Մեքքայի պաշտպանական դաշինքը՝ Մերձաւոր Արեւելքի նոր անվտանգային քարտէ՞զ

Թուրքիա-Պակիստան-Սաուդեան Արաբիա նոր պաշտպանական համաձայնագիրը թուրքական մամուլում ներկայացւում է որպէս Մերձաւոր Արեւելքի անվտանգային համակարգի հնարաւոր վերաձեւաւորման նշան։ Վերլուծաբանները, սակայն, զգուշացնում են, որ այն դեռեւս դասական ռազմական դաշինք համարել վաղ է,-գրել է «Թասնիմ»-ը:

Թուրքական մամուլում համաձայնագրի շուրջ առանձնացւում են հիմնականում չորս շարժառիթներ՝ ԱՄՆ-ի անվտանգային երաշխիքներից աճող կախւածութեան նւազեցումը, տարածաշրջանային ինքնուրոյն անվտանգութեան ձեւաւորումը, երեք երկրների տարբեր կարողութիւնների համադրումը եւ տարածաշրջանային հակամարտութիւնների տարածման կանխումը։

Անկայրայի «Ղարար» օրաթերթը հարց է բարձրացրել՝ արդեօք սա «երկրորդ ՍԵՆՏՕ»-ի ձեւաւորո՞ւմն է՝ յիշեցնելով 1955-ին՝ Խորհրդային միութեան «տարածման» դէմ ստեղծւած Բաղդադի պայմանագիրը, որին հետագայում միացել էին Թուրքիան, Իրանը, Իրաքը, Պակիստանը եւ Մեծ Բրիտանիան։

Միեւնոյն ժամանակ, միջազգային վերլուծական կենտրոնները համաձայնագիրը հիմնականում դիտարկում են ոչ թէ ՆԱՏՕ-ին այլընտրանք, այլ տարածաշրջանային դերակատարների անվտանգային հնարաւորութիւնների ընդլայնման փորձ։

Համաձայնագրի ձեւաչափը կարող է զգալիօրէն փոխւել, եթէ դրան միանայ Եգիպտոսը։ Վերջինս, չնայած Թուրքիայի, Սաուդեան Արաբիայի եւ Պակիստանի հետ բազմակողմ շփումներին, առայժմ զգուշաւոր դիրք է պահպանում՝ հաշւի առնելով Իսրայէլի հետ յարաբերութիւնները, Լիբիայի, Սուդանի, Կարմիր ծովի եւ Աֆրիկայի եղջիւրի շահերը, ինչպէս նաեւ Իրանի հետ ուղիղ հակամարտութեան մէջ ներքաշւելու վտանգը։

Եթէ Կահիրէն ի վերջոյ միանայ համաձայնագրին, Սաուդեան Արաբիայի ֆինանսական ներուժի, Թուրքիայի պաշտպանական արդիւնաբերութեան, Պակիստանի ռազմական եւ միջուկային կարողութիւնների ու Եգիպտոսի ռազմավարական դիրքի համադրումը կարող է ձեւաւորել Մերձաւոր Արեւելքի անվտանգութեան նոր՝ քառանկիւն համակարգ։

 

Պակիստանցի վերլուծաբան․ Մեքքայի եռակողմ համաձայնութիւնը դատապարտւած է ձախողման

Պակիստանցի վերլուծաբան Հադի Հոսէյնիի կարծիքով՝ Սաուդեան Արաբիայի, Թուրքիայի եւ Պակիստանի միջեւ Մեքքայի պաշտպանական համաձայնութիւնն աւելի շատ «մեդիա-քաղաքական արշաւ» է, քան իրական ռազմական դաշինք։

Նա նշել է երեք երկրների շահերի ու տարածաշրջանային դիրքորոշումների էական տարբերութիւնները, մասնաւորապէս՝ Պակիստանի՝ սաուդական հակամարտութիւններին չներքաշւելու դիրքորոշումը եւ Անկարա-Ռիադ տարաձայնութիւնները Սուրիայի եւ Լիբանանի հարցում։

Հոսէյնիի գնահատմամբ՝ այդ հակասութիւնները սահմանափակելու են համաձայնութեան վերածումը կայուն եւ գործունակ ռազմական դաշինքի։