Անկեղծութեան եւ ներողամտութեան սահմանագծում

Այս ընթացքին մի քանի ընկերներ կամ մէկ դէպքում մի անծանօթ հայրենակից, զանգեցին՝ ասելու համար, թէ «Ռմբակոծւած Մաջիդիէ» «ռաշտոյում» (գրառումների փոխկապակցւած շղթայ) ռմբակոծութիւնների հետեւանքով տուժածների եւ վիրաւորների մասին իմ հրապարակման մէջ չափազանցութիւն կար։ Երբ փորձեցի հասկանալ պատճառը, պարզւեց՝ խնդիրը ոչ թէ վիրաւորների կամ վնասւած շէնքերի թւի, այլ նրանց վիճակի բնութագրման մէջ էր․ Իւրաքանչիւրը «ծանր» եւ «թեթեւ» վիրաւորումն ու աւերածութիւնը տարբեր կերպ է ընկալում։

Թերեւս սա է պատերազմի օրերի լրատւութեան ամենաբարդ կողմերից մէկը․ նոյն փաստը կարող է ունենալ տարբեր զգացական կշիռ տարբեր մարդկանց համար։ Իսկ լրագրողը մշտապէս փորձում է քայլել այդ նուրբ սահմանագծով՝ իրականութիւնը ներկայացնելու եւ միեւնոյն ժամանակ այն չվերածելու ոչ խուճապի, ոչ էլ լռութեան։

Յաջորդիւ կը հրապարակւի նոյն թեմայի շուրջ իմ անկեղծ զրոյցը։ Այնտեղ չկան ներողամտութիւն հայցելու բառեր, քանի որ փորձ է արւել խուսափել անձնական գնահատականներից եւ ներկայացնել հարցը որքան հնարաւոր է սթափ կերպով։ Սակայն, եթէ իմ այդ հրապարակումը ոմանց մօտ ստեղծել է անհանգստութիւն կամ նեղացնող տագնապ, ապա դրա պատասխանատւութիւնը վերցնում եմ ինձ վրայ եւ հայցում եմ սիրելի հայրենակիցներիս ներողամտութիւնը։

Այնուամենայնիւ, ձեզ հրաւիրում եմ ծանօթանալու յաջորդիւ հրապարակւելիք իմ գրառմանը։

Ձեզ սիրող եւ յարգող

ՀԱՏԻՍ

 

Անգլիացի պատմաբանը մի ժամանակ ասել է․ «Պատմութիւնը ժամանակի քաղաքականութիւնն է, իսկ քաղաքականութիւնը՝ ներկայ պատմութիւնը»։ Գուցէ լրագրողի գործը հենց այս սահմանագծին է՝ ներկայը գրելու այնպէս, որ վաղը այն դառնայ հասկանալի պատմութիւն, ոչ թէ խեղաթիւրւած յիշողութիւն։

Պատերազմական օրերին լրագրողի աշխատանքը դառնում է ոչ միայն տեղեկատւութիւն փոխանցելու գործ, այլեւ մշտական բարոյական ընտրութիւնների շարք։ Ի՞նչպէս ներկայացնել իրականութիւնը՝ առանց այն գունազարդելու, բայց նաեւ առանց այն անգոյն դարձնելու։ Որտե՞ղ է սահմանը զգուշաւորութեան եւ լռութեան, տագնապ հաղորդելու եւ հասարակութեանը տեղեկացնելու միջեւ։

Ոորշ ժամանակ առաջ, երբ համացանցում տարածւում էին պատերազմի վտանգի մասին զգուշացնող գրառումներ կամ տեսանիւթեր, ես ինքս ներքուստ քննադատում էի դրանց հեղինակներին՝ մատածելով, թէ նրանք աւելորդ վախ են տարածում։ Սակայն պատերազմական իրականութեան մէջ յայտնւելով՝ սկսում ես աւելի յստակ հասկանալ, թէ որքան բարդ է այդ ընտրութիւնը։

Տագնապներով ուղեկցւող տեղեկատւութիւնը, յատկապէս պատերազմի պայմաններում, կարող է ունենալ «զէնքի» ազդեցութիւն։ Լուրը կարող է ոչ միայն տեղեկութիւն հաղորդել, այլեւ խուճապ ստեղծել, եւ այդ պատասխանատւութիւնը վերածել՝ լրագրողի ուսերին ծանր բեռի: Միեւնոյն ժամանակ իրականութիւնը մեղմացնելը կամ լռեցնելը կարող է հասարակութեանը զրկել իր շուրջը տեղի ունեցող զարգացումները մարսելու հնարաւորութիւնից։

Այս հակասութիւնը յատկապէս զգացւում է այնպիսի միջավայրում, ինչպիսին իրանահայ համայնքն է, որտեղ պատերազմի հետեւանքները երբեմն հասնում են նաեւ խաղաղ բնակչութեանը։ Այստեղ լրատւութեան մէջ բնականաբար առաջ է գալիս զսպւածութեան մի ձեւ, որը փորձ է՝ մի կողմից չխորացնելու մարդկանց վախը, իսկ միւս կողմից չկորցնելու փաստի ճշգրտութիւնը։

Բայց նոյնիսկ երբ փաստերը ճշգրիտ են, դրանց ներկայացումը կարող է տարբեր կերպ ընկալւել։ Ցաւոտ դէպքի մասին սեղմ տեքստում տեղ գտած յուզական լարւածութիւնը կարող է ոմանց կողմից ընկալւել որպէս չափազանցւածութիւն կամ իրավիճակը գունեղացնելու փորձ։ Երբեմն էլ արագութեան ու շտապողականութեան պատճառով է, թէեւ լրագրութեան մէջ արագութիւնը երբեք չի եղել սխալներն արդարացնող բանաձեւ։

Երբ լրագրողը պատկառանքից կամ «չինովնիկական» մտածելակերպից մեղմացնում է իրականութիւնը, հասարակութիւնն աստիճանաբար կորցնում է իրերն իրենց անունով կոչելու սովորութիւնը, եւ ուղիղ խօսքը սկսում է ընկալւել որպէս աւելորդ տագնապ։