Գիտնականները կապ են յայտնաբերել երիկամների վնասւածքի եւ միտոքոնդրիալ ԴՆԹ մուտացիաների միջեւ

Դալասի Թեքսասի համալսարանի բժշկական կենտրոնի հետազօտողների անցկացրած ուսումնասիրութիւնը ցոյց է տւել, որ թւացեալ բուժւած երիկամների վնասւածքները կարող են մուտացիաներ առաջացնել երիկամային բջիջների միտոքոնդրիալ ԴՆԹ-ում: Այս փոփոխութիւններն օրգանը դարձնում են նւազ դիմացկուն ապագայ սթրեսի նկատմամբ եւ ժամանակի ընթացքում նւազեցնում են դրա գործառոյթը: Ուսումնասիրութեան արդիւնքները հրապարակւել են Science ամսագրում:

Երիկամների հիւանդութիւնները տարածւած են. Միացեալ Նահանգներում քրոնիկ երիկամային հիւանդութիւնն (ՔԵՀ) ազդում է իւրաքանչիւր եօթ չափահասից աւելի քան մէկի վրայ, եւ հոսպիտալացւած մեծահասակներից 20%-ին ախտորոշւում է սուր երիկամային վնասւածք (ՍԵՎ): Պատճառներից մէկը երիկամների երկարատեւ ֆիզիոլոգիական զգալի սթրեսն է:

Երիկամներն անընդհատ զտում են արիւնը՝ պահպանելով դրա քիմիական կազմը եւ ենթարկւում են էլեկտրոլիտների բարձր կոնցենտրացիաների, շրջակայ միջավայրի տոքսինների եւ պոտենցիալ վնասակար դեղամիջոցների, մասնաւորապէս քիմիաթերապեւտիկ դեղամիջոցների ազդեցութեանը: Քանի որ երիկամային բջիջները երկարակեաց են եւ սահմանափակ վերականգնողական ունակութիւն ունեն, գիտնականները ենթադրել են, որ մաշւածութիւնը կարող է աստիճանաբար նւազեցնել դրանց գործառոյթը:

Հետազօտողներն ուսումնասիրել են կենդանիների երիկամային բջիջներ, որոնք ենթարկւել են սթրեսային պայմանների, ինչպիսիք են արեան հոսքի նւազումը կամ վնասակար քիմիական նիւթի ազդեցութիւնը: Նրանք պարզել են, որ այս իրադարձութիւնները կտրուկ աճ են առաջացրել միտոքոնդրիալ ԴՆԹ-ում՝ օրգանոիդներում, որոնք գործում են որպէս բջջային էներգիա: Այս մուտացիաները ժամանակի ընթացքում չեն վերացել՝ նոյնիսկ երիկամների թւացեալ ապաքինումից յետոյ։

Նմանատիպ միտոքոնդրիալ ԴՆԹ մուտացիաներ են յայտնաբերւել նաեւ երիկամների խրոնիկական հիւանդութիւն ունեցողների երիկամային բջիջներում, ինչը վկայում է ֆիզիոլոգիական սթրեսի այս նշանի համընդհանուր լինելու մասին։

Երբ գիտնականները գենետիկական ինժեներիայի՝ նախկինում այս սթրեսային գործօններին չենթարկւած տեխնիկաներ են օգտագործել երիկամային բջիջների մէջ նմանատիպ մուտացիաներ ներմուծելու համար, նրանք պարզել են, որ միտոքոնդրիաները զգալիօրէն նւազ ադենոզինեռֆոսֆատ են արտադրում՝ մոլեկուլ, որն էներգիա է ապահովում բոլոր բջջային գործընթացների համար: Այս մուտացիաներով երիկամային բջիջները նաեւ նւազ դիմացկուն են եղել սթրեսային գործօնների ազդեցութեան ներքոյ, ինչը ժամանակի ընթացքում յանգեցրել է դրանց գործառոյթների հետագայ անկմանը։

Այս արդիւնքները կարող են բացատրել ծերացման որոշ ընդհանուր առանձնայատկութիւններ, նշել է գիտնականը: Ինչպէս երիկամային բջիջները, ուղեղի, սրտի եւ կմախքային մկանների բջիջները երկարակեաց են՝ սահմանափակ վերականգնողական կարողութիւններով եւ զգալի աշխատանք են կատարում օրգանիզմի համար: Հետեւաբար, դրանք պարունակում են մեծ քանակութեամբ միտոքոնդրիաներ՝ իրենց գործունէութիւնը ապահովելու համար: Այս հիւսւածքները նոյնպէս զգալիօրէն դեգեներացւում են տարիքի հետ, եւ այս անկումը պատասխանատու է տարիքային բազմաթիւ հիւանդութիւնների համար։

Եթէ ապագայ հետազօտութիւնները ցոյց տան, որ այս հիւսւածքների միտոքոնդրիալ ԴՆԹ-ն նոյնպէս վնասւում է երկարատեւ սթրեսից, ապա այս վնասը փոխհատուցելու կամ վերականգնելու եղանակներ գտնելը՝ յաւելումների կամ բջիջների կողմից միտոքոնդրիաները փոխարինելու համար օգտագործւող բնական մեխանիզմների միջոցով, կարող է հնարաւորինս երկարացնել ինչպէս կեանքի տեւողութիւնը, այնպէս էլ՝ բարելաւել առողջութիւնը։

News.am