ՍԻՒՆԷ ՖԱՐՄԱՆԵԱՆ
Հայ ժողովրդին հազարամեակների խորքից փոխանցւել է մշակոյթ, որի կենտրոնում միշտ եղել է ոչ միայն լեզուն ու պատմական յիշողութիւնը, այլեւ հաւատքը եւ քրիստոնէութիւնն իբրեւ ազգային ինքնութեան անբաժանելի մաս, որոնք աջակցել են նրան յաղթահարել փորձութիւնները, պահել ներքին միասնութիւնն ու լոյսը, երբ արտաքին աշխարհը կորստի եւ պառակտման ճանապարհն է ցանկացել պարտադրել: Սակայն, միայն հաւատքն ու պատմութիւնը բաւարար չեն յաջողութեամբ դիմագրաւելու այսօրւայ եւ վաղւայ աշխարհի մարտահրաւէրները: Ընդհակառակը: Օրւայ իրողութիւնները պահանջում են ոչ միայն ամուր արմատներ, այլեւ մտածողութեան նոր երանգներ։
Կարծում եմ, արժէքաւոր է հին յունական փիլիսոփայութիւնից սոկրատեան հարցադրման մեթոդաբանութեան մօտեցումը յիշելը: Մի ուղի, որը խրախուսում է մտածել, հարց տալ, կասկածել, վերանայել, ինքնաքննման ճանապարհով: Այն, ինչ հազարամեակներ առաջ Սոկրատը կիրառում էր անհատների հետ երկխօսութեան ժամանակ, կիրառելի է նաեւ այսօր տարբեր ոլորտներում, այդ թւում՝ լրագրութեան եւ հոգեբանութեան մէջ, յատկապէս ճանաչողական վարքային թերապիայում (CBT), այն որպէս գործիք կիրառւում է, յաղթահարելու ներքին խոչընդոտները ու բացասական մտածողութիւնը։
Օրինակ, CBT-ում յաճախ հարցեր է տրւում բացայայտելու այն մտածողութիւնները, որոնց խորքում թաքնւած են անհանգստութիւնները կամ բացասական համոզմունքներն ու յոյզերը: Կամ, Սոկրատեան մօտեցմամբ, կարելի է պարզ հարցերով վերհանել մտածողութեան խոցելի հիմքերը:
Եւ, հէնց ինքնութեան մտածողութեան շուրջ քննական եւ հարցումներ տալու մշակոյթն է կարող ուժ տալ հայութեան, որովհետեւ մեր ապագան նաեւ կախւած է այդ ամէնի հաւասարակշռութիւնից։
Մի կողմից՝ չկորցնել հոգեւոր արմատները, կառչած ազգային եւ քրիստոնէական հաւատամքին, միւս կողմից՝ չդադարել վերանայել, հարցեր տալ, այն ամէն ինչի մասին, որը հնարաւոր է կարծրացած լինի մեր հաւաքական ինքնութեան մէջ. դէպի առաջընթաց տանող, աւելի առողջ ինքնութիւն կերտելու համար։
Տեղին կը լինի նաեւ պնդումը, որ հայութեան ապագան կարող է կերտել հէնց այն սերունդը, որն ունի ե՛ւ հաւատք, ե՛ւ խիզախութիւն, կառուցելու մի մտայնութիւն, որտեղ հնարաւոր կը լինի դիտարկել տարբերակները, ընտրել ռացիոնալ ռազմավարութիւններ եւ որոշել կիրառել օբիեկտիւ գիտական մեթոդներ, եւ ինչպէս նաեւ հաշւի առնել սուբիեկտիւ, վերլուծական եւ հոգեբանական հանգամանքները, ընդլայնելով սեփական մտահորիզոնը:
Բայց ամէն իրողութիւններով հանդերձ, հայ մարդը անհրաժեշտ է աճի նախ ճիշտ հարցեր բարձրաձայնելով, ապա գտնի ճիշտ ելքեր: ԲԱՑ մտքերի պրոցեսներով, որը կենթադրի միջանձնային հմտութիւնների կիրառում, հոգեբանական մօտեցումներ, վերլուծական ճշգրտութիւն, եւ իհարկէ, երբեմն նաեւ, սոկրատեան հարցադրումների սխեմա: Ինչու ոչ:
