Լոյս է տեսել «Վէմ» համահայկական հանդէսի 2025 թւականի 3-րդ համարը
ԱԶԴ
Լոյս է տեսել «Վէմ» համահայկական հանդէսի 2025 թւականի 3-րդ համարը որի հրապարակումները գիտական ճշմարտութիւնը ազգային քաղաքականութեան դաշտ տեղափոխելու փորձեր են։
Հայոց ազգային խորհրդանիշ Արարատի կարգավիճակի վերաբերեալ մակերեսային-քաղաքական քննարկումների փոխարէն՝ հանդէսի «Ինչո՞ւ է թիրախաւորւում Արարատը» խմբագրականն առաջարկում է աւելի բարձր արժէքների դիտանկիւնից նայել Սուրբ Լեռան շուրջը ծաւալւող գործընթացներին, որոնք աշխարհաքաղաքական խորը ցնցումների նախանշաններ են։
Վերոնշեալ նպատակին են միտւած նաեւ հետարդիականութիւն երեւոյթին գիտական գնահատական տալու եւ նրանում սկիզբ առած գեղապաշտութեան յաղթարշաւի պատճառները բացայայտելու փորձերը, որոնց հեղինակները (Հայարփի Սահակեան, Օվսաննա Նահապետեան) փիլիսոփայական իմաստ են հաղորդում մեր շուրջն արձանագրող զարգացումներին։
«Վէմ» համահայկական հանդէսի ներկայ համարում հրատարակւել են նաեւ վերջերս կեանքին հրաժեշտ տւած ճանաչած հայագէտ Ալբերտ Մուշեղեանի՝ «Եղիշէի պատմութեան գրութեան ժամանակը» յօդւածը եւ պատմաբան Կարէն Հայրապետեանի՝ յետմահու լոյս տեսած արժէքաւոր երկհատորեակի քննական տեսութիւնը (հեղինակ՝ Մհեր Յարութիւնեան)։ Վերջին երկու գրքերը համակողմանիօրէն քննում են հայ ազգային կեանքի ուղեկից հատւածականութեան համախտանիշը, որի տխուր արտայայտութիւններից մէկը արեւելահայերի ու արեւմտահայերի յարաբերութիւններն էին՝ Հայաստանի առաջին Հանրապետութեան գոյութեան շրջանում։
«Վէմ»-ի 2025 թւականի 3-րդ համարի ամբողջական բովանդակութիւնն ու ծաւալուն խմբագրականը ներկայացնելուց առաջ տեղեկացնում ենք, որ հանդէսի՝ 2025 թւականի 4-րդ համարի հրապարակումների զգալի մասը նւիրւած է լինելու հայ մեծ բանաստեղծ Աւետիք Իսահակեանի ծննդեան 150-ամեակին։
Խմբ.
ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ
ԻՆՉՈ՞Ւ Է ԹԻՐԱԽԱՒՈՐՒՈՒՄ ԱՐԱՐԱՏԸ
Ամփոփում
Յօդւածը ցոյց է տալիս, որ ներկայումս Արարատ լեռան` Թուրքիայի տարածքում գտնւելու փաստը «Արարատ» հասկացութեամբ խորհրդանշւող մեր ազգային յիշողութեան ու համաքրիստոնէական արժեհամակարգի հետ «շփոթելու» հնարքը հայ ժողովրդի հանդէպ շարունակւող մշակութային ցեղասպանութիւնը ՀՀ սահմաններից ներս տեղափոխելու փորձ է։
Քանի որ դրանով թուրք-ադրբեջանական տանդեմը ինքնաբերաբար ներգրաււում է Հայաստանի ներքաղաքական դիսկուրսի մէջ, ապա նման մարտահրաւէրի քննութիւնը հնարաւոր է միայն երկու՝ համաժամանակեայ եւ տարաժամանակեայ հարթութիւններում։ Առաջինը պահանջում է Հայկական լեռնաշխարհի տեղանունների վերաբերեալ թուրք-ադրբեջանական պատկերացումների գիտական ուսումնասիրութունը, որպէսզի բացայայտւեն քոչւորների ու տեղաբնիկների լեզւամտածողութեան սկզբունքային տարբերութիւնները։ Երկրորդը պահանջում է լուսարձակել Հայաստանի առանցքային դերը՝ Արարատ լեռան ու Արարատի երկրի մասին Հին Արեւելքի դիցաբանական պատկերացումները համադրելու, վերաիմաստաւորելու եւ ողջ քրիստոնէական քաղաքակրթութեանը փոխանցելու գործում։ Նման քննութիւնից են բխում յօդւածի երկու հիմնական եզրակացութիւնները։ Առաջին Հայկական լեռնաշխարհի բնաաշխարհագրական միջավայրի մասին թուրքական ժողովուրդների ստացած տպաւորութիւնները ոչ թէ տեղանուններ են, առաւել եւս էթնիկ խորհրդանիշներ, այլ սոսկ ժամանակին տւեալ տարածքով անցած քոչւորականի պարզունակ լեզւամտածողութիւնն արտացոլող ազգագրական նիւթեր։ Երկրորդ նման հպանցիկ պատկերացումների միջոցով ողջ քրիստոնէական քաղաքակրթութեանը պատկանող Արարատի պատմական ու մշակութային յետագիծը ջնջելու փորձերը քօղարկում են Հայաստանն ու հայկական մշակոյթը ոչնչացնելու եւ թուրքական աշխարհի մէջ ներառելու ցեղասպանական մտադրութիւնները։
Ելնելով նման եզրակացութիւնից՝ յօդւածը խիստ անբաւարար է համարում թուրք-ադրբեջանական միասնական ռազմավարութեան դէմ պարզ հակադարձումների միջոցով գործելու մարտավարութիւնը, որն առանց Հայաստանի համար քաղաքակրթական առումով հոգեհարազատ արտաքին ազդակների լայն ներգրաւման՝ դատապարտւած է ձախողման։ Այդ նպատակով յօդւածի վերջում ներկայացւում են կոնկրետ առաջարկներ՝ Արարատի քաղաքակրթական հետագծի պաշտպանութեան գործի մէջ Հայաստանի հետ պատմական ընդհանուր յիշողութիւն ունեցող քրիստոնէական աշխարհի ներգրաւման մեթոդների ու աշխատակարգերի վերաբերեալ։
