինակներն օգտագործել են NEMO տւեալների մեծ զանգւածը, որը նախկինում էր հաւաքւել՝ աւելի քան 12,000 փորձարկում, որոնց ընթացքում երեք կամաւորներ ՄՌՏ սարքի ներսում ներշնչել են 160 տարբեր հոտեր։ Նման զանգւածը կարեւոր էր, քանի որ հոտի ազդեցութեան տակ շնչառութեան փոփոխութիւնները կարող են բաւականին նուրբ լինել։ Գիտնականները վերլուծել են ներշնչումների հետագիծը եւ միաժամանակ գրանցել ուղեղի ակտիւութիւնը։

Մեքենայական ուսուցումը թոյլ է տւել զուտ ըստ հոտոտելու շարժումների կանխատեսել, թէ մարդն ինչ հոտ է զգացել։ Պարզւել է, որ իւրաքանչիւր բոյր շնչառութեան մէջ թողնում է իր «ստորագրութիւնը»՝ մի փոքր նկատելի, բայց կայուն օրինաչափութիւն։ Իսկ ուղեղի հիմնական հատւածները, առաջին հերթին՝ նշաձեւ մարմինը, ակտիւօրէն մասնակցում են այս գործընթացին։

Հետաքրքիր է, որ հէնց այս կառուցւածքն է նախկինում կապւած եղել էպիլեպսիայով հիւանդների շնչառական խնդիրների հետ։

Հետազօտութիւնները ցոյց են տալիս, որ հոտառութիւնը ակտիւ ընկալման փակ ցիկլ է, ինչպէս տեսողութիւնը կամ լսողութիւնը։ Ճիշտ այնպէս, ինչպէս մեր հայեացքը յետեւում է առարկային, մեր շնչառութիւնը յարմարւում է հոտին։

Յաջորդ քայլը, ըստ հեղինակների, ստուգելն է, թէ արդեօք հոտառութեան մեթոդի փոփոխութիւնը կարող է փոխել հոտի ընկալումը։ Գիտնականները նաեւ ցանկանում են ուսումնասիրել յոյզերի, ուշադրութեան եւ շրջակայ միջավայրի ազդեցութիւնը շնչառութեան եւ հոտառութեան վրայ։

News.am