Կալորիականութեան սահմանափակումը դանդաղեցնում է ուղեղի բջիջների ծերացումը

Սննդաբաժնի կալորիականութեան երկարատեւ նւազեցումը մօտ մէկ երրորդով կարող է դանդաղեցնել ուղեղի սպիտակ նիւթի աշխատանքն ապահովող բջիջների ծերացումը։ Այսպիսի եզրայանգման են եկել Բոստոնի համալսարանի եւ ԱՄՆ ծերացման ազգային ինստիտուտի գիտնականները։ Աշխատանքը հրապարակւել է Aging Cell ամսագրում։

Սպիտակ նիւթը միելինով պատւած նեարդային մանրաթելերն են: Օլիգոդենդրոցիտները պատասխանատու են միելինի արտադրութեան համար, մինչդեռ միկրոգլիան պատասխանատու է ուղեղի իմունային վերահսկողութեան համար: Տարիքի հետ այդ բջիջները սկսում են այնքան էլ արդիւնաւէտ չգործել, ինչը յանգեցնում է միելինի թաղանթի քայքայման, ազդանշանի փոխանցման նւազման եւ կոգնիտիւ անկման:

Հասկանալու համար, թէ արդեօք սննդակարգը կարող է ազդել այս գործընթացի վրայ, գիտնականները ուսումնասիրել են չափահաս ռեզուս մակակների ուղեղը, որոնք աւելի քան երկու տասնամեակ մասնակցել են կալորիականութեան 30 տոկոսով սահմանափակման փորձին: Նրանց տւեալները համեմատւել են նոյն տարիքի կենդանիների տւեալների հետ, որոնք կերակրւել են նորմալ սննդակարգով:

Ուղեղի՝ միելինով հարուստ հատւածներից մէկի առաջնային մասի հիւսւածքը վերլուծւել է միամիջուկ ՌՆԹ սեքւենաւորման միջոցով: Սա թոյլ է տւել հետեւել ակտիւ գէներին հազարաւոր առանձին բջիջներում:

Պարզւել է, որ երկու խմբերում գլիալ բջիջների ընդհանուր թիւը գործնականում նոյնական է, բայց դրանց «ներքին» գործառոյթը զգալիօրէն տարբերւում է: Կալորիաների սահմանափակում ունեցող կենդանիների մօտ օլիգոդենդրոցիտները պահպանել են աւելի առողջ նիւթափոխանակութեան պրոֆիլ. ճարպաթթուների սինթեզի եւ միելինի պահպանման համար անհրաժեշտ էներգիայի արտադրութեան համար պատասխանատու գէները աւելի ակտիւ են եղել: Ի տարբերութիւն դրա, սթրեսի եւ բորբոքման գէները բարձր են եղել վերահսկիչ խմբի կենդանիների մօտ:

Հետազօտողները յատուկ ուշադրութիւն են դարձրել այսպէս կոչւած «սինապտիկ» օլիգոդենդրոցիտների խմբին, որոնք գտնւում են նեարդային աքսոնների մօտ։ Կալորիաների սահմանափակում ունեցող մակակների մօտ այս բջիջները աւելի յաճախ են ակտիւացրել NLGN1 գէնը, որը կապւած է միջբջջային շփումների ձեւաւորման հետ։ Մանրադիտակը ցոյց է տւել, որ այդ բջիջները իսկապէս գտնւում էին մանրաթելերին աւելի մօտ, ինչը կարող է բարելաւել ազդանշանների փոխանակումը։

Գիտնականները նաեւ տարբերութիւններ են յայտնաբերել T-լիմֆոցիտների, որոնք օտար են նորմալ նեարդային հիւսւածքի համար, ուղեղ ներգրաւման մէջ՝ տարիքի հետ։ Վերահսկիչ խմբում դրանց թիւն աւելի արագ է աճել, ինչը կարող է վկայել ուղեղի պաշտպանիչ պատնէշների վատթարացման մասին։ Կալորիաների սահմանափակում ունեցող կենդանիների մօտ այս գործընթացն աւելի դանդաղ է տեղի ունեցել։

Հեղինակների խօսքով՝ ուսումնասիրութիւնը ցոյց է տալիս, որ կալորիաների սահմանափակումը կարող է վերակառուցել գլիալ բջիջների նիւթափոխանակութիւնը եւ այդպիսով պահպանել սպիտակ նիւթի առողջութիւնը։ Նման միջամտութիւնները կարող են լինել ուղեղի տարիքային խանգարումների դէմ պայքարի գործիքներից մէկը՝ ֆիզիկական ակտիւութեան եւ ընդհանուր մետաբոլիկ ռազմավարութիւնների հետ մէկտեղ։

News.am