Որոշումների կայացումից մինչեւ աճի ռազմավարութիւն. որոշումների գործիքակազմ

ԱՐԹԻՆ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ

 

Քոչինգի մասին շարքի շարունակութիւնը. այս շաբաթ միասին կը դասաւորենք որոշումներ կայացնելու տարբեր մոդելները եւ կամուրջ կը կառուցենք դէպի աճի ռազմավարութիւն։

 

Կարճ յիշեցում նախորդ համարներից

Նախորդ համարներում տեսանք, թէ ի՞նչ է քոչինգը, ինչպէ՞ս է այն աշխատում եւ ո՞ր իրավիճակներում՝ դպրոցում, աշխատավայրում, ընտանիքում եւ յարաբերութիւններում, կարող է կիրառւել։ Անդրադարձանք նաեւ այն հարցին, թէ ինչպէ՞ս կարող է քոչինգը օգնել մեզ կարեւոր որոշումներ կայացնել՝ աւելի յստակ, գիտակցւած եւ պատասխանատու ընտրութիւն կատարելու համար։

Այս համարում կը ծանօթանանք GROW մոդելին՝ պարզ, բայց ազդեցիկ մի մեթոդի, որը մշակել է Սըր Ջոն Վիթմորըն իր թիմի հետ եւ որն այսօր կիրառւում է աշխարհի հազարաւոր կազմակերպութիւններում ու քոչինգային ծրագրերում։

Սակայն այս շաբաթ ուզում ենք մէկ քայլ էլ առաջ գնալ։

GROW-ից բացի կը ներկայացնենք որոշումներ կայացնելու եւս մի քանի մոդելներ, որոնք քոչինգից անկախ կիրառելի են ռազմավարութեան, բիզնեսի զարգացման եւ նոյնիսկ անձնական կեանքի մէջ։

Վերջում էլ կամուրջ կը կառուցենք դէպի յաջորդ շաբաթւայ թեման՝ ի՞նչ է աճի ռազմավարութիւնը։

Այսօրւայ մեր վիճակն ու դիրքը մեծ մասամբ մեր նախկին ճիշտ կամ սխալ որոշումների հետեւանքն են։ Ուստի, եթէ կարողանանք որոշումներ կայացնելու համար սահմանել յստակ ընթացակարգ՝ կրկնելի մի մեթոդ կամ բանաձեւ, որը կօգնի նւազագոյնի հասցնել սխալները եւ միաժամանակ կիրառելի լինել տարբեր իրավիճակներում, ապա, ըստ էութեան, կը հասնենք որոշումներ կայացնելու մեր յաջողութեան անձնական մոդելին՝ մեր կարողութիւններին, փորձառութեանն ու հնարաւորութիւններին համապատասխանեցւած։

 

Մաս առաջին. Քոչինգային որոշումների կայացման GROW մոդելը

GROW-ը երկխօսութեան եւ որոշումների կայացման քառափուլ շրջանակ է։ Այն յատկապէս կիրառելի է նպատակադրելու, մարզական գործունէութեան, կենսակերպի եւ վարքագծի փոփոխութեան, ինչպէս նաեւ առօրեայ տարբեր հարցերի մէջ։

G – Goal / Նպատակ. ի՞նչ ես ցանկանում ստանալ։

R – Reality / Իրականութիւն. այժմ որտե՞ղ ես եւ իրականում ի՞նչ է տեղի ունենում։

O – Options / Տարբերակներ. ի՞նչ ճանապարհներ ունես։

W – Will / Way Forward / Կամք եւ յաջորդ քայլ. ի՞նչ ես անելու, ե՞րբ եւ ինչպէ՞ս։

 

Այս մոդելը յատկապէս յարմար է այն որոշումների համար, որոնք՝

– աւելի շատ անհատական կամ խմբային բնոյթ ունեն՝ մասնագիտութեան ընտրութիւն, յարաբերութիւնների բարելաւում, ուսման ծրագրի կազմում,

– պահանջում են արժէքների, հնարաւոր տարբերակների յստակեցում եւ գործողութեան դիմելու յանձնառութիւն։

Այս մոդելի կարեւոր առանձնայատկութիւններից մէկն այն է, որ որոշման պահին փորձ է արւում ժամանակաւորապէս մի կողմ դնել առկայ սահմանափակումները** եւ առանց նախապէս ենթադրւած մտաւոր կամ հնարաւոր խոչընդոտների խորութեամբ մտածել հարցի մասին։ Նպատակն է նախ պատկերացնել ցանկալի կամ իդէալական իրավիճակը, որպէսզի հնարաւոր լինի յետոյ հասկանալ, թէ ինչպէս կարելի է յաղթահարել ճանապարհին եղած խոչընդոտները։

 

Գործնական աղիւսակ 1. GROW-ի վարժութիւն

Այս աղիւսակը կարող էք թղթի վրայ լրացնել՝ օգտագործելով ձեր կեանքի իրական որոշումների ցանկը։

  

Մաս երկրորդ. որոշումների կայացման ռազմավարական մոդելներ

Այս բաժնում կը ներկայացնենք երեք պարզ եւ լայնօրէն կիրառւող մոդելներ, որոնք հիմնականում օգտագործւում են ռազմավարութեան, բիզնեսի եւ խոշոր որոշումների մէջ, սակայն կիրառելի են նաեւ անձնական կեանքում։ Դրանք յատկապէս օգտակար են այն բիզնեսների համար, որոնք ցանկանում են ոչ միայն պահպանել իրենց գոյութիւնը, այլեւ աճել ու զարգանալ։

1․ SWOT վերլուծութիւն՝ ուժեղ եւ թոյլ կողմեր, հնարաւորութիւններ եւ սպառնալիքներ

SWOT-ն օգնում է մէկ որոշման կամ իրավիճակի մէջ միաժամանակ տեսնել թէ՛ ներքին գործօնները՝ ուժեղ եւ թոյլ կողմերը, եւ թէ՛ արտաքին գործօնները՝ հնարաւորութիւններն ու սպառնալիքները։

Ինչո՞ւ է սա կարեւոր։

Որոշումներ կայացնելիս, յատկապէս անձնական հարցերում, մենք յաճախ իրավիճակը տեսնում ենք միայն մէկ տեսանկիւնից։ Դրան կարող են ազդել չափազանցւած լաւատեսութիւնը կամ վատատեսութիւնը, ինչպէս նաեւ շրջապատի մարդկանց կարծիքները։ SWOT վերլուծութիւնը մեզ օգնում է իրավիճակը դիտարկել 360 աստիճան տեսանկիւնից եւ որոշում կայացնել աւելի տրամաբանական ու համակարգւած կերպով։

 

Չորս հիմնական հարցերն են.

Ուժեղ կողմեր. ի՞նչն է ուժեղ իմ կամ իմ կազմակերպութեան մէջ։

Թոյլ կողմեր. ո՞ր կողմն է թոյլ կամ ունի բարելաւման կարիք:

Հնարաւորութիւններ. ի՞նչ հնարաւորութիւններ կան արտաքին միջավայրում։

Սպառնալիքներ. ի՞նչ վտանգներ կամ ռիսկեր կարող են ինձ կամ կազմակերպութեանն սպառնալ։

 

Գործնական աղիւսակ 2. SWOT-ի վարժութիւն

Այս աղիւսակը օգնում է որոշումը դիտարկել աւելի լայն համատեքստում եւ չհիմնւել միայն պահի զգացմունքների վրայ։

 

2. Ելք ու մուտքի վերլուծութիւն

Սա որոշումներ կայացնելու ամենապարզ, բայց միաժամանակ ազդեցիկ գործիքներից մէկն է. **արդեօ՞ք որոշման ակնկալւող օգուտները գերազանցում են դրա ծախսերին։

Պարզ քայլերը հետեւեալն են.

1. Սահմանել որոշումը կամ տարբերակը։
2. Թւարկել ծախսերը՝ դրամական, ժամանակային, էներգիայի, ռիսկերի եւ բաց թողնւած հնարաւորութիւնների։
3. Թւարկել օգուտները՝ եկամուտ, հանգստութիւն, աճ, նոր գիտելիք, անվտանգութիւն։
4. Համեմատել. արդեօ՞ք օգուտները յստակօրէն աւելի մեծ են, քան ծախսերը։
5. Եթէ ոչ, հարցնել՝ հնարաւո՞ր է փոխել պայմանները՝ նւազեցնել ծախսերը կամ մեծացնել օգուտները։

 

3․ Ազդեցութիւն–ջանք մատրիցա

Այս մոդելը օգնում է տարբեր տարբերակների միջեւ առաջնահերթութիւն սահմանել. ո՞ր գործողութիւններն են ամենամեծ ազդեցութիւնը թողնում՝ քիչ ջանք պահանջելով։

Չորս հիմնական բաժիններն են.

Մեծ ազդեցութիւն / քիչ ջանք. արագ արդիւնք՝ գործադրել որպէս առաջնային տարբերակ:

Մեծ ազդեցութիւն / մեծ ջանք. ռազմավարական քայլը՝  կատարել ծրագրիր եւ ներդրում։

Փոքր ազդեցութիւն / քիչ ջանք. ցածրարժէք թւացող աշխատութիւն՝ կատարել, եթէ յաւելեալ ժամանակ կայ։

Փոքր ազդեցութիւն / մեծ ջանք. ժամանակի վատնում՝ հնարաւորինս բացառել։

 

Ինչպէ՞ս այս մոդելներն օգտագործել միասին

Կարեւոր որոշումների համար կարելի է կիրառել պարզ քառաքայլ մեթոդ.

1. Նախ՝ GROW-ով յստակեցրու․

– ո՞րն է նպատակը,

 -որտե՞ղ է իրական իրավիճակը,

– ի՞նչ տարբերակներ ունես,

– ո՞ր քայլն ես պատրաստւում կատարել։

2․ Ապա SWOT-ով դիտարկիր ընդհանուր պատկերը.

– որո՞նք են քո կամ կազմակերպութեան ուժեղ ու թոյլ կողմերը,

– որո՞նք են արտաքին հնարաւորութիւններն ու սպառնալիքները։

3․ Ծախս-օգուտ վերլուծութեամբ կշռադատիր որոշումը.

– օգուտներն աւելի՞ մեծ են, քան ծախսերը,

– կարո՞ղ ես նուազեցնել ծախսերը կամ մեծացնել օգուտները։

4․ Վերջում ազդեցութիւն-ջանք մատրիցայով սահմանիր առաջնահերթութիւնները.

– հնարաւոր գործողութիւններից որո՞նք պէտք է կատարել առաջին հերթին։

Այս համադրութիւնը որոշմանը հաղորդում է թէ՛ քոչինգային խորութիւն՝ ինքնագիտակցութիւն եւ պատասխանատւութիւն, եւ թէ՛ ռազմավարական ճշգրտութիւն՝ միջավայրի վերլուծութիւն, ծախս-օգուտի գնահատում եւ առաջնահերթութիւնների սահմանում։

 

Կապը աճի ռազմավարութեան հետ

Երբ այս մոդելները կիրառում ենք բիզնեսի, դպրոցի կամ նոյնիսկ անձնական կեանքի մակարդակում, ըստ էութեան սկսում ենք ռազմավարութիւն կառուցել։

 

Մենք՝

– որոշում ենք, թէ ուր ենք ցանկանում հասնել,

– գնահատում ենք մեր ներկայ իրավիճակը,

– ուսումնասիրում ենք աճի հնարաւոր տարբերակները,

– ընտրում եւ առաջնահերթութիւն ենք տալիս հիմնական գործողութիւններին։

Այլ կերպ ասած՝ գիտակցւած որոշումների կայացումը ցանկացած աճի ռազմավարութեան առանցքն է։

Առանց յստակ եւ վերլուծութեան վրայ հիմնւած որոշումների՝ «աճը» աւելի շատ նմանւում է փորձաքարի, քան նախապէս մշակւած ճանապարհի։

 

Յաջորդ շաբաթ.

Ի՞նչ է աճի ռազմավարութիւնը

Յաջորդ համարում կը մտնենք նոր թեմայի մէջ՝ աճի ռազմավարութիւն։

Կը անդրադառնանք հետեւեալ հարցերին.

– Ի՞նչ տարբերութիւն՝ աճի ռազմավարութեան եւ սովորական «ծրագրաւորման» միջեւ։

– Ինչո՞ւ են բազմաթիւ բիզնեսներ, դպրոցներ եւ նոյնիսկ անհատներ, առանց աճի ռազմավարութեան, դոփում նոյն տեղում։

– Որո՞նք են պարզ եւ գործնական աճի ռազմավարութեան հիմնական բաղադրիչները։

– Ինչպէ՞ս կարող ենք այս համարում ներկայացւած GROW, SWOT, ելք-մուտք եւ ազդեցութիւն-ջանք մոդելներն օգտագործել անձնական եւ մասնագիտական աճի ռազմավարութիւն կառուցելու համար։

Մինչեւ յաջորդ շաբաթ առաջարկւում է մտքում պահել մէկ իրական որոշում՝ մասնագիտական, զգացական կամ ֆինանսական, եւ փորձել այն վերլուծել այս համարում ներկայացւած մոդելների համադրութեամբ։

Յաջորդ համարում նոյն վերլուծութիւնը կը դիտարկենք արդէն անձնական աճի ռազմավարութեան տեսանկիւնից։