«Մենք ընտրում ենք «բենզին՝ պարտութեան դիմաց» ապրելաբանաձեւը, թէ՞ բռնում ենք վերականգնման, մէջքն ուղղելու ճանապարհը, սա է քաղաքակրթական ընտրութիւնը»

ՎԱՀԷ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ

«Այլընտրանքային նախագծեր խումբ»

 

Մենք ընտրում ենք «բենզին՝ պարտութեան դիմաց» ապրելաբանաձեւը, թէ՞ բռնում ենք վերականգնման, մէջքն ուղղելու ճանապարհը։ Սա է քաղաքակրթական ընտրութիւնը։

«Ընտրութիւն, որից ոչ ոք չպիտի խուսափի.

Այս յունիսին մենք, Հայաստանի անկախութիւնից ի վեր առաջին անգամ, գնալու ենք ՔԱՂԱՔԱԿՐԹԱԿԱՆ ընտրութեան։ Նախկին բոլոր տարիներին, անկախ յարաբերութիւնների լարւածութիւնից մեր ընտրութիւնները եղել են կենցաղային, երբեմն՝ քաղաքական, կլանային, երբեմն՝ գաղափարական, բայց դրանք երբեք չեն եղել քաղաքակրթական ջրբաժան։

Անկախութեան 35-րդ տարում մենք կանգնում ենք քաղաքակրթական ընտրութեան առջեւ։ Սա փաստ է, որը պիտի խորութեամբ գիտակցենք։

Կան բաներ, որ արդէն չկան.

Հաւաքական ընդդիմութիւնը պէտք է սա հասկանայ եւ ըստ այդմ ձեւակերպի իր առաքելութիւնը։ Այլեւս չկայ մինչեւ 2018-ի Հայաստանը, եւ ոչ էլ՝ աշխարհը։ Կայ 2026-ը, եւ կան նրա իրողութիւնները։ Ով սա չի հասկանում, բնական ճանապարհով մերժւելու է։ Բայց իմ մտահոգութիւնը նրանք չեն, այլ՝ Հայաստանը։

Հայաստանը պէտք է կառուցի նոր ներքին յարաբերութիւններ, նոր տարածաշրջանային յարաբերութիւններ եւ նոր արտաքին քաղաքականութիւն։
Եթէ մենք դա չանենք, մեր փոխարէն դրանք կառուցելու են ուրիշները։ Եթէ դետալացման կարիք կայ, ապա՝ մենք նոր յարաբերութիւններ պէտք է կառուցենք թէ՛ Ռուսաստանի հետ, թէ՛ Իրանի, թէ՛ Վրաստանի, թէ՛ Արեւմուտքի։ Մենք նոր յարաբերութիւններ պէտք է կառուցենք Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի հետ։

Հայաստանի համար կարեւորագոյն խնդիր է հէնց Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի հետ մտածւած, ճիշտ հաշւարկւած, նորմալ յարաբերութիւնների հաստատումը, ասել է թէ՝ այսօրւայ Չպատերազմ իրավիճակի հետագայ ճիշտ կառավարումը։ Դրա բացառիկ հնարաւորութիւնը Հայաստանի յաջորդ իշխանութեանն է՝ պայմանով, որ այս ամէնը կը գիտակցւի։

Յաջորդը՝ շատ խոշոր քայլեր են պէտք ժամանակակից պետութիւն կառուցելու ուղղութեամբ՝ գրագէտ, խիզախ քայլեր, առանց յետ նայելու։ Սրա հիմքում պէտք է լինի ճիշտ տնտեսական քաղաքականութիւնը եւ երկրի դեմոգրաֆիկ վիճակի կտրուկ բեկումը, հայրենադարձութեան ալիքը։ Չանենք սա, չենք հասցնելու աչք թարթել, եւ նոյնիսկ այսօրւայ Հայաստանը դառնալու է երազանք։

Պարտադրւած ընտրութիւն.

Գործող իշխանութիւնն ինքն առաջարկել է, ինչ-որ իմաստով՝ պարտադրել է քաղաքակրթական իր ընտրութիւնը՝ անկրակոց կեանք՝ թուրքական աշխարհի հովանու ներքոյ։ Սա արագօրէն ենթադրելու է տնտեսական կլանում եւ դեմոգրաֆիկ բալանսի անվերադարձ խախտում՝ ի հաշիւ հարիւր հազարաւոր ադրբեջանցիների «վերաբնակեցման»։ Կրկնում եմ՝ սա կատարւելու է շատ արագ։

Հաւաքական ընդդիմութիւնը, յատկապէս դրա առանցքային դերակատարները պէտք է համարժէք պատասխանեն եւ ժողորդի ընտրութեանը ներկայացնեն իրենց քաղաքակրթական ընտրութեան այլընտրանքը, որն է՝ փոքր, ինքնիշխան, արժանապատիւ պետութիւն, որը լաւ յարաբերութիւններ է հաստատում իր բոլոր հարեւանների հետ, երկիրը հանում է միջազգային էսկալացիայի քարտէզից եւ տանում է ժամանակակից պետութեան կառուցման ինտենսիւ քաղաքականութիւն։

Մենք եկել ենք մի հանգրւանի, երբ Նիկոլ հայհոյելն արդէն անիմաստ զբաղմունք է, պետութեանը ոչինչ չտւող։ Արդէն խնդիրն անձը չէ, նոյնիսկ նրա բերած կորուստները չեն, այլ՝ այս պահի քաղաքակրթական նժարի ընտրութիւնը։ Մենք պէտք է մեր մէջ եւ մեզ համար ընտրութիւն կատարենք. բանտերում սրբազաններ հանդուրժող ա՞զգ ենք, եկեղեցու վրայ յարձակումներ հադուրժող ա՞զգ ենք, թէ՝ այլ։ Հաւանաբար, երկուսն էլ ընտրութիւն է, եւ ո՞րը պիտի անենք։
Մենք ընտրում ենք «բենզին՝ պարտութեան դիմաց» ապրելաբանաձեւը, թէ՞ բռնում ենք վերականգնման, մէջքն ուղղելու ճանապարհը։ Սա է քաղաքակրթական ընտրութիւնը, որը պէտք է յստակօրէն առաջարկւի։ Աւելին. հաւաքական ընդդիմութեան խնդիրն է՝ սեփական հասարակութեանը պարտադրել անել այդ ընտրութիւնը։ Ստեղծել իրավիճակ, որ որեւէ մէկը չկարողանայ խուսափել ընտրութիւն կատարելուց։ Հասարակութիւնը պէտք է իր վրայ վերցնի իր հետագայ ճակատագրի պատասխանատւութիւնը։

Այս առումով չափազանց կարեւոր է, որ առանցքային ընդդիմութեան թիմերը կազմւեն ներկայացուցչական, թիմային տրամաբանութեամբ, եւ ոչ թէ՝ կլանային կամ շքախմբային։ Կա՞յ էդ գիտակցումը. դժւարանում եմ ասել։

Եւ շատ կարեւոր է, որ հաւաքական ընդդիմութեան առանցքային թիմերը վաստակեն ընտրողների վստահութի՛ւնը, եւ ոչ թէ՝ էմոցիաները հաճելի արտօնութիւնների դիմաց։
Այս քաղաքակրթական ջրբաժանում բեկում մտցնելու համար իրական, չմանիպուլացւած հասարակական վստահութիւն է պէտք»։

Tert.am