«Փաստ». «Ինչո՞ւ է Հայաստանը լուռ յետեւում միջազգային իրաւունքի մահացու տառապանքներին»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Այսօր Հայաստանի շուրջ պատերազմից յետոյ տիրող յարաբերական անդորրը խաբուսիկ է։ Այն խաղաղութեան նշան չէ, այլ պարզապէս ցոյց է տալիս միջազգային պայմանագրերի, սահմանազատւած շահերի եւ փոխադարձ խոստումների վրայ հիմնւած միջազգային յարաբերութիւնների՝ նախկինում գոյութիւն ունեցող համակարգի փխրունութիւնը։ Սակայն Վաշինգտոնը հասցրեց այն, ինչը կարող էր վերջնական հարւած լինել միջազգային իրաւունքին։

Այս մասին է գրում քաղաքագէտ Աղւան Պօղոսեանը «Փաստ»-ի համար պատրաստւած վերլուծութիւնում, ուր նաեւ նշւած է. «Սա նաեւ արտայայտւեց գերտէրութեան նախագահի խօսքերով. «Միջազգային իրաւունքն աւելորդ է»։ Սա, բնականաբար, լեզւի սկանդալային սայթաքում չէ, այլ մահւան ազդանշան միջազգային համակարգի անցողիկ դարաշրջանի համար։ Տիպիկ օրինակը Արցախի վերջնական հայաթափումն էր։ Միջազգային իրաւունքն այլեւս պարզապէս ճգնաժամի մէջ չէ, այլ մահւան տանջանքների մէջ է, եւ դրա գլխաւոր դահիճները նրանք են, ովքեր մէկ դար շարունակ ներկայացել են որպէս դրա ճարտարապետներ եւ պահապաններ։ Արեւմուտքը եւ յատկապէս Միացեալ Նահանգները վերջին տասնամեակներում մեթոդաբար կտրել են այն ճիւղը, որի վրայ նստած են եղել բոլոր փոքր տէրութիւնները։ Հարաւսլաւիա, Իրաք, Լիբիա, Սիրիա, Իրան՝ ուժի կիրառման իւրաքանչիւր «բացառիկ դէպք»՝ ողջամիտ պատրւակով, եւս մէկ աղիւս էր քանդում ՄԱԿ-ի կանոնադրութեան հիմքում։ Եւ յետոյ եկաւ ապոթէոզը՝ «Անվիճելի վճռականութիւն» գործողութիւնը Վենեզուէլլայում։ Այն հիմնւած չէր ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան խորհրդի սանկցիայի կամ ինքնապաշտպանութեան վրայ։ Ամբողջ աշխարհը դիտում էր պետութեան ղեկավարի ցինիկ գերեվարումը՝ Վաշինգտոնի կողմից թմրանիւթերի ապօրինի շրջանառութեան դէմ պայքարի պատմութեան ներքոյ։ Եւ Թրամփի շրջապատի «ուժն աշխարհը դարձնում է» արտայայտութիւնները դարձան յանցագործութիւնների հրապարակային շրջանակման եւ սպիտակեցման եւս մէկ քայլ, որը վաղուց տարածւած պրակտիկա է հզօրների շրջանում։

Նման իւրաքանչիւր նախադէպ մեկուսացւած ողբերգութիւն չէ ինչ-որ հեռւում։ Ի դէպ, Մոսկւան երկու տասնամեակ շարունակ նոյն բանն է պնդում՝ մատնանշելով Կոզովոյի անջատման եւ, աւելի ուշ, Իրաքում գիշատիչ գործողութեան վտանգները։ Արդիւնքը յայտնի է։ Գիտակցելով, որ իր շահերը կարող են պաշտպանւել միայն ուժով, Մոսկւան նախ վերադարձրեց Ղրիմը, իսկ հիմա փորձում է ՆԱՏՕ-ն դուրս մղել ամբողջ Ուկրաինայից։ Այլ կերպ ասած, երբ «ժողովրդավարութեան ամրոցը» հանդիսաւոր կերպով յայտարարում է, որ իր սեփական բարոյականութիւնն է միակ կարեւորը, Վաշինգտոնը բոլորին թոյլատրում է նոյնն անել։ Օրինակ՝ Իլհամ Ալիեւը նոյնպէս սովորել է այս դասը. միջազգային իրաւունքը չի գործում, եւ ուժն է որոշում ամէն ինչ։ Ի դէպ, նրա «աւագ եղբայրը»՝ Ռեջեփ Էրդողանը, տասնամեակներ շարունակ գործել է այս սկզբունքով։

Նրանք արդէն տեսել են, թէ ինչպէս է աշխարհը կուլ տալիս Արցախի օկուպացիան, 120 հազար հայերի վտարումը եւ Հայաստանի ինքնիշխան տարածքների օկուպացիան առանց որեւէ հետեւանքի։ Հիմա նրանք տեսնում են, որ կարող են գործել աւելի համարձակ։ Նաւթատարների բռնագրաւո՞ւմ։ Վենեզուէլլայի կամ Դանիայի ինքնիշխանութեանն ուղղակի սպառնալի՞ք։ Ինչո՞ւ ոչ, եթէ հնարաւոր է։ Եւ այսպէս, անկիւնում յայտնւած Հայաստանը միայնակ հետեւում է, թէ ինչպէս են Ադրբեջանն ու Թուրքիան, դեռեւս լաւ կերակրւած, վերանայում իրենց յաջորդ քայլերը։ Մեր «խաղաղութեան պայմանագիրը»՝ Վաշինգտոնից այդ դժւարութեամբ ձեռք բերւած թղթի կտորը, անմիջապէս վերածւեց մագաղաթի, երբ դրա ենթադրեալ երաշխաւորը միջազգային իրաւունքը յայտարարեց որպէս ոչ պարտադիր։ Մինչդեռ Երեւանը հրաժարւել է ՀԱՊԿ-ից, եւ Արեւմուտքն առաջարկում է միայն իրավիճակի «մոնիթորինգ»։ Սակայն Վենեզուէլլայի եւ նրա նախագահի ճակատագիրը յստակ ցոյց է տալիս՝ հզօրների խոստումները արժէք չունեն, եթէ վաղը նրանց ազգային շահերը գերակշռեն ցանկացած պայմանագրի։ Մենք մենակ ենք մնում «ուժեղների իրաւունքի» հետ մի աշխարհում, որտեղ միակ իրական ինքնիշխանութիւնը երաշխաւորւած է ուժեղ բանակի եւ դիմադրելու կամքի շնորհիւ։

Ահա թէ ինչ դառը հեգնանք է թաքնւած, որը ստիպում է մարդու սիրտը սեղմւել։ Մենք պարզապէս նոր, վայրենի աշխարհակարգի զոհեր չենք։ Մենք դրա համահեղինակներն ենք՝ կամաւոր եւ մոլեռանդ հաւատքով ոչնչացնելով մեր սեփական մի քանի մնացած ամրութիւնները։ Մենք կարծում էինք, որ Արեւմուտքը ծափահարում է մեր «ժողովրդավարական բարեփոխումները», բայց նրանք պարզապէս աչքերը շրջեցին եւ ձեռքերը ծալեցին մէջքի յետեւում։ Մեզ այնտեղ չեն ողջունում եւ լուրջ չեն ընդունի։

Մեր աշխարհագրութիւնն արդէն իսկ արդարացնում է դատավճիռը. ՆԱՏՕ-ի ռազմավարական անդամ Թուրքիան ընդմիշտ կը գերազանցի Հայաստանին Վաշինգտոնի եւ Բրիւսէլի արեւմտեան կշեռքների վրայ։ Եւ ի՞նչ կարող ենք մենք առաջարկել։ Միայն նրանց զայրոյթը նախկին դաշնակիցների նկատմամբ եւ նրանց պատրաստակամութիւնը՝ դառնալու տարածաշրջանում ռուսաֆոբիայի եւս մէկ նպաստող։

Բայց ուրիշի խաղում սպառւող գործիք լինելը նշանակում է դատապարտւած լինել դաւաճանութեան, երբ Վաշինգտոնի կամ Մոսկւայի ռազմավարութիւնը փոխւի։ Մեր այսօրւայ «արեւմտեան ընտրութիւնը» անվտանգութիւն չի կառուցում, այլ հարթում է քաղաքական մոռացութեան ճանապարհը, որտեղ մեզ կարող են շահագործել, բայց ոչ պաշտպանել։

Անցեալից փախչելու այս յուսահատ փորձի մէջ մենք ճակատագրական սխալ ենք թոյլ տալիս։ Մենք տխուր կերպով հրաժարւում ենք ՀԱՊԿ-ից, մեզ ներկայացնում որպէս զոհեր՝ մոռանալով, որ տարիներ շարունակ մենք ինքներս ենք մերժել դրա մեխանիզմները՝ սաբոտաժի ենթարկելով մեր ընդհանուր պաշտպանութիւնը։ Մենք ոչնչացնում ենք վերջին պաշտօնական կառոյցը, որը դեռեւս մեր անվտանգութիւնը համարում էր կոլեկտիւ անվտանգութեան մաս։ Եւ մենք դա անում ենք ամենաանյարմար պահին, երբ աշխարհը բաժանւում է բեւեռների, եւ իւրաքանչիւր երկիր փնտրում է իր սեփական «թիմը» գոյատեւման համար։ Այնուամենայնիւ, այսօր հէնց Մոսկւան է մեր պատմական, բայց այժմ մերժւած դաշնակիցը, որն աշխարհին առաջարկում է հէնց այն այլընտրանքը, որը մենք աղաղակում ենք «ուժը ճիշտ է դարձնում» տարբերակին։ Ռուսաստանի պատմութիւնները պարզ եւ յստակ են՝ սա քննադատութիւն է»։