Եւրոպական կրքեր. մենք ու Իսլանդիան
Օգոստոսի 31-ին Իսլանդիայում հանրաքւէի օր էր։ Իսլանդացիները պէտք է որոշէին արդեօք համաձա՞յն են, որ երկիրը վերսկսի «եւրաինտեգրման» գործընթացը, թէ՞ շարունակի զով ապրել այս գլոբալ տաքացող աշխարհում: Հետաքրքրական է, որ հանրաքւէում դրական արդիւնքը դեռեւս չէր նշանակելու, որ իսլանդացիները հաւանութիւն էին տւել ԵՄ-ին անդամակցութեան յայտ ներկայացնելուն։ Սա ուղղակի նշանակելու էր, որ իսլանդացիները համաձայն էին բանակցութիւնների վերսկսմանը, իսկ անդամակցութեան յայտը պէտք է հաստատւէր երկրորդ հանրաքւէով։
ՆԱՏՕ-ի, Եւրոպայի տնտեսական գօտու համաձայնագրի (European Economic Area agreement – EEA) եւ Շենգենի համաձայնագրի անդամ Իսլանդիան ԵՄ անդամութեան յայտ էր ներկայացրել հեռաւոր 2009 թւականին՝ 2008 թւականի տնտեսական ճգնաժամից յետոյ, որը ծանր տնտեսական հետեւանքներ էր ունեցել երկրի համար։ 2013 թւականին Իսլանդիայի եւրասկեպտիկ իշխանութիւնները դադարեցրեցին անդամակցութեան բանակցութիւնները։ Հիմնական պատճառը տնտեսական ռիսկերն էին. իսլանդացիները մտահոգւած էին, որ ԵՄ անդամ դառնալով իրենք կը կորցնեն հիւսիսային ծովերում իրենց ձկնորսական տարածքների նկատմամբ վերահսկողութիւնը։
Իսլանդիայի ներկայ կառավարութիւնը ԵՄ անդամակցութիւնը հիմնաւորում էր առեւտրային պատերազմներից խուսափելու անհրաժեշտութեամբ, ինչպէս նաեւ Արկտիկայում ռազմա-քաղաքական դիմակայութեամբ։ «Ոչի» կողմնակիցների համար առաջնայինը տնտեսական հարցրեն են, հիմնականում՝ ձկնորսութիւնից ստացւող եկամուտների հնարաւոր կորուստը։ Ինչեւէ, հանրաքւէից յետոյ Իսլանդիան ԵՄ հետ յարաբերութիւնները կը շարունակի կառուցել Եւրոպայի տնտեսական գօտու համաձայնագրի հիման վրայ։
Ինչո՞ւ որոշեցի անդրադառնալ հեռու հեռաւոր Իսլանդիայի հանրաքւէին։ Անցեալ շաբաթ Ազգային ժողովում ՔՊ-ական մեծամասնութիւնն անցակացրեց կառավարութեան ներկայացրած 2026-31 թթ. ծրագիրը։ Եւրոպական քաղաքականութեան վերաբերեալ ծրագրում նշւած էր, որ Հայաստանն իր յարաբերութիւնները կառուցելու է Համապարփակ եւ ընդլայնւած գործընկերութեան համաձայնագրի «լիարժէք եւ արդիւնաւէտ կիրարկման հիման վրայ»։ 2025 թւականի «ԵՄ-ին Հայաստանի Հանրապետութեան անդամակցելու գործընթացի մաիսն» օրէնքի հիման վրայ էլ Հայաստանի ժողովրդավարութեան, օրէնքի գերակայութեան, տնտեսական, ֆինանսական, շրջակայ միջավայրի, սոցիալական եւ այլ ոլորտների չափանիշները համապատասխանեցւելու էին ԵՄ չափանիշներին։ Սակայն, հետաքրքիրը ԱԺ-ում ծրագրի քննարկումն էր։ Քննարկման ժամանակ Նիկոլ Փաշինեանը յայտարարեց, որ առաջիկայում կառավարութիւնը կարող է ԵՄ-ին «անդամագրւելու պաշտօնական դիմում ներկայացնել»։
Թւում էր, թէ այս յայտարարութիւնը պէտք է Բրիւսէլում բուռն ոգեւորութիւն առաջացներ։ Սակայն, արձագանքն աւելի քան համեստ էր։ Եւրայանձնաժողովի խօսնակ Մարկուս Լամմերտը ճեպազրոյցի ժամանակ յայտարարեց, որ Հայաստանը ԵՄ-ին երբեք այսքան մօտ չի եղել ինչպէս այժմ, իսկ ԵՄ անդամակցութիւնը արժանիքների վրայ հիմնւած (merit based) երկար գործընթաց է։ Ու վերջ, ոչ մի ողջունել, ոչ մի խրախուսել, ոչ մի խոստում ժողովրդավարութեան բաստիոնից եկած դիմումն արտահերթ քննարկել ու ընթացք տալ… Թերեւս տեղին է յիշել ԵՄ ընդլայնման հարցերի յանձնակատար Մարթա Կոսի յայտնի յայտարարութիւնը․ «ԵՄ ընդլայնումը չի նշականում աւելի շատ քառակուսի կիլոմետր կամ աւելի շատ մարդիկ, այլ խաղաղութեան, ազատութեան ու բարեկեցութեան ապահովում»։
Կառավարութեան ծրագիրը դեռ չընդունւած կալանաւորւեց Ռոբերտ Քոչարեանը։ Ահա այսպիսի ժողովրդավարութիւն…
ԱՐԹՈՒՐ ԽԱՉԱՏՐԵԱՆ
ՀՅԴ անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցութեան քարտուղար
