Արմէն Ռուստամեան. «Մէկ ազգ, մէկ հայրենիք, մէկ նպատակ. սա է մեր ուժականութեան աղբիւրը»

Հայաստան-Սփիւռք գործակցութեան ապահովմանն ուղղւած պետական քաղաքականութիւն որպէս այդպիսին, ըստ էութեան գոյութիւն չունի, իսկ ինչ արւում է աւելի շատ վնասաբեր է քան օգտակար: Ընդհանրապէս այս վարչախմբի 8-ամեայ գործունէութիւնը կարճ կարելի է բնորոշել որպէս գիտակցւած վնասարարութիւն` ուղղւած համազգային ձեռքբերումների մսխմանը եւ ազգային ինքնութեան վրայ խարսխւած պատմականօրէն մեզ միաւորած արժեհամակարգի նսեմացմանը: Ստեղծւած իրավիճակը արմատապէս փոխելու անհրաժեշտութիւնից է բխում այս խորհրդաժողովի անցկացումը:

Ինչպէս համազգային նշանակութեան շատ հարցերում՝ ՀՀ գործող վարչախումբը փոխանակ օգտւելու կուտակւած մեծ դրական փորձից եւ դա զարգացնելու, այստեղ էլ որոշեց ամէն ինչ սկսել իր սեփական կէտից եւ ինչպէս միւս դէպքերում, պատկերաւոր ասած` «յօնքը սարքելու տեղը, աչքը հանեց»: Արդէն իսկ հայրենիք-Սփիւռք յարաբերութիւնների գծով ինստիտուցիոնալ (համակարգային) նոր մակարդակով պետական քաղաքականութիւնը իրականացնող ՀՀ Սփիւռքի նախարարութեան 11 տարւայ գործունէութիւնը դադարեցւեց, նրա հարուստ փորձը անտեսւեց եւ այն փոխարինւեց ՀՀ Սփիւռքի գործերի գլխաւոր յանձնակատարի գրասենեակով: Գլխաւոր յանձնակատար, ով փաստացի դարձել է գործող վարչախմբի շահերի պաշտպանն ու նրա գլխաւոր քարոզիչը Սփիւռքում:

Ի տարբերութիւն այս իշխանութիւնների, Սփիւռքը լինելով հայութեան ուրոյն եւ մեծագոյն մասը, մշտապէս կարեւորւել է մեր պատմութեան մէջ բոլոր ժամանակներում եւ գտնւել են հայրենիք-Սփիւռք կապերը ամրապնդելուն ուղղւած որոշակի կառուցակարգային ու իրաւական լուծումներ:

Ըստ այդմ` Հայաստանում դեռեւս 1964-ին ստեղծւել է սփիւռքահայութեան հետ մշակութային կապերի կոմիտէ, ապա 1998-ին արտաքին գործոց նախարարութիւնում` Սփիւռքի հետ կապերի գործադիր քարտուղարութիւն, այնուհետեւ պետական կոմիտէ, իսկ 2008-ին արդէն Սփիւռքի նախարարութիւն:

Մինչ օրս գործում է դեռեւս 1992ին ստեղծւած «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամը:

Սահմանադրութեան յօդւած 19-ով ամրագրւած է հայկական Սփիւռքի հետ կապերի իրաւական հիմքը:

2009-ին հաստատւել է Հայաստան-Սփիւռք գործակցութեան զարգացման հայեցակարգը եւ դրա հիման վրայ պատրաստւել է Հայրենադարձութեան մասին օրէնքի նախագիծ:

Անկախութիւնից ի վեր հայրենիք-Սփիւռք յարաբերութիւնների սերտացմանն ու ամրապնդմանն են ծառայել այդ ընթացքում կազմակերպւած բազմաթիւ համաժողովները, համահայկական խաղերը եւ այլ միջոցառումներ:

Ակնյայտ է, որ Սփիւռքի նկատմամբ գործող վարչախմբի քաղաքականութիւնը իր բնոյթով ոչ միայն աղերս չունի այս փորձառութեամբ ձեւաւորւած ժառանգութեան հետ, այլեւ գնալով դառնում է աւելի վնասակար: Վկայ` հակազգային այն մօտեցումներն ու գաղափարները որոնք առաջ է մղում ՀՀ այսօրուայ կառավարութիւնը: Այսօր անթաքոյց փորձ է արւում ձեւախեղել կամ արժեզրկել հայութեան մէջ կապերը շաղախող մեր ազգային ինքնութիւնը:

Հայրենիք-Սփիւռք կապերը նախ եւ առաջ մեզ` հայերիս միմեանց հետ կապելու մասին է: Ազգային ինքնութիւնը դա միայն ծննդավայրի մասին չէ: Հայ մարդը կարող է ապրել ԱՄՆ-ում կամ Ռուսաստանում, խօսել անգլերէն կամ ռուսերէն, բայց ինքն իրեն նոյնացնել հայի իր տեսակի հետ: Ազգային ինքնութիւնը դա անհատի պատկանելութիւնն է կոնկրետ (յստակ) ազգին ում հետ նա նոյնացած է ըստ լեզւի, հայրենիքի, մշակոյթի եւ աւանդոյթների, պատմութեան եւ արժեհամակարգի:

Այս իշխանութիւնների համար անվտանգային բոլոր հարցերի լուծման բանալին ոչ թէ մեր հաւաքական ուժն է, այլ պարտւողականութիւնն ու զիջողականութիւնը:

Սրա քարոզչութիւնն ապահովելու համար էլ արւում է ամէն ինչ` թուլացնելու մեր դիմադրողականութիւնը, մարդկանց պահելու անճարութեան եւ անելանելիութեան մէջ, որպէսզի ստիպեն ընդունել այս նւաստացուցիչ պայմաններով խաղաղութիւն կոչւածը: Ինչն իրականում խաղաղութիւն է թուրքացման կամ «արեւմտեան Ադրբեջան» դառնալու դիմաց: Այսինքն, մեր ինքնութիւնից հրաժարւելու դիմաց:

Իսկ առանց ինքնութեան ազգը ոչնչանում է անգամ առանց պատերազմի` հէնց այդպիսի թւացեալ խաղաղութեան պայմաններում:

Ինքնութիւնը միայն պետութեան հետ նոյնացնելը կամ «հայ ժողովուրդը միայն Հայաստանում ապրող քաղաքացիներն են» պնդումները եւ այս վարչախմբի այլ պառակտիչ մտավարժանքները ինքնութեան իմաստը խեղաթիւրելու միջոցով հարազատ մեր ինքնութիւնից մեզ օտարելու համար են արւում:

Եւ հէնց սա է հայրենիք-Սփիւռք յարաբերութիւնների մասով վարչախմբի վարած քաղաքականութեան վնասարարութեան ողջ էութիւնը:

Այսօր, սրա հետեւանքով, առանց չափազանցութեան կարելի է ասել, որ համայն հայութիւնը` Սփիւռքում, թէ հայրենիքում ինքնութեան եւ անվտանգութեան տագնապ է դիմագրաւում:

Մեր սերնդի պատմական առաքելութիւնն է յաղթահարել այս տագնապը: Դրա համար անհրաժեշտ է նախ եւ առաջ որակապէս նոր մակարդակի վրայ բարձրացնել հայրենիք-Սփիւռք կապերը` ապահովելով գործակցութիւնը Սփիւռքի հետ ոչ որպէս աշխարհացրիւ մի տարածքի, այլ որպէս մէկ ազգի երկու մասերի: Ասել` ոչ թէ «հայեր մնացէք որտեղ կաք, բայց օգնէք», այլ եկէք եւ մի մասը դարձէք ձեր ազգի եւ պետութեան:

Սա է յուշում նաեւ հայրենիք-Սփիւռք գործակցութեան միջազգային լաւագոյն փորձը:

Կարելի է ասել, որ ընդհանուր առմամբ գոյութիւն ունի հայրենիք-Սփիւռք գործակցութեան 5 տեսակաւորում, որտեղ յատուկ կարեւորութիւն են ստանում.

1. Հայրենադարձութիւնը (ինչպիսին է օրինակ, Իսրայէլի պարագան)
2. Տնտեսական ինտեգրումը (համարկումը) (Չինաստան, Հնդկաստան)
3. Մշակութային եւ ինքնութեան խնդիրները (Իսրայէլ, Իռլանդիա)
4. Քաղաքական ինտեգրումը (Ֆրանսիա, Թուրքիա)
5. Խառը, որտեղ կարեւորւում են բոլոր ուղղութիւնները

Հայաստանի դէպքում եւս պէտք կարեւորւեն բոլոր այս ուղղութիւնները: Աւելին` այսօր կարեւորութիւն է ստանում ոչ միայն հայրենադարձութիւնը, այլ նաեւ, խորքի մէջ, հէնց հայադարձութիւնը:

Արդիւնաւէտ են այն ձեւաչափերը, որտեղ շեշտադրւում են ոչ միայն «Սփիւռքի օժանդակութիւն» կոչւածը, այլ հայրենիք-Սփիւռք փոխադարձ շահաւէտութեան սկզբունքը, երբ Սփիւռքը քաղաքական, տնտեսական, իրաւական եւ այլ հնարաւորութիւններ է ստանում հայրենիքում իսկ պետութիւնը ձեռք է բերում մեծ մարդկային կապիտալ, արտաքին ազդեցութիւն, ներդրումային ներուժ եւ այլ առաւելութիւններ:

Յաջողութիւն արձանագրած բոլոր երկրները ըստ էութեան նոյնն են արել. այն է` Սփիւռքը ցրւած անհատներից ու հատւածներից վեր են ածել կազմակերպւած հզօր ուժի: Եւ դա լիովին հնարաւոր է հաշւի առնելով միջազգային եւ մեր իսկ փորձը բայց ոչ երբեք շարունակելով այն պառակտիչ քաղաքականութիւնը, որ այսօր է վարւում:

Այս կործանարար ընթացքի մէջ բէկում առաջացնելու բանալին, ինչպէս ճգնաժամային բոլոր ժամանակներում է եղել` հայրենիքում եւ Սփիւռքում հայութեան ջանքերի մէկտեղումն է:  Ամբողջական համահայկական համախմբում` քանի դեռ չենք անցել անշրջելիութեան սահմանագիծը: Այդ սահմանագիծը այսօր Հայաստանում սպասւող խորհրդարանական ընտրութիւններն են: Այդ ընտրութիւնների արդիւնքով է որոշւելու` դառնալու է արդեօք Հայաստանը թուրք-ադրբեջանական տանդեմի (լծակից զոյգ) կցորդ եւ հպատակ տարածք, թէ հայ ազգի եւ նրա ինքնութեան կենսունակութիւնն ու զարգացումն ապահովող ինքնուրոյն պետութիւն:

Սա է պատճառը, որ այս ընտրութիւնները ձեռք են բերել բախտորոշ նշանակութիւն: Ուստի սա պարզունակ ընտրապայքար չէ խորհրդարանում տեղեր ունենալու համար, այլ սա պայքար է Հայաստանի թուրքացումը թոյլ չտալու նպատակով այս վարչախմբի վերարտադրութիւնը կանխելու համար: Այս նպատակին հասնելու միջոցը Սփիւռքում համահայկական զօրաշարժն է, իսկ Հայաստանում` ընտրութիւններով իշխանափոխութեան իրականացումը:

Եւ ուրեմն` մէկ ազգ, մէկ հայրենիք, մէկ նպատակ: Սա է մեր ուժականութեան աղբիւրը եւ նոր յաղթանակների կերտման գրաւականը:

Յաջողութիւն եմ մաղթում խորհրդաժողովի աշխատանքներին:

Փարիզ, 11 ապրիլ, 2026