ԱԿՆԱՐԿ. Հակընդդէմ հարցերը եւ մեր պատասխանները

ՀԱՏԻՍ

Մի քանի օր առաջ մեր էջերում անդրադարձել էինք Սեպտեմբերի 2-ին՝ Արցախի Անկախութեան օրւան, եւ փորձել հարցադրել՝ ի՞նչ ենք կորցնում, երբ պարտութիւնով սկսում են վերաշարադրել մեր անցեալն ու լռեցնել մեր յիշողութիւնը։ Այդ ակնարկը նաեւ հակառակ տեսակէտի տրամաբանութեամբ մի քանի հարց թողել էր բաց։

Այսօր դրանցից մէկի շուրջ փորձենք շարունակել զրոյցն այս անգամ նաեւ հակընդդէմ հարցադրումներից մէկն ընդունելով եւ փորձելով պատասխանել այն։

«Ո՞ր պատմութիւնն ենք ուզում պահպանել՝ այն, ինչ ապրել ենք, թէ՞ տարիների ընթացքում մեր մասին ստեղծած պատմական պատկերը։ Եւ եթէ պարտւել ենք, արդեօ՞ք պարտութիւնը մեզ չի պարտադրում վերանայել նաեւ այն պատմութիւնը, որով բացատրել ենք մեր յաղթանակները, զոհողութիւններն ու Արցախի հետ մեր կապը»։

Հարցն այսօր աւելի շօշափելի է, քան երբեւէ։ 44-օրեայ պատերազմից եւ Արցախի հայաթափումից յետոյ փոխւեց ոչ միայն իրականութիւնը, այլեւ ազգի ինքնազգացողութիւնը։ Յաղթանակի վստահութեանը փոխարինեց պարտութեան ծանր ընկճւածութիւնը։ Կորցրինք տարածքներ, հետն էլ սկսեցինք կասկածել նաեւ ինքներս մեզ՝ մեր ուժին, մեր որոշումներին, պատմական արդարութեան մասին ունեցած մեր պատկերացումներին։

Եւ պարտւածի հոգեբանութեամբ ապրող հասարակութեանը հեշտութեամբ կարելի է հասցնել մի վտանգաւոր մտքի՝ եթէ վերջը սխալ էր, ուրեմն գուցէ սխալ էր նաեւ ամբողջ ճանապարհը։

Սակայն անցեալը քննադատաբար վերագնահատելը մի բան է, այն վերաշարադրելը՝ բոլորովին այլ։

Արցախի դպրոցները, եկեղեցիները, ընտանիքները, մշակոյթը, պետականութեան փաստը, ինքնապաշտպանութիւնը, տարած յաղթանակները, զոհերն ու կորուստները մեր ապրած պատմութիւնն են։ Դրանք առասպել չեն դառնում այն պատճառով, որ պատմութեան վերջին էջը պարտութեամբ է գրւել։

Յիշել չի նշանակում ամէն ինչ արդարացնել։ Յիշել նշանակում է թոյլ չտալ, որ փաստը վերածւի կարծիքի, իսկ ապրած պատմութիւնը՝ ուրիշի գրած պատմութեան։

Երկրորդ համաշխարհայինի տարիներին Չըրչիլին վերագրւող մի միտք կայ, թէ երբ առաջարկւել է կրճատել մշակոյթի բիւջէն, հարցրել է՝ եթէ ազգային արժէքներն ու մշակոյթը պահելու համար չէ այս կռիւը, ապա էլ ինչի՞ համար ենք կռւում։ Թէեւ այս խօսքի ստոյգ աղբիւրը վիճելի է, հարցադրումն ինքնին մնում է ճիշտ։ Մենք ինչի՞ համար ենք ուզում պահել յիշողութիւնը։

Այս զրոյցը դեռ չի աւարտւում։ Առջեւում երկու հարց էլ կայ՝ «որտե՞ղ է անցնում պատմական յիշողութեան եւ այսօրւայ անվտանգութեան սահմանը», եւ «հնարաւո՞ր է յարգել զոհերի ու անցած ճանապարհը՝ միաժամանակ վերանայելով մեզ պարտութեան հասցրած քաղաքական ճանապարհը»։

Դրանց շուրջ եւս կը շարունակենք այս բանավէճը առաջիկայ համարներում։