Ընդդիմութիւնը տագնապ է հնչեցնում. իշխանութիւններն ուզում են իրենց ենթարկել դիտորդներին ընտրութիւնների ժամանակ

Մեր ներկայացրած օրէնսդրական փոփոխութիւնները նպատակ ունեն կարգաւորել ընտրութիւնների ժամանակ դիտորդական առաքելութիւնների հետ կապւած հարցերը։ Այս մասին յունւարի 23-ին ՀՀ Ազգային ժողովի արտահերթ նիստում յայտնել է օրէնսդրական նախաձեռնութեան համահեղինակ եւ իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությեան պատգամաւոր Արուսեակ Ջուլհակեանը՝ Ընտրական օրէնսգրքում (Սահմանադրական օրէնք) փոփոխութիւններ եւ լրացումներ կատարելու մասին օրինագծի քննարկման ժամանակ։

Ջուլհակեանից բացի, համահեղինակներ են նաեւ իշխող կուսակցութեան պատգամաւորներ Վլադիմիր Վարդանեանը եւ Լիլիթ Մինասեանը։ Փաստաթուղթը նախատեսւած է երկու ընթերցումների համար՝ արագացւած կարգով։

Խորհրդարանի անդամի խօսքով՝ այս առաքելութիւնները մասնակցում են ընտրական գործընթացներին որպէս հանրային վերահսկողութեան մարմիններ։ Նրանց հիմնական խնդիրն է ապահովել ընտրական գործընթացի անկախ, օբիեկտիւ եւ անաչառ գնահատականը՝ ընտրութիւնների օրինականութիւնն ու հաւաստիութիւնն ապահովելու համար։ «Սակայն այս նպատակին հասնելը հնարաւոր է միայն այն դէպքում, եթէ դիտորդական առաքելութիւնները գործեն քաղաքականապէս չէզոք եւ անաչառ»։ Վերոնշեալ նպատակին կարելի է հասնել միայն այն դէպքում, եթէ դիտորդները պահպանեն քաղաքական չէզոքութիւն եւ զերծ մնան ցանկացած գործողութիւններից կամ յայտարարութիւններից, որոնք կարող են ընկալւել որպէս որեւէ քաղաքական ուժի կամ թեկնածուի աջակցութիւն կամ հակազդեցութիւն»,- ասել է պատգամաւորը։

Դիտորդների քաղաքական չէզոքութիւնը, ինչպէս նշել է Ջուլհակեանը, ընտրութիւնների հաւաստիութեան, թափանցիկութեան եւ օրինականութեան ապահովման հիմնարար պայման է: «ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ ուղեցոյցների համաձայն՝ դիտորդական առաքելութիւնները պարտաւոր են գործել անկախ եւ անաչառ, զերծ մնալ ընտրական գործընթացի ընթացքում քաղաքական գնահատականներ տալուց եւ չմիջամտել ընտրութիւնների կազմակերպմանը կամ քաղաքական մրցակցութեանը»,- ընդգծել է պատգամաւորը։

Սակայն, ինչպէս նշել է պատգամաւորը, Հայաստանի Հանրապետութիւնում ընտրական գործընթացի իրաւական կարգաւորումը թերի է: Այս գործընթացը, նշել է նա, հիմնւած է ազատ, արդար, թափանցիկ եւ մրցակցային ընտրութիւնների սկզբունքների վրայ: Դիտորդական առաքելութիւնները մասնակցում են դրան որպէս անկախ եւ ոչ քաղաքական կազմակերպութիւններ: Նրանց նպատակն է հանրային վերահսկողութիւն իրականացնել ընտրական գործընթացի նկատմամբ:

«ՀՀ ընտրական օրէնսգրքի 30-րդ յօդւածի համաձայն՝ դիտորդական առաքելութեան իրաւունքը տրւում է միայն այն կազմակերպութիւններին, որոնք, ի թիւս այլ բաների, չեն աջակցում ընտրութիւններին մասնակցող թեկնածուներին կամ կուսակցութիւններին: ՀՀ ընտրական օրէնսգրքի 32-րդ յօդւածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ իր իրաւունքներն իրականացնելիս դիտորդը պարտաւոր է լինել անաչառ, չէզոք, հրապարակայնօրէն չարտայայտել կողմնակալ դիրքորոշում եւ վերաբերմունք կառավարութեան կամ ընդդիմութեան, թեկնածուների կամ ընտրութիւններին մասնակցող կուսակցութիւնների հետ կապւած որեւէ հարցի նկատմամբ: Քաղաքական չէզոքութեան պարտաւորութիւնն ուղղակիօրէն բխում է դիտորդի այս իրաւական կարգավիճակից: ՀՀ ընտրական օրէնսգրքի 23-րդ յօդւածը արգելում է առաքելութիւն իրականացնելու համար հաւատարմագրւած կազմակերպութիւններին եւ դիտորդներին մասնակցել նախընտրական քարոզչութեանը: Դիտորդի կողմից քաղաքական դիրքորոշման հրապարակային արտայայտումը կարող է համարւել թաքնւած կամ անուղղակի քարոզչութիւն՝ հակասելով գործող ընտրական օրէնսդրութեանը: Միջազգային չափանիշների եւ ՀՀ օրէնսդրութեան վերը նշւած դրոյթների վերլուծութիւնը ուղղակիօրէն ցոյց է տալիս, որ դիտորդական առաքելութիւնների քաղաքական չէզոքութիւնը իրաւական պարտաւորութիւն է: «Քաղաքական կողմնակալութիւնը անհամատեղելի է դիտորդի կարգավիճակի հետ, եւ չէզոքութեան խախտումը կարող է համարւել անուղղակի միջամտութիւն ընտրական գործընթացին»,- ընդգծւած է փաստաթղթում։

Սակայն, ինչպւս «յանկարծ յիշել են» իշխող կուսակցութիւնում համընդհանուր ընտրութիւններից անմիջապէս առաջ, Հայաստանի օրէնսդրութիւնը բաւարար մեխանիզմներ չի սահմանում դիտորդական առաքելութիւնների կողմից քաղաքական չէզոքութեան պարտաւորութեան պահպանման ապահովման համար: «Ներկայացւած նախագիծը նպատակ ունի ապահովել այս օրէնսդրական պահանջի պահպանումը՝ միջազգային չափանիշներին համապատասխան: Մասնաւորապէս, այն պարզաբանում է այն չափանիշները, որոնք պէտք է բաւարարի ՀՀ-ում գրանցւած ոչ կառավարական կազմակերպութիւնը՝ ՀՀ-ում անցկացւող ընտրութիւնների ժամանակ դիտորդական առաքելութիւն իրականացնելու համար»,- նշել է Ջուլհակեանը։

Նախագիծը նաեւ ընդգծում է դիտորդական առաքելութիւններ իրականացնող ոչ կառավարական կազմակերպութիւնների եւ հիմնադրամների գործունէութեան թափանցիկութեան անհրաժեշտութիւնը, այդ թւում՝ ֆինանսական թափանցիկութիւնը։

«Ընտրութիւնների թափանցիկութիւնն ապահովելու ձգտող կազմակերպութիւնները նոյնպէս պէտք է լինեն թափանցիկ եւ հաշւետու հանրութեան առջեւ»,- նշւել է նախագծում։

Այն նաեւ պարզաբանում է Կենտրոնական ընտրական յանձնաժողովին հաւատարմագրման դիմում ներկայացնելու ընթացակարգը։

Փաստաթղթում տարբերակւում են ՀՀ քաղաքացի դիտորդների համար օրէնքով սահմանւած հաւատարմագրման ժամկէտները եւ ոչ քաղաքացի դիտորդներ, որոնք հաւատարմագրւած են ոչ կառավարական կազմակերպութիւնների կողմից (գրանցւած ՀՀ-ում): Մասնաւորապէս, այն սահմանում է, որ ՀՀ քաղաքացի չհանդիսացող դիտորդների հաւատարմագրման դիմումները կարող են ներկայացւել քւէարկութեան օրւայ մեկնարկից ոչ ուշ, քան 15 օր առաջ: «Այս դրոյթի անհրաժեշտութիւնը պայմանաւորւած է ազգային անվտանգութեան շահերով»,- բացատրել է պատգամաւորը: Օրինագծում նաեւ պարզաբանւում են հաւատարմագրման դիմումները մերժելու եւ չեղեալ համարելու հիմքերը:

«Հայաստան» ընդդիմադիր դաշինքի խորհրդարանական խմբակցութեան քարտուղար Արծւիկ Մինասեանը նշել է, որ ընդդիմութիւնը նախկինում առաջարկել էր Ընտրական օրէնսգրքին անմիջականօրէն վերաբերող քննարկումներ, սակայն իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութիւնը հրաժարւել է՝ մտադիր լինելով ընդունել այս կարեւորագոյն փաստաթուղթը ընդամէնը մէկ ժամւայ ընթացքում:

«Մենք նման վարքագիծը համարում ենք անընդունելի: Առաջարկւող օրինագիծը ուղղւած է իշխանութիւնների ցանկութեանը՝ ամբողջութեամբ վերահսկել ընտրական գործընթացը: Նրանք, ըստ էութեան, ցանկանում են օրինականացնել առաջիկայ խորհրդարանական ընտրութիւնների կեղծումը»,- ասել է Մինասեանը՝ այդպիսով արտայայտելով «Հայաստան» ընդդիմադիր խմբակցութեան դիրքորոշումը:

Հարցեր է բարձրացրել նաեւ պատգամաւոր Յովիկ Աղազարեանը, որը նախկինում եղել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի դաշնակիցը, որը նախկինում լքել էր իշխող կուսակցութիւնը վիճաբանութեան պատճառով։ Նա յատուկ հարցրել է. «Եթէ չեմ սխալւում, պէտք է լինի մէկ կոնկրետ կանոն։ Չպե՞տք է նման փոփոխութիւններ կատարւեն ընտրութիւններից մէկ տարի առաջ»։

Ջուլհակեանը պատասխանել է՝ վստահեցնելով, որ իրենց բոլոր գործողութիւնները օրինական են եւ համապատասխանում են գործող օրէնսդրութեանը եւ միջազգային նորմերին։

News.am